Sońǵy eki-úsh jyl shıreginde elimizge synalap kirgen jat aǵymdardyń teris ıdeıalarymen ýlanǵandardyń arasynda qyzdarmen ýaqytsha nekege turyp, qyzyǵy basylǵan soń «talaq» aıtyp tastap ketý derekteri ashyq aıtyla bastady. Muny qalaı túsinýge bolady? Din atyn jamylyp, nápsige erik bergen teris dinı ıdeıalardy ustanýshylardyń tym erkinsip ketkeni me, álde memlekettiń osy salany retteıtin zańnamany oryndata almaı otyrǵan dármensizdigi me? Úılenetin ýaqytta ótirik dindar bolyp, dinimizdi jamylyp, ata-ana men aǵaıyn-týystan jasyryn túrde «Qudaı aldynda neke qısaq bolǵany» dep jas qyzdy aldap, ýysyna túsirip, al balaly-shaǵaly bolǵanda at quıryǵyn kórsetpeı qashyp ketetin qular joq emes. Mine, osyndaılar aq nekeniń qadirin qashyryp, halyq arasynda ıslamofobıalyq (din ıslamdy jek kórý) kózqaras týdyrady.
Eger osy máseleniń arǵy jaǵyna úńiler bolsaq, jesir qalǵan áıel men jetim qalǵan balanyń kóz jasy jáne osydan týyndaıtyn áleýmettik problemalar kórinis beretinin ańǵarar edik. Din talaptaryn teris burmalap, qyzdardy ýaqytsha jar etip, ońaı tastap ketip júrgen teris aǵym ustanýshylary óz nekelerin AHAJ bólimderinde tirkemeıtindikten áıeli men balalaryna jaýapkershilikten jáne alıment tóleýden ońaı jaltaryp ketedi. Osylaısha dúnıe esigin jańa ashqan sábı áleýmettik jaǵynan da, zań jaǵynan da qorǵalmaǵan. Búginde zańsyz, ýaqytsha nekeniń qurbany bolǵan jas ana men bala memlekettiń birqatar áleýmettik jeńildikterinen maqurym qalyp qoıyp otyr. Bul neke zańsyz bolǵandyqtan ol zań aldynda jalǵyz basty ana retinde nemese tolyq emes otbasy retinde tanylmaıdy. Áıtsede, ondaı tas júrekti ákeler zań aldyndaǵy jaýapkershilikten qutylyp kettik dep oılaǵanymen Jaratýshynyń aldyndaǵy esepten qasha almaıdy:
«Kimde-kim tozań túıiriniń salmaǵyndaı jaqsylyq istegen bolsa, sonyń da syıyn kóredi. Kimde-kim tozań túıiriniń salmaǵyndaı jamandyq istegen bolsa, sonyń jazasyn da kóredi» (Zilzala: 7-8).
Sondyqtan elimizdegi neke qatynasyn retteıtin zańǵa sáıkes, nekege turǵan erli-zaıypty AHAJ organdaryna tirkeýden ótýleri tıis. Tek osylaı ǵana nekege turǵan jandarǵa sáıkesinshe zańmen jaýapkershilik júkteýge bolady.
Jastarymyz zańda taıǵa tańba basqandaı anyq-qanyq jazylǵan osy talap oryndalǵan jaǵdaıda ǵana ózderiniń ar aldynda da, Alla aldynda da adaldyǵyn saqtaıtynyn túsinýleri tıis. Durys, ata-babamyzdan jalǵasyp kele jatqan musylmanshylyq aq nekeniń orny erekshe. Biz ımamnyń aldynda qıylatyn nekeni joqqa shyǵaryp jatqanymyz joq, kerisinshe sol nekeni zańmen qorǵap, onyń mańyzyn, Qudaı aldyndaǵy jaýapkershiligin túsindirýdemiz. Bes saýsaq birdeı emes, bireý Qudaıdan qoryqsa, endi bireý zańnan qorqady. «Aýyzy kúıgen úrlep ishedi» demekshi osylaısha jas analarymyz men sábılerimizdiń keleshegin qamdap, aldaǵy ýaqytta keleńsiz jaǵdaılardan qorǵaǵan bolamyz.
Osy turǵydan alǵanda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń meshitterinde neke qıýǵa barǵan jastardan AHAJ mekemesiniń neke kýáligin talap etetini birden-bir durys ustanym ekenin aıta ketý kerek. Din basqarmasyndaǵy múıizderi qaraǵaıdaı ǵalymdar men mamandar da osyndaı sheshimdi durys dep tapty. Aq neke erikkenniń ermegi emes, barlyq adam zań aldynda jaýapty.
Konstıtýsıada kórinis tapqan zaıyrlylyq qaǵıdatyn basshylyqqa ala otyryp, adam jáne azamat quqyǵy men bostandyǵy saqtalatyn qoǵam qura alamyz. Al teris dinı aǵymdardyń ustanýshylarynyń «talaqty» ońaıǵa balaǵan júgensiz áreketterine memleket zańynyń aldynda da, Jaratýshy zańynyń aldynda da eshqandaı aqtaý joq.
Sondyqtan ýaqyt talabyna saı elimizdiń «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» Kodeksinde dinı jáne basqa da ustanymdardy basshylyqqa alyp, zań talaptaryna qaıshy «neke qıý» rásimderin iske asyrýǵa jol bermeıtin tetikterdi de qarastyrǵan jón dep esepteımin.
Jalǵas SADÝAHASULY,
Fılosofıa ǵylymdarynyń kandıdaty,
dintanýshy
