Halyq arasynda tanymaldylyqqa ıe bolyp júrgen spınner kúızeliske dýshar bolǵandarǵa arnalyp jasalǵan oıynshyq. Qolyńda ustap otyryp qaıta-qaıta aınaldyrasyń, bar nazaryń soǵan aýyp, qıyndyqtyń, kúızelistiń bárin umytasyń. Al álem halyqtarynyń spınnerge degen qyzyǵýshylyǵy basqa dúnıelerge qaraǵanda erekshe. Eńkeıgen qarıadan, eńbektegen balaǵa deıin atalmysh oıynshyqqa qyzyǵýshylyǵy kún sanap artyp keledi.
Álem balalarynyń qolynda júrgen oıynshyq qazaqtyń qoshqar múıiz oıý beınesi men EKSPO mamandandyrylǵan kórmesiniń logotıpi beınesinde satylymǵa shyqty. Oıynshyqty qazaqy úlgide jasap shyǵarǵan kásipkerlerdi Qamshy.kz jýrnalısi sózge tartty. Atalmysh oıynshyqty jasap, satylymǵa shyǵarǵan - Saltanat Minaıhan, Dosan Qaýmen, Talǵat Saqanov, Ismaıl Qulan esimdi kásipkerler.
Ulttyq naqyshtaǵy spınnerlerdi jasap shyǵarýdaǵy basty maqsattaryńyz qandaı? Komersıalyq jaǵyna basa nazar aýdaryldy ma, álde ulttyq qundylyqtarymyzdy nasıhattaýǵa ma?
Saltanat Minaıhan: Atalǵan spınnerrdi jasap shyǵarýdaǵy basty maqsat - qazaqtyń ulttyq naqyshy qoshqar múıiz oıýyn jáne el tarıhynda tuńǵysh ret ótkizilgeli jatqan EKSPO halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń logotıpin álemde trend bolyp jatqan spınnerler arqyly sheteldik qonaqtarǵa, otandastarymyzǵa nasıhattaý. Spınnerler qoldanysqa enip jatqan kezde ulttyń dúnıetanym men mádenıetiniń bir bólshegin nasıhattaýǵa taptyrmas múmkindik ekenin birden túsindik. Spınnerdiń ne ekenin qaı ulttyń azamaty bolsyn birden bilip jatady. Sol sebepti spınner ataýyn ózgertpeı janyna ultymyzdyń atyn qosyp «Qazaq spınner» degen ataý berdik. EKSPO-ǵa keletin 5 mln. qonaqtyń qolynda ulttyq qundylyǵymyzdyń bir belgisi júrse, biz úshin ol úlken jetistik. Birinshi kezekte komersıalyq jaǵyn emes, ulttyq qundylyǵymyzdy nasıhattaýdy basty nazarǵa qoıdyq. Sonymen qotar, shetelde oqyp jatqan qandastarymyz bir ulttyń mádenıetin qurmetteı alatyn ózge ulttyń ókilderine káde syı retinde aparýǵa taptyrmas dúnıe dep sanaımyn.
Talǵat Saqanov : Bastapqyda «qazaq spınner» sheteldikterge, EKSPO-ǵa keletin qonaqtarǵa arnalǵan. Sheteldikterge elimizdiń tarıhyn tanytatyn úsh júz: Uly júz, Orta júz, Kishi júz birigip bir shańyraq astynda Qazaq eli beıbit kúndi keship jatqanyn kórsetý boldy. Spınnerdi qolyna alǵan adam eń aldymen jazylǵan jazýǵa mán beretini sózsiz. Ulttyń tarıhynan habardar etetin úsh júzdiń atyn oqyp, júzdiń, shańyraqtyń ne ekenin ǵalamtordan izdep kóredi degen oıdamyz. Úlgisi «Qazaq eli bir shańyraqtyń astynda tatý-tátti ómir súrip jatyr» degen maǵynada jasalǵan.
Taǵy bir aıta ketsem, biraz ýaqyt buryn Qazaqstanda turyp jatqanyna 15 jyl bolǵan amerıkalyq azamat óziniń qyzyǵýshylyǵyn bildirip, spınnerge tapsyrys berdi. Munyń ózi úlken jetistik. Spınnerdiń baǵasy - 6000 teńge. Onyń qymbat bolýynyń óz sebebi de bar. Qandaı da bir isti bastaǵan kezde shyǵyn mindetti túrde bolady. Sol shyǵyndy óteý úshin dál qazir osyndaı baǵa qoıylyp otyr. Alaıda spınner óz baǵasyna turarlyq degen oıdamyz.
-Al satylym jaǵy qalaı bolyp jatyr?
Talǵat Saqanov: Kez kelgen jańa zat jasalyp shyǵarylǵan kezde mindetti túrde eki pikir aıtylady: «jaqsy-jaman, qymbat-arzan» degen. Keıbireýler qymbatsynyp jatyr. Basty maqsat - EKSPO-ǵa kelgen sheteldikterge ulttyq qundylyǵymyzdyń bir bólshegin kórsetý, tanystyrý. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta asyǵymyz alshysynan túsip, isimiz órge basady degen úmittemiz.
-EKSPO halyqaralyq mamandyrylǵan kórmesine jóneltildi me? Astanada satylym jaǵy qalaı bolyp jatyr?
Talǵat Saqanov: Bastapqyda taýardyń sapasyn tekserip kórý úshin 70 dana ákelindi. Qyzyǵýshylyq tanytyp jatqandardyń qarasy kún sanap kóbeıip keledi. Astanaǵa jóneltý úshin taýardyń ekinshi bóligin kútip otyrmyz. Ol jetkizile salysymen, Astanaǵa jóneltiledi.
-Al «Qazaq spınner» qaı jaqta óndirilip jatyr?
Talǵat Saqanov : Elimizde atalǵan spınnerdi óndirýdiń jolyn izdestirip kórdik. Ókinishike oraı elimizde spınnerdi óndiretin zaýyttar tabylmady. Sol sebepti Qytaıda óndirýge sheshim qabyldadyq, Al sapasy jaǵyn ózimiz qadaǵalap otyrmyz. Taýar kelgen sátte ózimiz patenttep, halyqqa usynamyz.
-Halyqtyń «Qazaq spınnerge» degen qyzyǵýshylyǵy qandaı dárejede? Ata-analar arzan baǵadaǵy spınnerdi satyp alǵandy jón sanaıdy ma?
Talǵat Saqanov : Atalǵan spınner tek balalarǵa arnalmaǵan, úlken jastaǵy kisiler de úlken qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Instagramnan kórgen aǵa býyndar habarlasyp, óz iltıpattaryn bildirýde. Shymkent, Aqtaý, Qaraǵandy oblystarynan kelip «qazaq spınnerdiń» birinshi bóligin alyp ketti.
-Qazaqy úlgidegi oıynshyqtar qazaq balasynyń sanasyna, ulttyq tárbıege óz áserin tıgizedi me?
Dosan Qaýmen, ıdeıa avtory: Birinshi spınnerdiń úlgisine toqtalsam. Bul «qazaq spınnerdiń» úlgisin ózge ulttyń adamy emes ózimizdiń ata-babamyz jasap ketken. San ǵasyrdy artta qaldyryp óziniń qundylyǵyn, qasıetin joımaǵan qazaqtyń qoshqar múıiz oıýy álemde trend bolyp jatqan dúnıemen birigip nege halyqqa, álem halyqtaryna usynbasqa?! Altyn tústes bolýynyń ózi molshylyq pen baılyqtyń belgisi. Usaq nársemen de uly dúnıelerdi jasaýǵa bolady. Biz sony kórsetkimiz keldi. Kishkentaı zatqa qazaqtyń búkil tarıhy syıyp ketkendeı boldy desem artyq aıtqandyq emes. Shańyraq pen úsh júzdiń aty jazylǵan spınnerdi aınaldyrsańyz ortasyndaǵy shańyraq qozǵalmaıdy , al jan-jaǵyndaǵy úsh júz bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp qozǵalysqa túsedi. Munyń ózinde úlken bir mán jatyr. Shańyraǵymyz shaıqalmaı, máńgilik eldiń turǵyndary bir shańyraq astynda tatý-tátti ómir súrip jatyr degendi kórsetedi. Sonymen qatar, kazakhspinner.com saıtynda qoshqar múıizdiń ne ekenin, shańyratyń ne ekenin, úsh júzdiń tarıhyn úsh tilde jazyp júktep qoıdyq. Al EKSPO kórmesine keler bolsaq, qazaq tarıhynda alǵash bolyp jatqan kórme. Qanshama sheteldikterdi elimizge qyzyǵýshylyq tanytyp, kelip jatyr. Mádenıetti baǵalaı biletin qonaqtardyń atalǵan spınnerge degen qyzyǵýshylyq tanytatyny sózsiz.
Shetelden belgili bir trend keldi. Ony elimizde sol kúıinde taratqannan góri, namysymyzdy qamshylap, ózimizdiń ulttyq qundylyǵymyzdy qosyp, halyqqa usynsaq degen oıdan týǵan dúnıe. Muqaǵalı Maqataevtyń «Kúpi kıgen qazaqtyń qara óleńin , Shekpen jaýyp ózińe qaıtaramyn» degen óleń joldary osy tusta dálme-dál aıtylǵandaı.
-Spınnerdi jasaý barysynda qandaı qıyndyqtar kezdesti?
Saltanat Minaıhan: Árbir isti bastaǵan kezde qıyndyqtar mindetti túrde kezdesedi. Bizde de solaı. Barlyǵy birden bola ketti dep aıta almaımyn. Joǵaryda atalyp ótkendeı Qazaqstanda atalǵan spınnerdi jasaı alatyn óndiris orny tabylmady. Qytaıdyń 100 shaqty zaýytynyń ishinde qazaqtyń qoshqar múıizin oıyp, qalybyn keltiretin ortalyqty tabýdyń ózi ońaı bolmady. Biraz óndiris oryndary qalybyn durys keltire almaǵandyqtan bas tartty. Eń sońynda osy ispen aınalysamyn dep qolǵa alǵan 1 ǵana zaýyt qaldy.
Kásipkerlikpen aınalysyp júrgenderińizge qansha ýaqyt boldy?
Ismaıl Qulan, İT maman: Talǵat aǵamyzdyń túrli kásippen aınalysyp kele jatqanyna on shaqty jyldyń júzi boldy. Saltanat aǵamyz da birneshe jyldan beri kásipkerlkpen aınalysýda. Al joba avtory Dosan Qaýmen ultymyzdyń ulylyǵyn ulyqtaıtyn birneshe jobalardyń avtory. Memlekettik qyzmetten jeke kásipkerlikke kóship, ult jolynda qyzmet etemin dep otyr aǵamyz. Al jeke ózim jaıly aıtar bolsam bul salaǵa kelenime bir jyldyń kólemi boldy. Osy ýaqytqa deıin İT salasynda túrli saıt jasaý , úlgiler jasaýmen aınalystym.
Bolashaqqa josparlaryńyz qandaı?
Ismaıl Qulan, İT maman : «Qazaq spınner» bizdiń birlesip jasap jatqan alǵashqy jobamyz. Barlyq suraqtardyń jaýabyn birlesip sheship otyramyz. Keleshekte bizdiń qatarymyzǵa qosylyp, dástúrdi dáripteıtin baǵaly dúnıelerdi jasaımyn deýshiler bolsa, qushaǵymyz árdaıym ashyq. Aldaǵy ýaqytta atalǵan spınnerden de basqa jobalardy iske asyramyz degen oıdamyz.
Al aldaǵy jobalaryńyzda qazaqy qundylyqtarymyz qanshalyqty saqtalmaq?
Jospar boıynsha aldaǵy jobalarymyzda da ulttyq naqyshtarymyz nasıhattalady. Aıta ótsem, Álıhan Bókeıhannyń atymen ulttyq naqyshtaǵy erler kóılegin shyǵarýda qolǵa alyp jatyrmyz.
«Al ónimniń qaýipsizdigine keler bolsaq, qoshqar múıiz oıýy da, EKSPO logatıpi de úshkir emes doǵal etip jasalǵan. Qoldy jaraqattap alýdan saqtaıdy» deıdi óndirýshiler.
Aıta ketsek, 1990 jyldy bul oıynshyq Amerıkada paıda bolǵan. Bastapqyda spınner aýtızmmen aýyratyn balalarǵa arnalyp jasalǵan. Toqtamaı aınalyp turatyn oıynshyq olardy emdeýdiń bir joly bolsa kerek. Degenmen spınnerler ol kezde ótimdi bolmaǵan. Byltyrǵy jyly qaıta satylymǵa shyǵyp, álemdik trendke aınaldy. Bir qyzyǵy mamyr aıynan beri «spınner» sózin ǵalamtordan izdeý rekord qoıǵan eken.
Álemdik trendke qazaqtyń oıýy qosylyp, satylymǵa shyqqany qýantady. Aldaǵy josparlarymen bólisip, atalǵan kásipti endi bastap jatqan kásipkerlerdiń isterine sáttilik tileımiz!
Suhbattasqan: Aıgerim TAÝBAI
