№1 Suraq: Ortalyq Azıada Astana men Tashkent atty jańa aımaqtyq dýet paıda bolýy múmkin be?
Eger Ózbekstan syrtqy ekonomıkalyq saıasatyn uzaq merzimge ashyq túrde júrgizse bul boljam rastalýy múmkin dep jazady forbes.kz.
Ózbekstan Qazaqstanmen ekonomıkalyq qarym-qatynasty nyǵaıtpaq. Ózbekstan prezıdenti Astanaǵa kelgende eki el arasyndaǵy taýar aınalymyn 2020 jylǵa deıin $1,5 mıllıardtan $5 mıllıardqa deıin arttyrǵysy keletinin jasyrmady.
QHR-dyń Qazaqstandaǵy elshisi Chjan Hanhýeı Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy kólik ınfraqurylymynyń ıntegrasıasy «Jibek jolynyń Ekonomıkalyq ortalyǵynyń» kólik transport korıdoryn qurýdaǵy óte mańyzdy qadam bolatynyn aıtqan.
Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy $840 mıllıonǵa jasalǵan ekonomıkalyq kelisim eki el arasyndaǵy jańa bastamany bildiredi. Qazaqstan men Ózbekstannyń ekonomıkalyq júıesi eki túrli ekenin eskersek bul kelisimder tájirıbe júzinde qalaı iske asatyny belgisiz.
Shavkat Mırzıeevke deıingi prezıdent Islam Karımovta Qazaqstanmen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa nıetti ekenin bildirgen.
№2 suraq: Tashkent Nazarbaevtyń aımaqtaǵy tyǵyz aımaqtyq qaýymdasý ıdeıasyn qoldaıdy ma?
Ókinishke oraı, aımaq jáne onyń keleshegi kóńil kónshitpeıdi. Ortaq aımaqtyq birde-bir joba iske aspady. Ózbekstan úshin qazir aımaqtaǵy eki jaqty ǵana qarym-qatynas mańyzdy. Ol Mırzıeev Qazaqstanǵa kelgende aıqyn bilindi. Elder arasyndaǵy qarym-qatynas aýqymdy klımattyq ózgeristerge aýadaı qajet. Sebebi Ortalyq Azıada sý tapshylyǵy aıqyn seziledi. Eýropa Odaǵynyń baıandamasynda Ortalyq Azıada sýdyń tapshylyǵynyń saldarynan kelispeýshilik paıda bolýy múmkin ekendigi aıtylady. Bul barlyq elderge áser etedi.
Eger Ózbektan erte me keshpe aımaqtyq kooperasıanyń mańyzdylyǵyn túsingende alǵashqy eki qadam jasaýǵa bolady. Olar Ortalyq Azıa aıasynda sý energetıkalyq konsorsıýmyn qurý, taýar, kapıtal, qyzmet kórsetý men jumys kúshiniń erkin júrip turýyna kedergilerdi azaıtý ınvestısıany arttyrýyna sep bolatynyn atap ótti.
№3 suraq: Ózbekstan keleshekte Qazaqstanǵa báskeles bola alady ma?
Eki apta buryn QR Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov Ortalyq Azıada Qazaqstanǵa saıası básekeles bola alatynyn aıtty. Mınıstrdiń oıynsha, Ózbekstannyń maqsaty asqaq. Olar ınvestısıa men naryq úshin kúresýge tolyq múmkindigi bar el.
Kórshi eldiń syrtqy saıasaty men ekonomıkalyq ashyqtyǵy Qazaqstan úshin tek paıda ǵana emes, zıany da bolýy múmkin ekenin baıqaýǵa bolady. Ózbekstan sátti ekonomıkalyq reformalardy iske asyrý arqyly ýaqyt óte kele shıkizat óndirý arqyly aımaqtaǵy ekonomıkalyq kóshbasshy bolǵan Qazaqstandy basyp ozý múmkindigi bar.
Árıne Qazaqstan áli de ınvestorlar úshin óte yńǵaıly aımaq. Gambýrg álemdik ekonomıka ınstıtýtynyń 2015 jylǵy reıtıńisine saı, ınvestorlardy kóptep tartatyn elderdiń ishinen Qazaqstan Meksıka men Perýdyń ortasyna Reseı men Ázirbaıjandy basyp ozyp, 64-shi orynǵa jaıǵasty. Al 2016 jyly Qazaqstan eldiń ınvestısıalyq saıasatyn jaqsartqan 25 eldiń qataryna kirdi. Doing Business bankiniń 2017 jylǵy reıtıńisinde Qazaqstan ótken jylmen salystyrǵanda 16 orynǵa birden kóterilip, 51-shi orynnan 35 orynǵa biraq shyqty.
Resmı derekterge saı, sońǵy 22 jylda Qazaqstanǵa quıylǵan ınvestısıanyń kólemi $256 mlrd. qurady. Eger Ózbekstan ınvestısıany tartýǵa dál osyndaı qadamdar jasasa ınvestorlarda tańdaý bolady. Ózbekstannyń Qazaqstanmen salystyrǵanda nashar ınvestısıalyq klımaty respýblıkamyzǵa aımaqta kósh bastaýǵa múmkindik berdi. Máselen, Doing Business-tiń 2017 jylǵy reıtıńisinde Ózbekstan ótken jylmen salystyrǵanda tómen túsip ketti. Kórshi el 87-shi oryndy mise tutty. Oǵan «Kásiporyndy tirkeý», «Nesıe alý», «Kelisim sharttyń oryndalýyn qamtamasyz etý» jáne t.b faktorlardyń aqsap turǵany áser etti.
Heritage Foundation 2015 jyly Ózbekstandaǵy jemqorlyqtyń keń beleń alýy men menshik ıeleriniń quqyǵyn qorǵaý, kelisim sharttyń oryndalýy óz deńgeıinde emes ekenidigin anyqtap, atalmysh elge160-shy oryndy bergen bolatyn.
Sońǵy jyldary respýblıkada sheteldik ınvestorlardyń qyzmeti týrasynda kóptegen janjal men daýdamaı týyndaǵan. Islam Karımov ekonomıkada memlekettiń úlesin azaıtý arqyly ekonomıkany damytý modelin ustanýǵa talpynǵan. Elge jańa ınvestısıalardy tartý úshin Ózbekstanda 2015 jyly kásiporyndardy jekeshelendirý bastalyp ketken. Sol kezde ınvestorlarǵa túrli jeńildikter usynyldy. Munyń barlyǵy Shavkat Mırzıeev premer-mınıstr bolǵan ýaqytta jasaldy. Qazan aıynda Mırzıeev «Kásipkerlikti damytýdyń qosymsha sharalaryn iske asyrýdy jyldamdatý men iskerlik klımattyń sapasyn jaqsartýǵa» buıryqqa qol qoıdy.
Eger Ózbeksatannyń bılik basyna kelgen jańa basshylar iskerlik klımatyn ózgertý úshin qoıyp otyrǵan maqsattarynyń birnesheýin bolsa da iske asyrsa Qazaqstanǵa naǵyz báskeles bolý múmkindigi artady. Sonymen qatar, Ózbekstanda arzan jumys kúshi bar. Bul ınvestorlar men halyqaralyq kredıtorlardy qyzyqtyrady.
Ózbekstannyń Qazaqstanmen salystyrǵanda utatyn taǵy bir tusy bar. Ózbekstanda bılik aýysty. Atalmysh elde Islam Karımovtyń kezinde sheshimin tappaǵan qordalanǵan máseleler bar ekeni belgili. Desek te, eger Ózbekstan saıası turaqsyzdyǵyn qalpyna keltirse Qazaqstanmen salystyrǵanda ınvestorlar úshin álde qaıda qyzyqtyraq ári utymdyraq bolary anyq.
Aýdarǵan: Ásem Álmuhanbet
