Apta bastalǵaly Aqtóbedegi teraktilerdi jasaǵan teris aǵymnyń, onyń ishinde salafızm ókilderi ekeni anyqtalyp, 2-3 kúnnen beri prezıdentten bastap, bul aǵymnyń áreketine QR aýmaǵynda tyıym salý qajet dep jatyrmyz. Memlekettiń kesh te bolsa, mundaı áreketke baryp jatqany qýantarlyq, quptarlyq is.
Alaıda, bir nárse alańdatady. Endi qazir kim men salafıt edim dep shyǵady dep oılaısyzdar? Eshkim! Sebebi, elimizdegi siz ben biz tanıtyn salafıtterdiń bári óz ıdeologıalarynan syrttaı «ýje» bas tartyp qoıdy. Bular kósemderinen bastap, qubylyp úırengen. Dálel kerek pe? Kettik.
Salafızm keńinen qanat jaıa bastaǵan 2000 jyldardyń basynda ánshi-depýtaty, aqyny, kóbikaýyz ýaǵyzshysy bar, qazaqtyń dástúrli dinin, Q.A.Iassaýı bastaǵan áýlıeler ınstıtýtyn, qazaqtyń salt-dástúrin mansuqtaıtyn. Tipti qyzdy-qyzdymen Aqtamberdini – Haqtaǵalamberdi, Dospambetti – Dosmuhamed qylyp jiberip, odan ári
«Bala berse – tezinen,
Pirlerdiń tıip deminen.
Shiltenniń tıip shylaýy –
Artylyp týsa ózimnen!» - dep Aqtamberdi atamyz «shırk» jasapty ǵoı, Astaǵfırýllah!» dep, jyr aıtýdy qoıyp, kele-kele – «shaıtannyń sańǵaǵy» dep dombyrany tastap ketken edi. Alaıda, buqara halyqtyń kóńili teris burylyp bara jatqan soń, amalsyz «aqtalyp» konsert berýge týra keldi (bir qubyldy). Keıin, qazaqtar dástúrli din ustaný kerek degen naýqanda, Shubar meshitinde aıtylǵan ýaǵyzdardy ysyryp qoıyp, yqylym zamannan beri qazaqtyń dástúrli dinin, Hanafı mazhabyn ustanyp júrgen bolyp, ekinshi qubyldy. Q.A.Iassaýıdiń kesenesin súrip tastaý kerek dep júrgen sabazyń, uly Shaıqynyń aty men áýlıelerdiń aty atalǵan jerde kirpideı jıyrylýdy qoıyp, úsh qubyldy. Jer máselesinde taǵy qubyldy. Qysqasy, «qysqa kúnde qyryq qubyldy». Endi, qara da turyńdar, ózinen bastap, osyndaǵy kúlli múrıdterine deıin «Oıbaı, salafıtterdi ustap, sottaý kerek!» degen naýqanǵa kóshedi jaqynda. Sol kezde kimderdi ustap, kimderdi sottar eken, kúshtik qurylymdar?..
Jalpy, er azamattyń «tabanynda búri bolmaǵany» qıyn ǵoı. Kez-kelgen sátte, kez-kelgen jerde taıǵanap júre beredi. Mundaıdy qazaq «taıǵaq minez eki til» deýshi edi.
Al, Shákárimniń tilimen aıtsaq,
«Sóz minezi qubylsa,
Ar-ımany joq dep bil!
Aýlaqta jemtik shoqynsa –
Ony oıyńmen aıýan qyl».
Bul – Prınsıpsiz jannyń portreti.
Endi, prınsıpshildikke keleıik. Jalpy, bul kategorıalarǵa jatatyn adamdar ómirde neken-saıaq bolady. Olardy ózi aıtqandy istemeıtin dúmshelerdiń qataryna ólseń de jatqyza almaısyń. Sebebi, olardyń ómiriniń tini – sol sertke, prınsıpine adaldyqtan turady. Mysal keltireıin.
Osyndaǵy kópshilik biledi, osydan 6 jyl buryn qoǵamda rezonans týdyrǵan «sopylar isi» boldy. Qazaqstandy keńinen jaılap bara jatqan salafızmniń jymysqy áreketterin anyq áshkerelep, keshegi qandy qyrǵyndardyń bolatynyn dál boljaı bastaǵan at tóbelindeı sopylardy – «prınsıpsizder toby» memleket basyndaǵy ózderin qoldaýshy tulǵalardyń kómegimen sottap jiberdi. Olardyń ishinde jasy jetpiske taıaǵan, Q.A.Iassaýıdiń ilimin qazaq topyraǵynda qaıta tiriltken, táýlik boıǵy qulshylyǵynda Eldiń birligi men tynyshtyǵyna duǵa qylyp otyrǵan Ismatýlla aqsaqal 14 jylǵa sottalsa, álemdik deńgeıdegi (astyn syzyp oqyńyz) tehnıka ǵylymdarynyń doktory, profesor, 28 jasynda MGÝ-da doktorlyq dısertasıasyn qorǵaǵan daryndy matematık, Gýmboldt syılyǵynyń ıegeri (muny Asqar Jumadildaev sekildi sanaýly ǵalymdar ǵana ıelengen), mehanıka, munaı óndirisi, jasyl energıa salasyndaǵy 6 ǵylymı patenttiń ıegeri, sol kezdegi Q.Sátbaev atyndaǵy QazUTÝ mehanıka kafedrasynyń meńgerýshisi, shyn ǵalym Saıat Ybyraev 12 jylǵa sottalyp ketti.
Sonda, Saıat Ybyraevqa taǵylǵan aıyptyń biri: «QazUTÝ qabyrǵasyndaǵy leksıalarynyń birinde «Qazirgi tańda elimizde «vahabbıt», «quranıt», «salafıt» degen sekildi «ıtter» qaptap ketti. Solardan saq bolyńdar!» dep dinı alaýyzdyq pen arazdyq týdyrǵan. Vahabbızmnen saqtandyrý úshin «Obyknovennyı vahabbızm» degen derekti fılmdi kórýdi usynǵan».
Endi ózderińiz myna ABSÝRDQA qarańyzdar! Azamattardyń el «sopylar» dep ataǵan bir toby el ishin ala taıdaı búldirip jatqan teris dinı aǵymdardy anyq kórsetip, ashyq synap, el qaýipsizdigi jolynda memlekettiń kúshtik qurylymdaryna kómektesedi. Al, olardy sol kúshtik qurylymdar aldy 14 kemi 6 jylǵa sottap jiberedi. Artynsha, el ishinde sopylar saqtandyrǵan «vahabbızm» men «salafızm» ókilderi serıalyq teraktiler jasaı bastaıdy.
Almatyda Qalqamanda, «mıkroraıondarda» Rýzymbaı İshimbetov bastaǵan ekstremısterdiń qandy oqıǵasy, Aqtaýdaǵy Dáýren Álimbekovter bastaǵan túrmeden qashý qyrǵyny, Aqtóbeniń Shubarshıi men Qeńqıaqtaǵy atys, sol batystaǵy UQK keńsesindegi jarylys pen Tarazdaǵy Qarıevtiń lańy, Almatydaǵy Kamenkadaǵy jarylys pen «Tańdaǵy» atys, İle Alataýy memlekettik qoryǵyndaǵy qandy qasap pen Atyraýdyń Qulsarysyndaǵy atys, Balqashtaǵy qyrǵyn men Almatynyń qaq ortasynda polıseılerdi sebepsiz atyp ketip, Býrýndaıda atysyp ólgen baskeserler, keshegi Aqtóbedegi qyrǵyn – osynyń kórinisi. Sonda bizge «Batys maıdanynda bári tynysh» dep qumǵa basyn tyqqan túıequs qusap otyra berý úshin osynsha qurbandyq qajet boldy ma? Endi prınsıpshildik degenge qaıta oralaıyq. Estýimizshe, joǵaryda biz sóz etip otyrǵan Ismatýlla aqsaqal da, Saıat Ybyraev ta ózine osynshama qıanat jasalyp, tar qapasta otyrsa da, áý bastaǵy dástúrli ustanymynan aınymastan, «enesi tepken qulynnyń eti aýyrmaıdy» dep, elin súıip, onyń tynyshtyǵy úshin duǵa qylýdan aınymastan otyr...
P.S. Aıtpaqshy, ıek astynda EXPO-2017 kele jatyr ǵoı. Jergilikti ǵalymdar kórmege qoıar selt etkizer jańalyq izdep áýre bolýda. Ǵalym Caıat Ybyraevtyń ǵylymı jumysymen tanys adam retinde aıtaıyn, ony bosatyp, ǵylymı zerthanada jumys jasaýǵa múmkindik berse, bizdiń kórme uıymdastyrýshylaryn osy uıattan bir qutqarsa, sol adam qutqaratyn edi.
Nuraddın Sadyqov
