Ony anyqtaý úshin áýeli bilimniń mánine úńilip kóreıik. Ókinishke qaraı, biz mamandyqty da bilimge jatqyzyp júrmiz. Jatqyzyp júrgenimiz joq, jalpy bilimdi sol dep qabyldaımyz. Sondyqtan mamandyq alý úshin shetel asyp ketetinderdi de bilim alyp júr dep oılaımyz. Bilgen jón. Ol – bilim emes.
Mán bersek, bilimdi bizge jeti atasyna deıin balaǵattap júretin SSSR beretin. SSSR-diń kádimgi orta bilimin aýzyn aıǵa balap júrgen sheteldik joǵary oqý oryndary da bere bermeıtin. Alaıda bul oıdy Nobel syılyǵyn negizinen sheteldikterdiń alýy joqqa shyǵaryp keldi. Biraq biz olardyń tek kásibı turǵyda ǵana alǵa shyqqanyna jete mán bere qoıǵan joqpyz. Al ony biz, joǵaryda da aıtqanymyzdaı, bilim sanatyna qospadyq.
Jaraıdy. Biz muny oı jarysy úshin aıttyq delik. Bárin bilim dep-aq qabyldaıyq. Al, sonda adamzat ne utty? Jalpy siz ózińiz qol jetkizgen bilimińizden ne uttyńyz? Shetel asyp kelgender ne utyp jatyr? Biz alyp jatqan bilimder qandaı maqsatqa negizdelgen? Sol ıelik etken bilim negizinde qurylatyn aldyńǵy qatarly ozyq memleket (biz ony qurylady dep seneıik) qandaı deńgeıde bolady? Sol – adamzat armanynyń kókjıegi me?
Biz bul saýaldardy taldamaı-aq qoıalyq. Ózińiz de ańǵarǵanyńyzdaı ol «bilimniń» eshqaısysy Allatanýǵa qyzmet etpeıdi. Tipti ony tanýdy qajet dep te sanamaıdy. Biz muny jaı bilim ıesin anyqtaý úshin aıtyp otyrmyz. Al endi siz osyndaı qoǵamdaǵy dinı oqý oryndary, onyń attaryn aıtyp meni qorqytpaı-aq qoıyńyz, Allatanýǵa qyzmet etedi dep oılaısyz ba? Álemdik deńgeıde bılik júrgizip otyrǵan alpaýyt júıe soǵan shynymen jol bere me? Bilgen jón. Olar Allany ózderi qurǵan qoǵamǵa úılesetindeı negizde tanytady. Sondyqtan ol oqý oryndaryn túgesken mamandar da álgi qoǵamǵa qyzmet etedi. Áý bastan solaı. Al, Allany shyn máninde tanı alǵandar udaıy qýdadalynyp otyrady. Biz bilim ıesi dep sol qýdalanyp júrgen adamdy aıtamyz.
Uǵynyqtylyq úshin bir aýyz sóz qosaıyq. Til – qatynas quraly. Bul – bógde tilge qatysty qabyldanýy tıis anyqtama edi. Shyntýaıtyna kelgende ana tili – ulttyq bolmys. Sondyqtan bógde tilde tili shyqqan bala tek sol ulttyń perzenti bolady. Muny sóz oraıyna qaraı aıttyq. Aıtpaǵymyz, ózge júz tildi meńgerseń de ol tek qatynas quraly qyzmetin atqarady. Al biz ony bilim dep esepteımiz. Máseleni osylaı saralasaq, onda sol tildi jetik biletin halyqtyń bárin danyshpan oı túıýge bolady. Biz muny pálenshe túgenshelerdi arab tilin bilgendigi úshin bilim ıesi kóretinderge qarata aıtyp otyrmyz. Sondaı-aq quran jattaǵan qarı da bilim ıesi bola almaıdy. Ras, ol ıgergen nárseler bilim ıesine qyzmet etedi. Mine, osy jerde bilim ıesin taný aqıqattyń aıqyndalýyna jol ashady. Sebebi, úırengen til men jattaǵan Quran İbiliske de qyzmet atqara beredi. Biz onyń atyn sypaıylap «Adamzat armandaǵan qoǵam» dep qoıdyq. Bizdiń ol qoǵamnan góri ańǵal-saǵal qazaqy aýyldy aǵsaı beretinimiz sondyqtan. Onyń ústine ol aýylda dástúrli din bar edi. «Ishan» degen atqa ıe bilim ıeleri ár aýyl saıyn tórde otyratyn. Ókinishke qaraı, biz olardyń ornyn kásibı mamandarmen almastyrýǵa kúsh salyp kelemiz. Bul – qoǵamnyń qalaýy. Al halyqtyń qalaýy – dástúrli din. Osy eki qalaý úıleskende qordalanǵan dinı máseleler de óz sheshimin tabady.
Qudıar BİLÁL
