Almaty qalasy Ǵylym ordasynda «Alash Orda jáne ult-azattyq ıdeıasy» atty respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensıa bolyp ótti, dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi. Aıta keter bolsaq, atalmysh sharany Almaty qalasy ákimdiginiń Mádenıet basqarmasy uıymdastyrǵan bolatyn.
1917 jyly aqpanda monarhıalyq bıliktiń qulaýy burynǵy Reseı ımperıasynyń terıtorıasynda jáne onyń ulttyq aımaqtarynda demokratıalyq qaıta qurýlardyń bastalýyna negiz berdi. Otarlyq jaǵdaıda kún keshken qazaq halqynyń múddesin qorǵap kelgen ult zıalylary jer-jerde qurylyp jatqan Ýaqytsha úkimettiń organdaryn uıymdastyrýǵa atsalysyp, olarǵa jetekshilik ete bastady. Reseıdiń saıası ortalyǵyndaǵy ornaǵan qos bılik ulttyq aımaqtarda, sonyń ishinde Qazaqstanda kóp ókimettilikke alyp keldi. Halyq arasynda keń tanymal «Qazaq» gazetiniń tóńireginde toptasqan zıaly qaýym ókilderi ózin ózi basqarý men bıleý urandaryn is júzine asyrýda Ýaqytsha úkimetke senim bildirip, oǵan úmit artty.
1917 jyly kóktem-jaz aılarynda ótken oblystyq sıezer qazaq qoǵamynyń birigýine septigin tıgizdi. Orynborda, Aqmolada, Oralda, Omby men Vernyıda ótken sıezerdi bolashaqta Alash qozǵalysynyń negizin quraǵan qazaq qaıratkerleri uıymdastyrdy. Barlyq oblystyq qazaq sıezeri «búkil qazaq halqyn biriktirý jáne onyń muń-mauqtajyn bilip-taný» úshin jalpy qazaqqa ortaq sıez shaqyrý qajet dep tapty.
Alash qozǵalysynyń qalyptasý tarıhynda mańyzdy oryn alǵan, onyń qurylýyna túrtki bolǵan İ Jalpyqazaq sezi 21-28 shilde aralyǵynda Orynborda ótti. Oǵan 7 qazaq oblysynan delegattar qatysyp, sezge tóraǵalyqty Halel Dosmuhamedov júrgizdi. Osy jıynda kóptegen ózekti máselelermen birge qazaq halqynyń múddesin qorǵaıtyn «jeke qazaq saıası partıasyn» qurý týraly sheshim qabyldanyp, onyń baǵdarlamasyn qurastyrý mindeti Jahansha Dosmuhamedov pen Mustafa Shoqaı bastaǵan jumysshy tobyna júkteldi.
1917 jyly 5 qazanda «Qazaq» gazeti İ Jalpyqazaq seziniń sheshimin qabyldaǵan jáne jeke qazaq partıasyna qoldaý bildirgen barlyq kandıdattarǵa Quryltaı jınalysyna áli qurylyp úlgermegen «Alash» partıasynyń tizimi boıynsha saılaýǵa túsý týraly úndeý tastady.
Kúz aılarynda qazaq oblystarynda ótken sıezerde «Alash» partıasynyń tizimindegi qaıratkerler Quryltaı jınalysyna saılandy. Saılaý naýqany ótken soń, shuǵyl túrde Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatovtardyń jetekshiligimen «Alash» partıasy baǵdarlamasynyń jobasy ázirlenip, 21 qarashada «Qazaq» gazetinde jarıalandy. Onda qysqa ári nusqa formada «Alash» partıasynyń qaıratkerleri qazaq qoǵamyndaǵy eń basty ári mańyzdy máseleleri boıynsha óz pozısıasy men kózqarasyn bildirdip, Reseı quramyndaǵy qazaq avtonomıasyn qurý qajettigin kóterdi.
Álıhan Bókeıhanovtyń saıası bedeline senip, oǵan qoldaý bildirgen Alash qaıratkerleri partıanyń Ombyda, Semeıde, Torǵaıda oblystyq komıtetterin quryp, saıası ómirge aralasady.
1917 jyly 5-13 jeltoqsan aralyǵynda ótken İİ Jalpyqazaq sezinde qazaqtar qonystanǵan oblystardyń esebinen terrıtorıaldy-ulttyq avtonomıany qurý týraly qaýly qabyldanǵanymen, ony jarıalaý máselesinde sıez delegattary arasynda qyzý pikirtalastar oryn aldy. Alash partıasynyń organy bolǵan «Qazaq» gazeti keıin moıyndaǵandaı, avtonomıany birden jarıalaýǵa sol ýaqyttaǵy Qazaqstandaǵy jáne onyń kórshi aımaqtaryndaǵy kúrdeli saıası jaǵdaı keri yqpal etti. Avtonomıa jarıalanbaǵanyna qaramastan, sıeze Alash-Orda jalpyqazaq ýaqytsha halyq keńesi qurylyp, onyń tóraǵalyǵyna Álıhan Bókeıhanov saılandy.
1918 jyldyń kóktem aılarynda Alash qaıratkerleri qazaq avtonomıasyn bólshevıkter tarapynan moıyndatýǵa qol jetkizýge tyrysty. Keńester basshylyǵy men Alash basshylary arasynda ótken kelissózderdiń qorytyndysynda eki jaq birin-biri moıyndaǵan jaǵdaıda avtonomıa jarıalaý múmkindigi qarastyryldy. Bul ýaqytta Semeıde Alash-Orda úkimetiniń músheleri jáne sovetter arasyndaǵy qarym-qatynastardyń shıelenisýi jáne jergilikti jerde sovet ókimetiniń qulaýy bul kelissózderdi tolyǵymen joqqa shyǵardy. Osy kezden bastap, Alash avtonomıalyq qozǵalysynyń qaıratkerleri antı-sovettik pozısıaǵa shyǵyp, aq qozǵalystyń generaldaryna qoldaý kórsetti. Biraq, ýaqyt kórsetkendeı panreseılik pozısıany ustanyp, «tutas ári bólinbes Reseıdi» qaıta qalpyna keltirýge tyrysqan Ombydaǵy Sibir úkimeti de, Samaradaǵy Búkilreseılik Quryltaı jınalysy músheleriniń Komıteti de Alash qaıratkerleri usynǵan sharttardyń negizindegi avtonomıany moıyndaýdan úzildi-kesildi túrde bas tartty. 1918 jyly qarashada bolǵan tóńkeris, Quryltaı jınalysynyń taratylýy jáne Kolchaktyń basshylyǵyndaǵy Ýaqytsha Búkilreseılik úkimettiń qurylýy Alash qaıratkerleriniń avtonomıaǵa qatysty sońǵy úmitterin úzgen edi. Tıisti dárejede qajetti materıaldyq, áskerı, qarjylyq resýrstarǵa, myqty odaqtasqa, saıası kúreste ysylyp-shyńdalǵan qaıratkerlerden quralǵan apparatqa ıe bolmaǵan Alash-Orda tolyq táýelsizdikke jete almaıtyny túsinikti edi...
Qalaı bolǵanda da, Alash Orda 20 ǵasyr basyndaǵy qazaq zıalylarynyń eldi erkindikke jetkizý, qazaq halqyna bostandyq áperý jolyndaǵy eren eńbek, aýyr kúres nátıjesinde dúnıege kelgen, ult bolyp tutasý ıdeıasyn kótergen áleýmettik-saıası iri qozǵalys boldy.
Bólshevıkter bıligi kúsheıgen tustan bastap, Alash Orda úkimetin qurǵan ult zıalylary túgelge jýyq «qyzyldar qyrǵynynyń» qurbany boldy...
Alash Ardagerleri ańsaǵan azat kúnge, erkin zamanǵa qazaq eli 70 jyldan keıin, sovetter odaǵy kúıregen soń ǵana jetti.
