Ómirde tilmen aıtyp jetkize almaıtyn, aqylǵa syımaıtyn mıstıkalyq oqıǵalar bolyp turady. Búgin sondaı jaǵdaılar jıi baıqalatyn tylsym jerler týraly aıtpaqpyz.
Qazaqstandaǵy tylsym jerler tizimi siz oılaǵannan da kóp. Biri el aýzyndaǵy ańyz arqyly tanylsa, endi biri adam kózi kórgen naqty oqıǵalardan belgili.
Úńgirtas
Uzynaǵash aýlynan batysqa qaraı 34 shaqyrymdaı jerde, Qastek ózeniniń jaǵalaýynda ornalasqan bul aımaq «jer kindigi» degen ataýymen halyq arasynda belgili. Qasıetti, shıpaly jer sanalatyn Úńgirtas túrli aýrý-syrqaýdy emdeýge, tilekterdiń oryndalýyna áser etedi-mis.
Ańyz boıynsha, bul shatqalda áıgili musylman ǵulamasy, Islamdaǵy sopylyq baǵyttyń negizin qalaýshy Qoja Ahmet Iasaýı óziniń qalǵan ǵumyryn ótkizgen. Munda bıoenergetıkamen aınalysatyn adamdar da, jerden qýat alýǵa qulshynǵan týrıser de álemniń túkpir-túkpirinen aǵylyp keledi.
Adamdardyń kópshiligi bas aýrýynan, bel-omyrtqa dertinen, kóz tıýden emdelý úshin Úńgirtastyń ártúrli tastaryna baryp, óz aǵzalaryn tazartady. Ár tas ózinshe bólek qyzmet atqarady, tipti, qarǵysty qaıtaratyn tas bar eken.
Úńgirtasqa kelýshilerdiń kóbi din ustanǵan, Qudaı jolyna qulaı berilgen. Alaıda, bir qyzyǵy, olardyń qandaı din ustanatyny mańyzdy emes. Áıteýir biletin duǵalaryńdy oqyp, shyn nıetpen tilek tileseń bolǵany.
Ólikól
Taldyqorǵanda ornalasqan bul kishigirim kóldiń sýy qysy-jazy muzdaı sýyq bolyp turady. Qazaqstandaǵy basqa sý qoımalarynan sonysymen erekshelenedi. Kólde balyq joq. Tipti, baldyrlar da óspeıdi, sý jándikteri mekendemeıdi. Sý túbinen bólingen ýly gaz barlyq tiri aǵzany qyryp jiberetin kórinedi.
Onyń basty qupıasy – sýda júzý, sý astyna súńgý múmkin emes. Tipti, gaz balonymen sýǵa túsken adam da sý astynda bes mınýttan artyq tura almaı, belgisiz sebeppen tunshyǵady. Odan qalsa, sýdan shyǵý úshin de birneshe adamnyń kómegi qajet bolady.
Jyl saıyn adamdar kólge batyp ketip jatady. Olardyń kóbi – týrıser, jergilikti turǵyndar bul jerge jolaı bermeıdi. Sýǵa batyp ketkenderdiń denesi sý betine qalqyp shyqpaı, kól túbinde tikesinen-tik turyp qalady eken.
Qıyn Kerish alqaby
Shyǵys Qazaqstanda ornalasqan alqap syrt kózge Mars ǵalamsharyna uqsas. Alystan qaraǵanda jartastar qyzyl jalynǵa oranǵandaı kórinedi. Erte kezderi bul jerde arıı taıpalary adamdardy qurbandyqqa shalǵan.
«Osy alqapqa jolym túsip, bir tún túnemek boldym. Meniń shatyrymnyń janynda otshashýlardy kórdim, qarańǵyda yńyrsyǵan dybystardy estidim. Tipti, balanyń jylaǵan daýsyn qulaǵym shalǵandaı boldy. Erteńinde osy jerdiń turǵyndary mundaı túsiniksiz jaǵdaılar jıi bolyp turatynyn aıtty. Bul jerde túnegenderdiń kópshiligi esterinen aljasa jazdaǵan eken. Múmkin túni boıy duǵa jasaǵanym meni qutqarǵan shyǵar», – deıdi zertteýshi Sabyr Nıazbekov.
Aqqum-Qalqan
«Ánshi taý» – Altyn-Emel saıabaǵynda ornalasqan qumdy tóbe. Uzyndyǵy úsh shaqyrymǵa, bıiktigi 200 metrge jetetin ánshi taý Qazaqstandaǵy mıstıkalyq jerlerdiń úzdik úshtigine kiredi. Onyń sebebi de joq emes. Ánshi taýdan shyǵatyn dybys bireshe shaqyrymǵa deıin estiledi. Bul dybys gúril tárizdes ári jerdegi terbelisti týdyrady jáne aýa-raıyna baılanysty ózgerip otyrady. Jel soqqanda ánshi taýdan jylaǵan daýys estiledi. Jergilikti turǵyndar arasynda taralǵan ańyz boıynsha, dál osy jerde ataqty Shynǵys hannyń denesiniń qaldyǵy jatyr. Al basqa ańyzdarǵa súıensek, bul jerde shaıtannyń ózi Qudaıdyń qaharynan qorqyp, jasyrynyp qalǵan.
Kókkól men Shaıtankól
Jambyl oblysynda ornalasqan Kókkólge eshqandaı ózen quımaıdy. Sonyń ózinde kóldiń sýy únemi jańaryp, tap-taza bolyp turady. Gıdrologtar sý asty úńgirleri bolýy múmkin dep boljaıdy. Alaıda kóldi tolyǵymen zertteýge múmkindik joq. Sebebi Kókkóldiń keıbir jerleri túpsiz tereń.
Keıde ózdiginen ıirimder paıda bolady. Olar sý betinde júzip júrgen maıda zattardy ózine tartyp alady eken. Ańyzǵa sensek, bul kólde sý aıdahary ómir súredi. Eń qyzyǵy, dál osy sý janýaryn ólketanýshy A. Pecherskıı óz kózimen kórgenin aıtqan. Onyń uzyndyǵy 15 metrge jetetin jylan ispettes ekenin, qubyjyqtyń kólde qonatyn, kólden sý ishetin janýarlarmen qorektenentinin jetkizgen.
Shaıtankól Qarqaraly taýlary mańynda ornalasqan. Kóldiń ózi kishigirim, uzyndyǵy – bar-joǵy 60 metr, eni – 40 metr. Bul kólge saıahat jasaǵandardyń kópshiligi túsiniksiz jaıttardy bastan ótkergenin aıtady. Neshe túrli mıstıkalyq ańyzdarǵa bola týrıser osy óńirge úlken qyzyǵýshylyqpen keledi. Ańyz boıynsha, Shaıtankólde bir-birin súıgen, alaıda qosyla almaı armanda ketken eki ǵashyq sýǵa batyp ólgen.
Qyzylqum shóli
Qyzylqum shóli Syrdarıa men Ámýdarıa ózenderiniń arasynda ornalasqan. Ǵalymdardy Ortalyq Qyzylqumda tabylǵan jartastaǵy sýretter qyzyqtyryp otyr. Onda skafandr kıgen adamdar men ǵarysh kemesine uqsaıtyn beıneler salynǵan. Áli kúnge deıin sýretterdiń shyǵý tegi zerttelmegen.
Sonymen birge Qyzylqumda Beımálim ushatyn nysandy jıi kezdestirýge bolady.
2000 jyly avtomatty kamera osy aımaqta ushyp bara jatqan nysandy túsirip alǵan. Alaıda onyń shyn ne jalǵan foto ekeni dáleldenbegen.
Ústirt shoqysy
Qazaqstan men Ózbekstan shekarasynda ornalasqan bul tylsym jerdiń aýmaǵy – 200 myń shaqyrym. Bul jer álemdegi zerttelmegen tylsym aýmaqtar qataryna kiredi. Ústirttiń qupıasy – túsiniksiz tastan jasalǵan oqtar. Árqaısysynyń bıiktigi 800-900 metr bolyp keledi. Oqtyń barlyǵy soltústik-shyǵysqa baǵyttalǵan. Osy oqtar ornalasqan jerge jaqyn aýmaqta janýarlardyń tastan jasalǵan músinderi tabylǵan. Olar da soltústik-shyǵysqa qaratylǵan.
Bul keshendi kópshiligi ǵarysh aılaǵy dep esepteıdi. Munda kúndiz-túni da túrli aspan denelerin baıqaýǵa bolady. Sonymen qatar Ústirtke kelýshilerdiń birazy saǵymǵa tap bolǵandaryn aıtqan.
Barsakelmes
Aral teńiziniń soltústik-batysynda ornalasqan. Munda tutas otbasylar, bútindeı ekspedısıalar joǵalǵan. Bul aralda ýaqyt óte baıaý ótedi degen boljam bar. Mundaǵy tylsym oqıǵalar Belgisiz ushatyn nysanǵa baılanysty nemese atomdyq synaqtardyń kesirinen bolady deıdi ǵalymdar.
