Eleanor Longden esimdi psıhıatr 10 jyldan astam neshe túrli daýystardy estip keledi. Dárigerler oǵan shızofrenıa dıagnozyn qoıdy. Qorqynysh, erteńgi kúnge senimsizdik, dármensizdik sekildi sezimderdi basynan ótkizgen Eleonor qazir psıhıatrıa salasynda talmaı eńbek etip keledi. Eleonor TED tyńdaýshylaryna basynan ótken jaǵdaı men daýystarmen qalaı ómir súrgenin jáne ol daýystar neden týyndaǵanyn aıtyp berdi.
Mektepte jaqsy oqydym. Jaqyndarym menen kóp úmit kútti. Baqytyma oraı, JOO-na tústim. Stýdenttik ómir kóńildi ótip jatty. Jastar keshi, jańa tanystyq degen sekildi. Birinshi semestr osylaısha kózdi ashyp-jumǵansha ótip ketti.
Ekinshi semestrde ómirim túbegeıli ózgeredi dep úsh uıyqtasam da túsime kirmedi. Sabaqtan keıin «Ol dárisqanadan shyqty» degen daýys estidim. Jan-jaǵyma qarasam aınalamda eshkim joq. Tóbemnen muzdaı sýdy tógip jibergendeı kúı keshtim. Kelesi sabaqqa qaramastan úıge qaıtyp kettim. «Ol esikti ashyp jatyr» degen daýys qaıta estildi. Osydan bastap ómirim naǵyz tozaqqa aınalǵandaı. Daýys ár qadamymdy úshinshi jaqta qaıtalap otyrdy. Bastapqyda daýysy jumsaq edi. Jaqyn dosymmen sóıleskendeı bolatynmyn.
Men tabıǵatymnan emosıamdy syrtqa shyǵarmaıtyn adammyn. Ashýlanyp tursam da syrt kózge bildirmeýge tyrystym. Sondaı kezderi daýys meniń ishki kúıimdi dál keltiretin. Muńaısam, muńaıǵan daýysty estidim. Renjip tursam, renjip sóıleıtin. Ol maǵan meniń júregimdi túbinde jatqan, ózim baıqaı bermeıtin emosıalarymdy jetkizgisi kelgendeı kórindi. Sol kezde daýys týraly qurbyma aıtyp úlken qatelik jasadym. Ol muny sumdyq jaǵdaı retinde qabyldady. Deni saý adam túsiniksiz daýystardy estimeıdi. Iaǵnı maǵan psıhologıalyq kómek qajet dep sheshti ol. Qurbym dárigerge kórinýge keńes berdi. Men onyń aqylyna qulaq astym, alaıda munym qatelik bolǵanyn keshirek túsindim.
Men ýnıversıtet psıhologyna ózime senimsizdik, bolashaqtan qorqý sekildi máselelerim bar ekenin túsindirýge talpyndym. Dáriger oǵan onsha mán bere qoımady. Daýys týraly aıtqanda qalyń uıqydan kenetten oıanǵandaı kórindi. Qolyndaǵy qalamyn tastaı sala, meni suraqtyń astyna alyp, áńgimeme qulaq asa bastady.
Psıholog meni psıhıatrǵa jiberdi. Oǵan da daýys estý oqıǵasy onsha unaı qoımady. Ár aıtqan sózim, ár qadamym olar úshin jyndy adamnyń sandyraǵy sekildi kórindi.
• Imýnıtet pen shızofrenıa arasyndaǵy qupıa baılanys
Men ýnıversıtet janyndaǵy telestýdıada jańalyqtar júrgizýshisi edim. Bir kúni psıhıatrmen áńgimemiz sozylyp ketti. Men «Men jańalyqtar júrgizetin edim. Qazir túsirilimge keshigip jatyrmyn. Aıaqtasaq qalaı bolady?», - dep surap edim, medısınalyq kartama «Meni psıhıkalyq aýytqýy bar, ózin jańalyqtar júrgizýshisimin dep oılaıdy» dep jazyp berdi.
Aýrýhanaǵa jattym. Shızofrenıa dıagnozy qoıyldy. Búkil álemnen úmit úzdim. Ózimdi qorlanǵan adamdaı sezindim. Aýrýhanada daýysty ómirińniń bir bóligi retinde emes, sımptom retinde qabyldaý kerek ekenin aıtty. Osydan keıin daýystan qorqa bastadym. İshki jan-dúnıem alaı-dúleı boldy. Quddy bir daýys pen ekeýimizdiń arasynda azamattyq soǵys bastalǵandaı. Sonyń saldarynan daýys kóbeıe bastady. Daýystaǵy burynǵy jumsaqtyqtyń izi de qalmady. Aýrýhanada daýystar meni ańdyp júrgendeı boldy.
Daýystar maǵan túrli tapsyrma bere bastady. Eger ony oryndasam, burynǵy ómirime qaıta oralatynymdy aıtty. Barlyǵy kishkentaı tapsyrmalardan bastaldy. Máselen, úsh tal shashymdy julý degen sekildi. Biraq ýaqyt óte kele tapsyrmalar qaýipti bola bastady. Ómirime qaýip tóndirip qana qoımaı, ózgelerdiń aldynda meni esi durys emes adam etip kórsetkisi kelgendeı. «Staqandaǵy sýdy al da adamnyń basyna quıyp jiber» degen tapsyrmalar boldy.
Shyǵar joly joq, úmitsizdik, qorqynyshtan turatyn sheńberdiń ishinde qamalyp qalǵandaı kúı keshtim.
Kelesi eki jylda jaǵdaıym nasharlaı tústi. Daýystar tipten qorqynyshty kúıge endi. Kózime túrli sumdyq elester kórine bastady. Meniń psıhologıalyq jaǵdaıym fızıkalyq, jynystyq jáne emosıonaldy zorlyqqa jol ashty.
Jaǵdaıym nasharlaǵannyń ústine nasharlaı berdi. Daýystarǵa damyl bolmady. Olardy basymnan shyǵaramyn dep, basymdy tese jazdaǵan kezder boldy.
Maǵan jamandyq jasaǵandar kóp boldy, biraq jaqsylyq jasaǵandar odan da kóp. Meniń úıge qaıtyp oralatynyma esh kúmándanbaǵan anam, meniń jaǵdaıymdy basynan ótkergender, meniń jazylatynyma sengen dáriger. Daýystar qaıtyp oralǵanda da jaqyndaryma qoldaý bildirgen de – dáriger.
Meniń boljamym týra keldi. Daýystar - meniń ishte jınalǵan emosıamdy, ózimnen jasyrýǵa tyrysqan sezimderimdi shyǵaryp tastap, jeńildetýge, bala kezden qalǵan psıhologıalyq zaqymnan arylý úshin jasalǵan reaksıa edi.
Daýystardy tikeleı túsinbeı, onyń maǵan ne aıtqysy kelgenine úńilýim kerek edi. Máselen, daýystar maǵan túnde úıime bireýler shabýyldaıdy dedi. Men ony tikeleı túsindim. Alaıda bul eskertý meniń ózime degen senimsizdiktiń belgisi edi.
Ýaqyt óte kele sózderdiń astaryn túsine bastadym. Eger daýystar «úıden shyqpa» dep buıryq berse, men olardy jáne ózimdi qorqýdyń qajet joq ekenin sendirýge tyrystym. Daýystarǵa senimdi jáne qurmetpen jaýap bere bastadym.
Ár daýys meniń umyta almaǵan, qalamaǵan jynystyq qatynas, qorlaý, ózime senimsizdik, ózimdi kináli seziný sekildi ár emosıa men ómirde bastan ótkergen qıyn jaǵdaı ekenin túsindim. Bul aýyrtpalyqtardy syrtqa shyǵarmaǵandyqtan ol sózge aınaldy. Agresıaǵa toly qorqynyshty daýys – meniń bárinen qatty aýyr tıgen jaǵdaılar eken. Osynyń barlyǵyn zertteı kele ózimdi qolǵa alyp, psıhıatrıaǵa oralýdy jón sanadym. Biraq bul joly naýqas retinde emes, psıhıatr retinde. Daýystarmen ómir súrip jatqanyma 10 jyl tolǵanda ýnıversıtet tarıhyndaǵy eń bedeldi psıhıatrdyń dıplomyn aldym. Daýystar emtıhan kezinde durys jaýaptardy qulaǵyma sybyrlap turdy. Keıde olardyń nazarynda bolý maǵan unaıtyn.
Psıhıatr retinde kóptegen konferensıada sóz sóıledim. Osy salada eńbek etip kelemin. Ǵylymı eńbekterim jaryq kórdi. Sonda bir nárseni ǵana jetkizgim keledi – psıhıatrıada naýqasty emdegende, eń aldymen onyń ótken ómirinde nendeı jaǵdaı boldy, basynan neni ótkergenine kóz júgirtý kerek.
Ǵalymdardyń zertteýi boıynsha daýys adamnyń jan-jaǵynda bolyp jatqan jaǵdaıǵa reaksıasy. Bul aýytqý da, shızofrenıanyń belgileri de emes. Biz daýystardy estıtin adamdarǵa esi durys emes adamǵa qaraǵandaı emes, durys qarym-qatynas ornatatyn qoǵam qurýymyz kerek. Bul maqsatqa jetý jolynda qadam jasalynyp jatyr.
