جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنە «قازاقستان تاريحى» ءپانىن تەك 1991 جىلدان بەرگى كەزەڭنەن باستاپ وقىتۋعا قاتىستى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ باستاماسى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ قارسىلىعىنا تاپ بولدى. بۇگىن ماجىلىستەگى «اق جول» فراكسياسى ەرلان ساعادييەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى، - دەپ حابارلايدى «قامشى» پورتالى.

فراكسيا اتىنان ساۋالدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ب. دۇيسەنبينوۆ وقىدى. دەپۋتتار وسى ماسەلەگە وراي ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى دا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىرعانىن ايتادى.

نازارلارىڭىزعا دەپۋتاتتىق ساۋالدىڭ تولىق ءماتىنىن ۇسىنامىز.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى

ە.ك.ساعادييەۆكە

دەپۋتاتتىق ساۋال

قۇرمەتتى ەرلان كەنجەعالي ۇلى!

«اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنا شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ تاريحشى عالىمدارى شىققان ەدى.

انىعىراق ايتقاندا، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تيپتىك وقۋ جوسپارىندا جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىنان «قازاقستان تاريحىن» دەربەس تولىققاندى ءپان رەتىندە الىپ تاستاپ، ونىڭ ورنىنا «تاۋەلسىز قازاقستان تاريحى» اتالاتىن ءپاندى ەنگىزۋ ءىسى قولعا الىنعان سىڭايلى. ماسەلەن، وسىنداي ەكسپەريمەنت ەلىمىزدىڭ 3 جوعارى وقۋ ورىندارىندا، اتاپ ايتقاندا، الماتىداعى اباي اتىنداعى ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە، تاراز جانە پاۆلودار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتارىندا باستالىپ تا كەتىپتى. اۋديتوريالارعا بەرىلگەن ساعات ساندارى ازايعان، مەملەكەتتىك ەمتيحاندار الىنىپ تاستالعان. تاريحشى ەمەس بارلىق ماماندىقتار وسى باعدارلاماعا كوشىرىلمەك.

بۇل ارادا مىنانى ەسكەرگەن ءجون. يا، راس، تاۋەلسىز مەملەكەتتىك كەزەڭ وتان تاريحىنىڭ، ونىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭگى بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى كەزەڭ. بۇل تاريحي شىندىق، وعان ەشكىم دە قارسى بولا المايدى.

سونىمەن بىرگە ءبىزدىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرىمىز اعا بۋىن ۇرپاقتاردىڭ، حالقىمىزدىڭ ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردەگى ارداقتى ۇل-قىزدارىنىڭ قاھارماندىق كۇرەسى مەن جاسامپاز ەڭبەگىنىڭ تابيعي جالعاسى ەمەس پە؟ ۇرپاق ساباقتاستىعى – قوعامدىق دامۋدىڭ ىرگەتاسى. تاريحي ساباقتاستىعى ءالسىز قوعام – ول تۇزدەگى جەل قۋعان قاڭباقتى ەسكە سالادى.

وتان تاريحىن وقىتۋ ءىسى بۇگىنگى زامان سۇرانىسىنا لايىق بولعانى ءجون. جوعارى مەكتەپ باعدارلاماسى ورتا ءبىلىم جۇيەسىندەگى ماتەريالداردى قايتالاۋعا ءتيىس ەمەس. سونىمەن بىرگە وتان تاريحىن وقىتۋ ىسىندە ءبىزدىڭ ەلدى مەملەكەتشىلدىك ۇستانىمى جانە ۇلتتىق بىرەگەيلىگى قالىپتاسقان ەلدەرمەن تەڭگەرىپ، بۇل ءپاننىڭ جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا وتانسۇيگىشتىك سەزىم جانە مەملەكەتتىك پاتريوتيزم قالىپتاستىرۋ ىسىندە اتقاراتىن رولىنە نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. وتانىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىن، ونىڭ بۇگىنگى وزەكتى قوعامدىق ماسەلەلەرىن بىلمەيتىن، تۇسىنە الماعان ماماندى مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە جىبەرۋگە بولا ما؟

بۇل جونىندە «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ۇستانىمى ايقىن: تاريح ءپانىن كەڭ كولەمدە مەيلىنشە تەرەڭدەتىپ وقىتۋ قاجەت. ونىڭ ۇستىنە ءبىز قازاقستان ازاماتتىعىن اتا زاڭدى بىلۋمەن قوسا قازاقستان تاريحىن ءبىلۋ جونىنەن دە ەمتيحان تاپسىرعاننان كەيىن بەرۋدى قاجەت دەپ سانايمىز.

ەستەرىڭىزدە بولسا، ءتىپتى كەيبىر كورشىلەس مەملەكەت باسشىلارى اۋزىنان قازاقستاندا بۇرىن مەملەكەتتىلىك بولماعان دەگەن سۋىق سوزدەردى دە ەستىپ قالىپ جاتىرمىز. ەگەر ءبىز ءوز تاريحىمىزدى بىلمەسەك، باسقا مەملەكەتتەرگە ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى قالاي مويىنداتىپ، سىيلاتا الامىز.

ءبىز، ۇلتتىڭ شىنايى تاريحى تەك تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەشقانداي يدەولوگيالىق شەكتەۋسىز قورىتىلا باستاعان كەزەڭدە، «قازاقستان تاريحىن» كەلتە نۇسقادا وقىتۋعا بولمايدى دەپ سانايمىز. ءبىز نەگە ءوزىمىزدىڭ ءتول تاريحىمىزعا وسىنشاما ءىشتارلىق جاساپ وتىرعانىمىزدى ءتۇسىنۋ قيىن. ءتىپتى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەلوردادا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا، سيتاتا: «مەن بۇرىنىراق ءبىر جازعانىمدا ايتقان ەدىم: قازاق تاريحىندا ءبىز ۇيالاتىن ەشتەڭە جوق دەپ. بۇگىن سول ءسوزىمنىڭ جالعاسى رەتىندە ايتار ەدىم، بىزگە بابالار تۇلپارىنىڭ تۇياعىمەن جازىلعان اتا تاريحىمىزدىڭ ءار پاراعى ەرەكشە قىمبات. قازاق حالقىنىڭ بۇگىنگى جانە بولاشاق بۋىنى ونى ءاردايىم ماقتان ەتەتىن بولادى» دەپ اتاپ ايتقان. ەندەشە، ءبىز قازاقستان تاريحىن وقىتۋ كولەمىن بۇدان ءارى ەشقانداي ازايتۋعا بولمايدى دەپ ەسەپتەيمىز.

ادەتتە ەكسپەريمەنت رەتىندە ەنگىزىلگەن وسىنداي «جاڭالىق» قالىپتى ەرەجەگە اينالىپ كەتىپ جاتاتىنى بار. سوندىقتان دا ءبىز سىزدەن، قۇرمەتتى ەرلان كەنجەعالي ۇلى، بۇل ەكسپەريمەنتتى توقتاتىپ، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان پاراساتتى شەشىم قابىلداۋىڭىزدى سۇرايمىز

قۇرمەتتەن، «اق جول» فراكسياسى دەپۋتتاتارى:  

ب.دۇيسەنبينوۆ، ا.پەرۋاشيەۆ، ە.نيكيتينسكايا، م.قازبەكوۆا، ە.بارلىبايەۆ، د. ەسپايەۆا، ك. ابساتيروۆ.