Reseı tarapynan elimizdiń egemendigi men terıtorıalyq tutastyǵyna kúmán keltiretin taǵy bir málimdeme jasaldy. Keshe «Rýs pravoslavnaıa» taldaý agenttiginiń dırektory Konstantın Dýshenovtyń málimdemesi reseılik BAQ-ta taralýda.
Konstantın Dýshenov óziniń jeke saıtynda Aqtóbe qalasynda 5 maýsymda bolǵan qandy oqıǵaǵa «Reseıdiń qaýipsizdigine qater tóndiredi» dep baǵa bere kele, «Qazaqstan tek qazaqtardyń eli emes. Qazaqstandy memleket dep aıtýǵa múldem bolmaıdy. Ol Reseıdiń kómegimen hat tanyǵan taıpalardyń birlestigi» ekendigin aıtyp otyr.
Aqtóbedegi oqıǵa dinı fanatızmge boı aldyrǵandardyń isi deı kele, ol oqıǵanyń «Reseıge, Qazaqstandaǵy orys dıasporasyna qaýip tóndiretinin, jergilikti ultshyldardyń Ýkraına, Baltyq elderindegideı antıorystyq shý shyǵarýǵa paıdalanatynyn» boljap otyr.
«Másele, bizdiń Qazaqstanda da Ýkraınadaǵydaı bomba kórip otyrǵanymyzda. Nazarbaev aqyldy, qý. Ol Qazaqstandy Reseıden bólip alsa, barlyǵy qurıtynyn biledi. (...) Ol qazir qartaıdy. 1986 jyldan beri bılikte otyr. Ózi de ultshyldardyń kóterilýi nátıjesinde basshylyqqa kelgen. Sodan beri 30 jyl Qazaqstandy basqaryp otyr. Qazir qartaıdy. Teledıdardan onyń áreń júrip júrgenin kórýge bolady. Ol ketken soń ne bolady? Ornyna kelgen azıattar Qazaqstandy qaı baǵytqa qaraı baǵyttaıdy. Bul beıqam qaraıtyn másele emes. Bul bizdiń de ulttyq qaýipsizdigimizdiń máselesi. Óıtkeni, onyń ornyna kelgen azıattar banerashylardan da asyp túsip, qyrǵyn jasaýy múmkin. (...) Sol úshin biz resmı túrde, memlekettik deńgeıde orys halqy bir memleket quramynda ómir súrýge quqy baryn bekitýimiz kerek. Osyndaı baǵytta Qazaqstandaǵy orystarǵa qoldaý jasaý kerekpiz. Ol birinshi kezekte Qazaqstandaǵy orystardyń Reseımen baılanysyn úzbeýine kómek kórsetý kerek. (...) Sonda ǵana Nazarbaevtyń ornyna bolashaqta kim kelse de, 1991 jyly zańsyz alynǵan, orystar qonystanǵan Reseı terıtorıasy Qazaqstannan qaıtarylyp, Reseı quramyna ótýi kerek!», - deıdi K. Dýshenov.
Kórip otyrǵanymyzdaı, reseılik saıasatkerler men nebir qaıratkerler osy ýaqytqa deıin memlekettik deńgeıdegi ózderiniń ımperıalyq pıǵyldaryn esh búkpesiz ashyp aıtyp keledi. Qazir qazaq qoǵamy V. Jırınovskıı bastaǵan reseılik saıasatkerlerdiń shovınstik ustanymdaǵy málimdemelerine esh tań qalmaıtyn deńgeıge jetti. Osynyń aldynda, sáýir aıynda «Drýgaıa Rossıa» partıasynyń jetekshisi, orys jazýshysy E. Lımonov «Qazaqstannyń soltústigi men shyǵysyndaǵy, batysyndaǵy orys qalalary Nazarbaev bılikten ketken soń tolyqtaı Reseı quramyna ótýi kerek» degen bolatyn. E. Lımonovtyń ol sózderine de Qazaqstannyń resmı organdary tarapynan eshqandaı reaksıa baıqalmady. Narazylyq notasyn jiberý bylaı tursyn, aqparattyq alańda memlekettik ıdeologıaǵa jaýapty tulǵalar pikir bildirýge jaramady.
Bir ókinishtisi, Lımonovtyń da, Dýshenovtyń da aıtyp otyrǵany ol «qaıratkerlerdiń» jeke pikiri emes. Reseıdiń memlekettik deńgeıdegi ustanymy. Soltústik kórshimizdiń «Otandastar» baǵdarlamasy burynǵy KSRO quramynda bolǵan elderdiń ǵana emes, álemniń kez kelgen memleketindegi orystar men Reseıde ómir súrýdi qalaıtyn azamattardy túgeldeı «otandastar» dep sanaıdy. Olarǵa Reseı azamattyǵyn berý, materıaldyq járdem kórsetý máseleleri memlekettik deńgeıde qarastyrylyp, naqty tetikteri belgilengen. Ýkraınanyń Qyrym avtonomıasyn aneksıalaǵan Reseı onymen shektelip qalmaı, Donesk pen Lýgansk oblystarynda «Jańa Reseı» jobasyn júzege asyryp, qarýly qaqtyǵystar jasady. Bir eldiń terıtorıalyq tutastyǵyna qaýip tóndirip qana qoımaı, myńdaǵan adamnyń ómiri men densaýlyǵyn oıynshyq etti. Álemdik qaýymdastyq Reseıdiń bul ustanymyn ashyq synap, túrli sanksıalar jarıalasa da kórshimiz bastapqy pıǵylynan qaıtar emes. Dýshenovtiń sózine qarasaq, elimizdegi saıası-áleýmettik ahýaldy jiti baqylap otyrǵan Reseı Ýkraınadaǵy jaǵdaıdy Qazaqstanda jasaýǵa shyndap kirisken syńaıly...
Darhan Muqantegi
