Biraz jurtqa ýaıym bolǵan 21 mamyr da artta qaldy. Jalpyrespýblıkalyq narazylyq sharalary josparlanǵandaı bolmaı shyqty. Mıtıńten birneshe kún buryn ondaǵan belsendiler tutqyndalyp aldy ákimshilik qamaqqa alyndy, keıbiriniń ústinen qylmystyq is te qozǵaldy. Keshegi mıtıń jınalǵan adam sany, uıymdastyrý turǵysynan qandaı da bir kemshilikterge ıe bolsa, onyń basty sebebi de sol uıymdastyrýdy óz moıyndaryna alǵan azamattardyń qamalýynda bolsa kerek.
Bizdiń aıtpaǵymyz ol emes. Mıtıń – erikkenniń ermegi emes. Eshkim ishi pysannan, aınalysatyn basqa is tappaǵannan alańǵa shyqpaıdy. Alańǵa jer taǵdyryna, ana tilimizdiń ahýalyna, eldegi basqa da qordalanǵan máselelerge alańdaýshylyq bildirgen azamattar shyqpaq boldy. Olardy jón-josyqsyz aıyptaý, arandatýshy, eldiń jaýy etip kórsetýdiń qalaı bolǵanda da qısyny kelmeıdi. Elbasynyń jer reformasyna moratorıı jarıalaýy, úkimet janynan osy máselemen aınalysatyn arnaıy komısıa quryp, onyń quramyna buryn bılik aınalasyna mańaılatpaıtyn, resmı BAQ-tan kórsetýge beıresmı tyıym salynǵan biraz azamattardyń enýi – biraz adamnyń namysyna tıse de aıtaıyq, osy eldiń Atyraý bastap, Aqtóbe, Oral qoshtap, myna jaǵy Semeı, myna jaǵy Qyzylorda bolyp alańǵa shyqqanynyń jemisi emes pe? Búgingi basshylardyń aqylǵa kónbeıtin, tek qoryqqanyn syılaıtyn betpaqtyǵy biraz jurtqa burynnan málim edi, endi tipti áshkere boldy.
Kúni keshegi mıtıń qarsańynda da el ishi biraz ábigerge tústi. Aldymen jýrnalısıkada anaý aıtqandaı joly bolmaǵan soń ózine «bloger» degen mamandyqty telip alǵan azyn-aýlaq «aqylshylardyń» aýzymen eldi biraz «azǵyrýǵa» tyrysýshylyq oryn aldy. «Oıbaı, mıtıń degen jaman. Bılik senderdi atyp tastaıdy, arandap qalmańdar!» degen sol «janashyrlar» men «aqylshylar» qyzdy-qyzdymen bılikti jaqtaımyz dep masqaralap aldy. Halyqqa «Alańǵa shyqsańdar qyrylyp qalasyńdar» degeni qoqan-loqqy ma, joq álde polısıany aıyptaý ma? Ol ádis iske aspaǵan soń, moratorıı aıasynda komısıa qurylyp, dıalog alańy ashyldy. Biraq, komısıa quramyndaǵy az-maz azamatqa tyldan demeý beretin, el ishinde belsendi jumys istep júrgen azamattarǵa shabýyl bastaldy. Birshamasy qamaldy, aıyppul arqalaǵandary da bar. Áıteýir, eldi kóshege alyp shyǵady-aý deıtinderdiń denin «zalalsyzdandyrý» operasıasy 21 mamyrdan birneshe kún buryn bastalyp ketti. Soǵan qaramastan halyq alańdaýshylyǵyn bildirip, alańǵa barmaq boldy.
Alaıda, alań kóńil aǵaıyn alańǵa jete almady. Astanada da, Almatyda da, basqa irili-usaqty qalalarda stıhıaly túrde, eshbir uıymdastyrýshysyz alańǵa baramyz degen aǵaıyndy polısıa kári, jas demeı tym-tyraqaı qýyp, avtobýstarǵa tıep áketip jatty. Alysqa barmaı-aq, Almatyny alaıyq. Tańǵy saǵat 10 bolmaı qaladaǵy Astana, Respýblıka alańdarynyń aınalasy tegis polısıa tizbegimen (oseplenıe) oqshaýlandy. Onda mıtıń jasaımyn deıtinder turypty, sol mańaıda turatyn turǵyndardyń ózi mańaılaı almaı qıyndyq kórdi. Polısıa qyzmetkerleri, jedel jasaq jaýyngerleri jas-kárini, áıel, erkek demeı dedektetip súırelep áketip jatty. Qoǵamdyq tasymalmen aınalysatyn kásiporyndardyń avtobýstary marshrýttan sheshilip, alań aınalasyna ákelindi. Ustalǵandardy sıǵanyn polısıa kólikterimen, syımaǵanyn sol avtobýstarǵa tıep alańnan aýlaqqa áketti. Tipti, qos alań ornalasqan Bostandyq, Almaly aýdandarynyń polısıa basqarmalaryna el syımady ma, Medeý, Túriksib aýdandaryna jetkizilgender boldy. máselen, tanymal jýrnalıs Gúljan Erǵalıevamen birge bir top azamatty aıdaladaǵy Alataý aýdanynyń Shańyraq aýlyndaǵy İİB-ge aparyp tastady.
Alyp qaladaǵy segiz aýdannyń polısıasyn túgel ábigerge salǵan halyqtyń, sherýge shyqpaq bolǵan azamattardyń naqty sany qansha sonda? Muny dál basyp aıtý qıyn. Sebebi eldiń kóbin Respýblıka alańyna jetkizbeı Abaı dańǵylynyń Fýrmanov, Jeltoqsan, Abylaıhan kóshelerimen qıylysqan tusynan ustap áketti. «Astana» alańyna bet alǵandar da, úırenshikti «Saryarqa» kınoteatrynyń artyna jınalamyz degender de sonyń kebin keshti. Birneshe jerge, kemi 50-60 arysy, 200-250 adam jınalǵan osyndaı birneshe top kúshpen taratyldy. İshki ister organdary Almatyda ustalǵandar týraly aqparat taratpady. Polısıa basshylyǵyndaǵy senimdi derekkóz sol kúni tústen keıin barlyǵy 800-den astam azamattyń ustalyp, polısıa basqarmalaryna jetkizilgenin rastady.
İİM-niń ákimshilik polısıa komıtetiniń basshysy Igor Lepeha osy oqıǵaǵa oraı málimdeme jasap, onsyz da polısıanyń zańsyz áreketine jabyrqaýly halyqty odan saıyn yzalandyratyn sózder aıtty.
«Adamdardyń ustalý oqıǵasy ótkenine az ýaqyt ótti, sol sebepti men qazir anyq sanyn aıta almaımyn, biz qazir jaǵdaıdy saraptap jatyrmyz. Bir ǵana nárse aıta alamyn, elimizde ruqsat etilmegen mıtıńter oryn alǵan joq, polıseılermen qaqtyǵystar bolǵan joq, qoǵamdyq tártipti buzý faktilerine jol berilgen joq. Tolyq aqparat keıinirek beriledi», - deıdi ol.
Narazy halyqtyń eshqandaı tártip buzbaǵanyn, eshkimniń basy jarylyp, kózi shyqpaǵanyn, eshbir tereze qırap, eshqandaı múliktiń qıramaǵanyn moıyndaǵan Lepeha qansha lepirgenimen qol astyndaǵy jendetteri Almatyda naqty qansha adamdy polısıa ýchaskesine aparǵanyn ataı almapty.
«Jınalýǵa áreket jasalyndy, biraq onyń da aldy alyndy. Munda adamdardyń sany shamaly ǵana boldy. Naqty aıta almaımyn, shamamen 20-30 adam. Olardyń basym bóligi qarapaıym adamdar, mıtıńtiń bolatynyn, oǵan ruqsat etilmegenin kópshiligi bilmegen. Jáı ǵana kórgisi-tyńdaǵysy kelgen» degen sóz mazaq pa, álde shynymen polısıa basshysy jaǵdaıdan habarsyz ba? Birneshe avtobýspen qalanyń ár túkpirindegi «ROVD-larǵa» jetkizilgen adamdardyń sany qalaısha 20-30 bolady? Álde I. Lepeha ákimshilik sot sheshimimen ákimshilik jaýapqa tartylǵan, aıyppul salynǵandardy ǵana aıtyp otyr ma? Olaı bolǵan kúnniń ózinde de túske deıin ustalyp, polısıa bólimshesinen kún bata ázer shyqqan, júzdegen adam, olardyń qarańǵy qapasta ótkizgen ýaqyty oıynshyq pa?
Sonymen, qansha jerden jolyn kespek bolsa da halyq óziniń jer taǵdyryna áli de alańdaýly ekenin bildirdi. Alańǵa jetkizbese de aıtary baryn ańǵartty. Poısıanyń da, basqanyń da «Elde ruqsat etilgen mıtıń bolǵan joq» dep joǵary jaqqa esebi halyqtyń narazylyǵy basyldy, jerdiń satylýyna, sheteldikterge jalǵa berilýine endi qarsy shyqpaıdy degendi bildirmeıdi. Serippeni (prýjına) qanshy qyssa, onyń qarsylyq kúshi de sonsha artatynyndaı, halyqtyń janaıqaıyn polısıa men jergilikti ákim-qaralar qansha tumshalasa da, sońǵylardyń jeńisi emes. Qaıta, aldaǵy qarsylyqtar men narazylyqtardyń odan ári kúsheıip, jańa sıpat alýyna jaǵdaı jasaý dep baǵalanady. Elbasynyń jergilikti jerlerdegi ókilderi sanalatyn ákim-qaralar, quqyqtyq tártipke jaýapty organdar osyny eskerýi kerek. Búginimiz tynysh bolsyn dep, erteńimizdiń umytyp ketpeıik!
Darhan Muqantegi
