Astanada ótken brıfıń barysynda QR premer-mınıstriniń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev  AI-92, AI-93 markaly janarmaıdyń baǵasyn memleket qadaǵalap, rettep tura almaıtyndyǵy týraly aıtqan edi. Bul týraly biz «Qamshy» portalynyń jańalyqtarynda jazǵan bolatynbyz. Sonymen qatar,  premer-mınıstr AI-80 markaly janarmaı men dızel otyny boıynsha baǵa saqtalatyny týraly da málimdep ótken bolatyn. Onyń sebebin atalmysh markanyń qorda artyǵymen bar ekendigin aıtyp túsindirgen edi. AI-80 markaly benzıni 89 teńge, al dızel otyny - 99 teńge. Bul  tusta  retteý  tolyq kólemde nazarda ustalatynyn jetkizgen edi. Bir qaraǵan adamǵa bul aqpararat qymbattap ketken marka úshin yńǵaısyzdana kelip, upaı jınaǵanmen birdeı sekildi áser qaldyrady.  Qordaǵy janarmaıdyń túbi kórinbes úshin Reseıden janarmaı tasymaldap, munaı óniminiń baǵasyn aýytqymaly rejımge salýymyzǵa týra keldi degen málimdemeni estigende kókeıge saýaldardyń qaýmalap kelip qonaqtaǵany bar. Bizdiń úkimet teńgeni erkin aınalymǵa jiberdi. Janarmaıdyń baǵasyn da rettep otyra almaımyz degendi jetkizip otyr. Sonda úkimette isteıtin ne jumys qaldy? Teńge muhıtta akýladan qashqan ash balyqtaı ózi «erkin júzetin» bolsa,  munaıdyń da ónimin qadaǵalaýǵa qaýqarsyzdyq tanytsa, osy eki salany qadaǵalaýǵa arnalǵan mınıstrlikti bosatý kerek shyǵar. Qazir onsyz da, daǵdarystyń saldarynan barlyq mekemelerde qysqartý bolyp jatyr. Endeshe bizdiń bas mekemede de qysqartý oryn alýy tıis. Munaı ónimi men valútany retteı almaıtyn mınıstrlikte qysqartý  bolýy tıis ekendigin bizdiń «saıdyń tasyndaı etip» saılaǵan qalaýlylarymyz jetkizýi tıis. Halyqtyń sózin úkimetke jetkizýge pármensiz «tastar» halyqtyń óziniń mańdaıyna yrshýdy  maqsat tutyp otyrmasa ıgi. Osy tusta teńgeniń qunsyzdanýyna arnalǵan túsindirmelerdi esterińizge alyńyzdarshy. «Álem boıynsha munaı baǵasy quldyrap ketti. Al biz «shıki» munaı óndiretin el retinde buǵan daıyn bolýymyz kerek. Munaıdyń baǵasynyń quldyraýy-teńgeniń qunsyzdanýyna alyp keldi. Sebebi bizdiń ekonomıkanyń bel omyrtqasy-munaı bolyp tabylady» Osylaı emes pe? Kúlli álem boıynsha munaı baǵasy quldyrap, biraq bizdiń elde munaı óniminiń quny aspandap ketýi- adamnyń kúlkisin keltiredi. Ashýly kúlki. Shıki munaıdy óndirip tastap, janarmaıdy Reseıden tasý-bizdiń túbimizge jetetin sekildi me, qalaı ózi?  Munaıdy ekonomıkasynyń-belomyrtqasy retinde sanaǵan el  «jemissiz» jobalar jasap, zaýyttar salǵansha, shıki munaıdy óndirýge arnalǵan alyp zaýyt nege salmady? Dál qazir janarmaı qymbattap, qarasha qalyń talqyǵa salyp jatqanymen, « retteı almaıtyn» úkimet úshin bul tańalarlyq másele emes.  Olar úshin eń bastysy sol talqyǵa alǵandardyń  daýryǵyp, uly dúmpý jasamaýy maǵyzdy. Munaıdyń adamzat ómirindegi basty qýat kózi bolý múmkindigin toqtatýǵa «alyptar» múddeli bolyp otyr. Olaı etpegende, ıslam álemi kún ótken saıyn qýattanyp barady. Olardyń keýdesin tik ustap, týrıserdi qarjy ortalyǵyna aınala  Munaı ǵana kináli. Al osy bas kúnahardan adamzatty «arashalap »  qalý qajet. Bizdiń bıliktiń 2017 jyly Astanada ótetin halyqaralyq kórmege sonshalyqty úmitpen qaraýynyń sebebiniń máni de osynda jatyr. Energıany munaıdan ǵana emes, tabıǵı qubylys kózderinen alýǵa tyrysatyn elderden sony úırenip qalǵysy keledi. Kórmeni ótkizbeı jatyp aqshasyna talasqan bılik ǵylymy ozyq elderden qýat kózin óndirýdiń ózgeshe tásilin úırenýge daıyn degenge senýdiń ózi sál qıyndaý bolyp tur.

Teńgeniń quny qashqan kúni baǵany kótergender jazalanady degen sabyrǵa shaqyrý sózin estigen bolatynbyz. Biraq qunsyz aqsha bir aı ótpeı jatyp óziniń qaýqarsyzdyǵyn tanytyp úlgerdi. Al devalvasıa saldarynan Eýrazıa ekonomıkalyq odaǵyna (EAEO) kirgennen keıin Qyrǵyzstanda Qytaı men Túrkıa sıaqty elderden ákelinetin taýar baǵasy  qymbattap ketken. Óz kezeginde Qyrǵyzstannan keletin taýarlardyń baǵasy bizdiń elde de sharyqtaıdy degen sóz. Sonda «bizdiń teńgemiz quldyrap jatqanda, sender de jaǵalasyp taýarlaryńdy qymbattatyńdar»,- dep biz Qyrǵyzstanǵa jaza qoldana alamyz ba? Aınalyp kelgende jazany halyq qana tartyp otyr. Endi ne bolmaq? Bılik retteı almaǵan janarmaıdyń baǵasy burynǵy qalypqa kele me? Byltyr 125 teńgege deıin qymbattaǵan janarmaı baǵasyna bıylǵydaı túsinikteme berilmegen bolatyn. Bıylǵy túsindirý burynǵydan ózgerek.  Baǵany retteýge úkimettiń shamasy jetpegen jerde úmit  te jylt ete qoımas.

Aınur Tóleý

«Qamshy» silteıdi