بۇگىندە ءار ءۇش قازاقتىڭ ءبىرى وزگە ەلدەردە تۇرىپ جاتىر. جانە  قازاق كوشىنە جاسالعان قيانات قازاققا جاسالعان قيانات ەمەس پە؟ ەلىمىز ەگەمەندىك الىپ، الەمگە جار سالىپ، ەلباسىمىز تارىداي شاشىلىپ كەتكەن الەمدەگى قانداستارىن قاراشاڭىراق استىنا شاقىرا باستاعاندا شاتتانباعان قازاق بالاسى قالماعان شىعار. سول قيىن-قىستاۋ كەزدىڭ وزىندە ۇكىمەت كوشتى ءبىرشاما جانداندىرعان ەدى. شەتتەن اعىلعان قازاقتارعا قاراپ، جىلدىق جوسپارلار جاساپ، جىل سايىنعى بولىنەتىن كۆوتا بەكىتىلىپ، سوعان قاراي كەلگەن قانداستارىمىزدى ورنالاستىرۋ جۇزەگە اسا باستادى.  الايدا،  بەلگىلى ادامداردىڭ مەن توپتاردىڭ كوشتىڭ ماڭىن تابىس كوزىنە اينالدىرا باستاعان سوڭ، قازاق كوشى ءبىر مينيستىرلىكتەن كەلەسى ءبىر مينيستىرلىكتىڭ تابالدىرىعىنا تەلمىرىپ، باسىنان باعى تايا باستاعان ەدى. باعى تايعان قازاق كوشىن ءماسىموۆ ۇكىمەتى  تۇساۋلاپ، احمەتوۆ ۇكىمەتى مۇلدە شىدەرلەپ تاستادى.

بيلىكتەگى قازاققا جات ويلىلار "شەتتەن كەلگەن قانداستارىمىز تيىن-تەبەن، جاردەم-اقى ءۇشىن، ياعني قازاقستاننان الۋ ءۇشىن كەلەدى" دەپ ويلاسا كەرەك، ونى توقتاتىپ تاستادى.  ءبىراق وعان قاراپ قالعان قازاقتار جوق، ءوز ەركىمەن كەلۋشىلەر بۇرىنعىداي وتانىمىزدىڭ توپىراعىنا كەلىپ، ىرگە تەپتى. بۇدان ناتيجە شىقپاعان سوڭ، احمەتوۆ ۇكىمەتى وتانىنا قونىس اۋدارام دەگەن قانداستارىمىزدى كەلىمسەكتەردىڭ  دارەجەسىنە تەڭ زاڭ قابىلدادى. تۇراقتى تىركەۋگە تۇرىپ، ازاماتتىق الۋ ماسەلەلەرىن قيامەت-قايىمعا اينالدىرىپ قويدى.

ءدال وسى جاعدايلاردان كەيىن  قانداستارىمىزعا جانى اشىعان جازۋشى، دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆ اعامىز الماتىدا پرەزيدەنت ن.نازاربايەۆتىڭ  قابىلداۋىندا بولىپ، ەلباسىنىڭ: «كوش توقتامايدى، مۇنىڭ ءبارىن تەرەڭ ويلاپ، ناقتى ىستەرگە قادام جاساعالى وتىرمىز»،- دەگەن سالەمىن جەتكىزدى. ءيا، دۇرىس قازاق كوشى توقتامايدى، قازاق كوشىن توقتاتۋعا ەشكىمنىڭ  قاقى جوق!  ءاربىر قازاق بالاسى ءۇشىن قازاقستان قىمبات بولسا، قازاقستان ءۇشىن قازاقتىڭ ءار بالاسى قىمبات! ونسىز دا تاريحتا كورگەن تەپكىمىز جەتەدى، ەندى ەگەمەندى ەلىمىز باردا كورىنگەننىڭ بوساعاسىنا قازاق بالاسىن تەلمىرتسەك، بولاشاق بىزگە قارعىس جاۋدىرار. سىرتتاعى قازاقتاردىڭ ۇلت بولىپ ساقتالىپ قالۋىنا قاۋىپ ءتونىپ، ال ەلىمىزگە رەسەيدىڭ وتارشىلدىق ارانى اشىلىپ تۇرعان ءدال وسى كەزدە قازاق كوشى ءۇشىن ناقتى ىستەرگە كوشبەسەك، قاشان قولعا الامىز؟ ەندەشە،  قازاق  كوشىن جانداندىرۋعا قانداي قادامدار كەرەك؟

ناقتى قادام قىتايعا جەر جالعا بەرىپ، قىتايلار قانداستارىمىزدى سول جەرلەرگە جۇمىسشى رەتىندە اكەلەدى دەپ ۇمىتتەنۋ ەمەس (http://www.turkystan.kz/kz/articles/view/45364). قىتايعا جەر جالعا بەرىپ سولتۇستىك وبلىستاردى قازاقىلاندىرامىز دەگەن اڭگىمە ايۋدىڭ اپانىنان قۇتىلىپ، ايداعاردىڭ اۋىزىندا جۇتىلۋ ەمەس پە؟ قىتايعا جەر جالعا بەرىپ، قازاقتى اكەل دەسەڭ، ولار تەك قازاقتى اكەلەتىنىنە كىم سەنەدى. ول سولتۇستىكتى، جوق قازاقستاندى قىتايلاندىرۋدىڭ، نە مىنا ءماسىموۆ ۇكىمەت باسشىسى بولىپ تۇرعاندا سولتۇستىكتى ۇيعىرلاندىرۋدىڭ جولى بولىپ كەتپەسىنە كىم كەپىل؟ سوندىقتان، سولتۇستىك وبلىستاردى قىتايدىڭ قولىمەن قازاقىلاندىرامىز، جۇڭگو ارقىلى رەسەيدەن قورعانامىز دەۋ دۇرىس شەشىم ەمەس. ودان دا سولتۇستىك وڭىرگە ىشتەگى جانە سىرتتاعى قازاقتاردى تارتۋدىڭ ءتيىمدى جوباسىن جاساعان ءجون بولار ەدى.

بيىلعى 20 ناۋىرىزدا  ۇكىمەت №248 ، ورالمانداردى 7 وبلىسقا قابىلداۋ تۋرالى (http://abai.kz/post/view؟id=176). ارناۋلى قاۋلى قابىلداپتى. دۇرىس! اتالعان وبلىستارعا شەتتەن كەلگەن قازاقتاردى كوپتەپ قابىلداۋ كەرەك. ءبىراق ءوز كۇشىمەن كەلگەن اعايىنداردى باسقا وبلىستارعا قابىلداماي قويۋعا تاعى دا بولمايدى. ولاردىڭ دا وزدەرىنە قولايلى جەرگە تۇراقتانۋعا قۇقى بار، سوندىقتان ىشتەگى جانە سىرتتاعى قازاق كوشىن رەتتەيتىن ۇلكەن ورتالىق قۇرىلىپ، ۇلكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزە وتىرىپ كوش جاعدايىن رەتتەۋى كەرەك.

قازاق كوشى ءۇشىن قانداي ناقتى ىستەرگە كوشەمىز دەسەك، تومەندەگى ماسەلەلەردى باستى نازارعا الۋ كەرەك:

1.ورالمانداردى "ماسىل" دەگەن كوز قاراستان ارىلۋ كەرەك. قاي ورالمان كىمگە ماسىل بولىپ جاتىر؟ كەلگەننىڭ ءبارى ەلدەن كەم كۇن كورىپ جاتقان جوق، ادال ەڭبەگىمەن نانىن تاۋىپ جەپ، تۇرعان جەرىنە، تۇرعان اۋىلعا ءسىڭىسىپ كەتىپ جاتىر.

2. قانداستارىمىزدىڭ كوبىسى اۋىل شاراشىلىعىمەن شۇعىلدانادى جانە ۇلان-بايتاق جەرىمىزگە اۋىل شارۋاشىلىعان دامتۋ مۇمكىندىگى كۇشتى. ءبىراق جەر رەفورماسى كەرەك، جەر رەفورماسى تەك كەلگەن قانداستارىمىز ءۇشىن عانا ەمەس، بارلىق قازاقستاندىق ءۇشىن كەرەك. قاي اۋىلعا بارساڭ، جەر سول اۋىلداعى بىرنەشە ادامنىڭ قولدانا عانا شوعىرلانعان. قالعاندارى جەردى جۋانداردان جالدايدى. ءتىپتى، سول اۋىلدان كوشىپ كەتكەنىنە 15، 20 جىل ءوتىپ كەتسە دە، جەرى ءالى سولاردىڭ مەنشىگىندە. نە وزدەرى پايدالانبايدى، نە پايداسىن حالىق كورمەيدى، مەملەكەتكە سالىعى تولەنبەيدى. مىنە، وسىنداي جەر تەڭسىزدىگىن رەتتەپ، جەردى پايدالانار ادامدارعا شاماسىنا قاراي ءبولىپ بەرسە، بار قازاق ءۇشىن پايدالى بولار ەدى. سىرتتان كەلگەن قانداسىنا جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كومەگى وسىلاي جاساسا دا بولار ەدى.

3. جان-جاقتان كەلىپ جاتقان قازاقستاننىڭ ىشكى جاعدايىنا قانىق ەمەس.  قازاق قالاي سولتۇستىك وڭىرگە ءوز ايااعىمەن بارا الادى؟ ول ءۇشىن ارنايى سولتۇستىك ايماقتارعا كوشتى ۇيىمداستىرار  جۇمىس جاساۋى كەرەك. كەلگەن قانداستارىمىزدى بەيىمىنە، كاسىبىنە قاراي شاعىن توپپەن اپارىپ ورنالاستىرۋ كەرەك. جانە ءوز اياعىمەن باسقا وڭىرلەرگە ورنالاسام دەۋشىلەرگە كەدەرگى بولماۋ كەرەك. باسقا جەردە ادام سانى اسىپ تاسىپ كەتكەن ەشتەڭە دە جوق. ال، سولتۇستىك ايماقتارعا تەك شەتەلدەن كەلگەن قازاقتاردى عانا ەمەس، ەلىمىزدەگى بارعىسى كەلگەن بار قازاققا ورالماندارمەن بىرگە جاعداي جاسالۋى كەرەك. سولتۇستىك وڭىرگە قازاق تىعىزدىعى از جەرلەرگە بار قازاقتىڭ ەرىكتىسىن بارۋعا ىنتالاندىرۋ جاساپ، جاس وتباسىلارىنا، جاس مامانداردى سول جاققا وراناسۋعا جەبەۋ جاساۋ كەرەك. وسىنىڭ ءبارىن قامتيتىن حالىقتىق كوشى-قون سالاسىن رەتتەيتىن ورگان قۇرىلۋ قاجەت.

4. "نۇرلى كوش" سياقتى قاتەلىكتى قايتالاماۋ كەرەك.  قانداستاردى وقشاۋ ورنالاستىرماي، جەرگىلىكتى حالىقپەن تىعىز بايلانىستا ءومىر سۇرەتىن ورتاعا بەيىمدەپ،  جۇمىسپەن قامتىپ، ەل ىنتىماعىن كۇشەيتۋ كەرەك.

قورىتا ايتقاندا، قازاق كوشىمەن اينالىساتىن بەلگىلى ورگان جانە كوش تۋرالى، كوشتىڭ جاعدايى تۋرالى تولىق مالىمەت الاتىن اقپاراتتىق ورتا كەرەك. "تورعاي سويسا دا قاساپشى سويسىن" دەيدى عوي. قازاق كوشىمەن قالاي دا كوشىپ كورگەن كوش جايىن انىق بىلەتىن ادامدار اينالىسسا دۇرىس بولار ەدى. سولتۇستىكتىك وڭىرلەردى قازاقىلاندىرۋ تۋرالى تاجىريبەلى ادامداردىڭ جاڭا جوبا جاساپ دايىنداپ، ۇكىمەتكە ۇسىنىپ جۇزەگە اسىرار بولسا قازاق ءۇشىن ۇلكەن جاقسىلىق بولار ەدى. قازاق كوشى ءۇشىن ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرگەن، ۇكىمەتكە جاڭا زاڭعا ءوز قارسىلىقتارىن جانە ازاماتتىق الۋ، تۇراقتى تىركەۋگە الۋ جاعىنىڭ قيىندىقتارىن ايتىپ حات جازىپ جۇرگەن اعالارىمنىڭ باس قوسا وتىرىپ، جاڭا قازاق كوشىنىڭ جوباسىن دايىنداپ شىعۋلارىن وتىنەمىز! قازاق كوشىن رەتتەۋ تەك سىرتتاعى قازاق ءۇشىن ەمەس، بارلىق قازاق ءۇشىن وزەكتى ماسەلە.

قۇرمەتتى، وقىرمان!  كازاق  كوشىن دامىتۋعا بايلانىستى الىپ-قوسار وي-پىكىرىڭىز بولسا، مارحابات!

قۇرمەتحان تۇردىبەك