ع. مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ تالانتتى اكتەرى، بەلگىلى تەلەجۇرگىزۋشى راحمان ومار ءوزىنىڭ ونەر جولىمەن، ماقساتتارىمەن، ءارى تەاتردىڭ بۇگىنگى دەڭگەيى مەن اقساپ تۇرعان تۇستارى جايىندا Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتىپ بەردى.

– راحمان مىرزا، بىرنەشە جىلدان بەرى تەاتردا جۇمىس ىستەپ كەلەسىز. بۇگىنگى تەاتردىڭ جاعدايى، دەڭگەيى جايىندا ايتا وتىرساڭىز...

«تەاتر – ءتىرى اعزا» دەپ بەكەر ايتىلماعان. وزگە ماماندىقتارمەن سالىستىرعاندا تەاتردا بۇگىنگى كۇنىڭ ەرتەڭگى كۇنىڭە مۇلدەم ۇقسامايدى. سونىسىمەن قىزىقتى. ماعان التىنمەن اپتاپ، كۇمىسپەن قاپتاپ كەرەمەت جۇمىس ورنىن ۇسىنىپ، ءبىراق ول جەردەن رۋحاني ازىق الا المايتىن بولسام، وندا اياعىمدى اتتاپ باسپايمىن. سەبەبى قايتا اينالىپ تەاترعا كەلەتىنىمدى جاقسى بىلەمىن.

راس، تەاتردىڭ ايلىعى وتە از، ءبىراق قۇدىرەتى مول. ادامدى ۇستاپ قالاتىن، باۋراپ الاتىن ەرەكشە قاسيەتى بار. تەاتردان شىعىپ كەتىپ، بىرنەشە جىلدان سوڭ قايتىپ كەلەتىن اكتەرلارىمىزدىڭ بارى وسىعان دالەل. ونىڭ قۇدىرەتىن جاي سوزبەن تۇسىندىرە سالۋ قيىن، سەزىنە ءبىلۋ كەرەك.

جالپى، بۇگىندە تەاتردىڭ جاعدايى جوعارعى دارەجەدە دەسە بولادى. زامان اعىمى قالاي دامىپ جاتسا، تەاتر دا قالىسپاي زامان اعىمىمەن ءجۇزىپ كەلەدى. ماسەلەن بۇگىندە ساحنادا LED ەكرانداردىڭ كوپ قولدانىلۋىن ايتساق بولادى. كوشتەن قالۋعا بولمايدى عوي.

زامانۋي قويىلىمدار دا، تاريحي قويىلىمدار دا قويىلىپ جاتىر. تەك ءبىر ماسەلە بار – بىزدە دراماتۋرگيا جوق. زامانعا ساي جازاتىن دراماتۋرگتەر جوق ەمەس، بار، ءبىراق وتە از، نەكەن-ساياق. ءبارى قايلاتانادى، تىڭ دۇنيە از. وسى جاعىنان اقساۋ بار. ال جالپى العاندا، تەاتردىڭ تىنىس تىرشىلىگى جامان ەمەس.

– راحمان وماردى تۇلعا رەتىندە اشساق... راحمان ومار تۇلعاسىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى قالاي ءجۇردى؟ ءدۇيىم جۇرتقا ءسىز تەلەجۇرگىزۋشى رەتىنندە دە، تەاتر اكتەرى رەتىندە دە تانىسسىز.

نەگىزى ادام بالاسى بولاشاقتا كىم بولاتىنىن بىلمەيدى عوي. ءبىراق انانىڭ سۇتىمەن، اكەنىڭ قانىمەن داريتىن قاسيەت، تۇيسىك بولادى. سول ادامدى اداستىرماي، قاشان دا العا جەتەلەپ وتىرادى. ەڭ باستىسى، ادامدى قالىپتاستىراتىن – قورشاعان ورتا، قوعام. ادامنىڭ قوعامدا قانداي دا ءبىر ورنىن تابۋى، تابا ءبىلۋى قورشاعان ورتاسىنا جانە ءومىر جولىڭدا كەزدەستىرگەن ادامدارىنا تىكەلەي بايلانىستى. ال مەنىڭ ءومىر جولىمدا كىمدەر كەزدەستى؟ مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىنگى ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنداعى ۇستازدارىم، وسى تەاترعا جاس، البىرت شاعىمدا كەلگەن ۋاقىتىمدى كەزدەستىرگەن ءامينا ءومىرزاقوۆا، قاسىم جاكىبايەۆ، التىنبەك كەنجەكوۆ، دوسحان جولجاقسىنوۆ سىندى تۇلعالاردىڭ ەندى عانا كوزىن اشقان بالاپان اكتەرعا بەرگەن اسەرى، اقىلى مەنىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىمنا سەپتىگىن تيگىزدى.

ءامينا ومىرزاقوۆامەن ءبىر ساحنادا وينادىم دەپ ماقتانا الامىن. بۇگىندە ونىڭ ءوزى اڭىز سەكىلدى. سونىمەن قوسا، ليديا كادەنوۆا، قادىربەك دەمەسىنوۆتارمەن ويناپ ءجۇرمىن، بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش.

– تەلەجۇرگىزۋشىلىك جولعا قالاي كەلدىڭىز؟

مەنىڭ ومىرىمدە كەزدەيسوق جاعدايلار وتە كوپ. 2000 جىلدارى «مىڭ ءبىر ماقال، ءجۇز ءبىر جۇمباق» باعدارلاماسى تۇسىرىلەر ۋاقىتتا ءبارى دايىن، تەك دۇرىس جۇرگىزۋشى تابىلماعان ەدى. ال ەرتەڭگى كۇنى باعدارلامانى كورسەتۋ كەرەك. سوندا ينستيتۋتتا مەنىڭ جەتەكشىم بولعان، ءارى حابار ارناسىندا ستيليست بولىپ ىستەگەن اسىلبەك ىحسانوۆ دەگەن اعامىز بىردەن مەنى ۇسىنعان ەكەن. ءسويتىپ، اياق استى ماعان حابارلاسىپ، «وسىندا كەل، قاينار ولجايەۆ اعاڭ شاقىرىپ جاتىر» دەگەن سوڭ، جۇيىتكىپ ارناعا جەتتىم. بارسام، ستۋديا دايىن، تەك مەنى كۇتىپ وتىر. ماعان ءماتىندى ۇسىنىپ، كوز جۇگىرتىپ شىعۋىما ەكى ساعات ۋاقىت بەردى. ەسىم شىققان مەن ءبىر اللاعا، كەيىن ءوزىمنىڭ قابىلەتىمە سەنىپ، تاپسىرمانى ءوزىمنىڭ دە، ماعان سەنىم ارتقان ادامداردىڭ دا ويىنداعىداي الىپ شىقتىم. كەيىن بۇل باعدارلاما مەن ءۇشىن جازىلعانداي بولىپ كەتتى عوي، حالىقتىڭ كوزىنە دە سولاي ساقتالىپ قالدى. ءسويتىپ تەليەۆيدەنيە سالاسىنداعى ءوز ورنىمدى تاپتىم. ودان كەيىن دە بىرنەشە باعدارلامالاردى جۇرگىزىپ كەلەمىن.

– تەاتردا ويناۋ مەن كينوعا ءتۇسۋدىڭ ايىرماشىلىعى قانداي؟

ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. كينو تەاترعا جەتپەيدى. تەاتردا ءبىر قويىلىمنىڭ وزىنە 2-3 اي دايىندالاسىڭ، وبرازعا كىرەسىڭ، ءرولدى سەزىنەسىڭ. ال كينودا مۇلدەم ولاي ەمەس. دەگەنمەن كينوعا ازىرگە جولىم اشىلعان جوق. 50-60 جاستان كەيىن دە كينو سالاسىندا جۇلدىزى جانىپ جاتقاندار بار. سول سىندى كينونى مەنىڭ ءالى الماعان بەلەسىم دەپ بىلەمىن.

–تەاتردا سومدايتىن رولدەرىڭىزدى ءوزىڭىز تاڭدايسىز با؟

جاس اكتەرلارعا ءرول تاڭداۋ مۇمكىندىگى بەرىلمەيدى. ال قالىپتاسقان، ەڭبەگى سىڭگەن، تاجىريبەسى بار اكتەرلارمەن رەجيسسەرلار ساناسادى، اقىلداسادى. ءبىراق ونداي جاعداي ءجيى بولا بەرمەيدى. ول رەجيسسەر مەن تەاترىمىزدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى شەشىلەتىن ماسەلە.

– وزىڭىزگە قانداي وبراز جاقىن؟

بەرگەن ءرولدى الىپ شىعۋ – ءبىزدىڭ ماقساتىمىز، مىندەتىمىز. ءبىراق كەيبىر اكتەرلاردىڭ ءوزىنىڭ امپۋلاسى بولادى. ءبىرى كومەديادان باعى اشىلىپ، جانىپ جاتسا، تراگەديا، دراماعا كەلگەندە اقساپ قالادى. ال مەنىڭ جولىمدا كومەديا دا، تراگەديا دا، مەلودراما مەن دراما دا بولدى. ءبارىن جوعارى دەڭگەيدە الىپ شىقتىم دەپ ايتا الامىن. ونىڭ باعاسىن ارىپتەستەرىم مەن كورەرمەندەر عانا بەرەدى.

دەي تۇرعانمەن، جانىما جاقىنى – كومەديا جانرى. سەبەبى كومەديادا ادام يمپروۆيزاسياعا بارا الادى.. ال درامالاردى، اسىرەسە تاريحي دراما بولسا، يمپروۆيزاسياعا بارۋ، ءسوز قوسۋ ءۇشىن اسا ساقتىق قاجەت.

– وبرازدى جەتكىزۋدە قيىندىقتار كەزدەسە مە؟ ءبىر ءرولدى الىپ شىعۋ ءۇشىن، وبرازعا كىرۋ ءۇشىن اكتەر نە ىستەۋ كەرەك؟

شىنى كەرەك، مەنىڭ ومىرىمدە قانداي دا ءبىر ءرولىمدى الىپ شىعا المادىم، ويناي المادىم دەگەن وكىنىشتەر بولعان ەمەس.

جالپى، كەز كەلگەن اكتەردە ارتىستىك باقىلاۋ، زەرتتەۋ دەگەن بولادى. بىزگە بەرىلگەن وبراز اۆتوردىڭ قيالىنان تۋعان وبراز. سوعان ۇقساس كەلەدى-اۋ دەگەن وبرازدى دالادان، ادامداردان ىزدەيسىڭ. كەي كەزدەرى وزگە اكتەرلاردىڭ ويىنان ۇرلايسىڭ. مۇنىڭ ءبارى ادامنىڭ قيالىنا، ىزدەنىمپازدىعىنا، فانتازياسىنا بايلانىستى دەپ بىلەمىن. الدىمەن ءوزىڭ ىشتەي بىرنەشە مارتە دايىندالىپ، رەجيسسەرعا بىرنەشە نۇسقاسىن كورسەتەسىڭ. ءار كۇنى كەلىپ، ءوز قالاۋىڭشا وينايسىڭ، وزىنە ۇناعانىن رەجيسسەر تاڭداپ الادى. رەجيسسەر اقىلدى بولسا، اكتەردىڭ تاڭداۋىنا ەركىندىك بەرەدى.

– تەاتر اكتەرى ءۇشىن ەڭ كەرەكتى قاسيەتتەر...

ەڭ كەرەكتىسى – ىشكى ءتارتىپ، ءبىلىم، وقۋ، ىزدەنۋ جانە ەڭبەكقورلىق. وسىلار عانا.

– تەاتر ساحناسىندا ءجۇرسىز، كينوعا دا تۇسەسىز، تەلەجۇرگىزۋشىلىكپەن اينالىسىپ، سالتاناتتى ءىس-شارالاردى دا جۇرگىزىپ ۇلگەرەسىز. وسىنىڭ بارىنە ۋاقىتتا قالاي تاباسىز؟

شىنىمدى ايتايىن، مەن – جالقاۋمىن. بۇدان دا ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە، بيىكتىكتەرگە قول جەتكىزۋىم مۇمكىن ەدى، ءبىراق مەن – جالقاۋمىن. ايتەۋىر، ۇلگەرۋگە تىرىسامىن، ءبىراق جالقاۋ ادامداردىڭ قاتارىنا جاتامىن.

– بولاشاققا جوسپارىڭىز قانداي؟ ونەر جولىن جالعاستىراسىز با؟

جاس كەلە اقىل دا كىرە باستايدى. بۇگىندە جاسىم 44-تە. 50-لەرگە تاياعاندا ۇستازدىق ەتۋدى ويلاپ ءجۇرمىن. الايدا ۇستازدىق ەتۋ ۇلكەن دايىندىقتى، قاجەت ەتەدى. بالاعا بەرەرىڭ، ايتارىڭ بولۋ كەرەك. ءوزىمدى وسى ۇلى جولعا دايىنداپ، 50-لەرگە جاقىنداعاندا ماقساتىمدى جۇزەگە اسىرسام دەيمىن.

– ەگەر ونەر الەمىنە كەلمەسەڭىز، بۇگىندە راحمان ومار كىم بولار ەدى؟

ساياحاتشى بولار ەدىم. مۇمكىن تەليەۆيدەنيە سالاسىندا ساياحاتقا بايلانىستى  جەكە باعدارلامام بولار ما ەدى...

– راحمان ومار وتباسىندا قانداي ادام، قانداي اكە؟

وتباسىندا وتە اقكوڭىل اداممىن. بالالارىمدى قاتتى جاقسى كورەمىن. كوپ اكەلەردى كورەمىن، اكەنىڭ وبرازىن سومداپ جۇرگەن. ال مەن دوس بولعاندى ءجون كورەمىن. ولارعا بۇيىرىپ سويلەمەيمىن، ءبارىن ويىن ارقىلى جەتكىزەمىن. سوندا بالاڭ دا ساعان ءسوز قايتارمايدى، ءارى كوڭىلدى جۇرەدى. بايتەرەگىڭ ءتۇزى ءوسۋ ءۇشىن شىبىق كەزىندە تاربيەلەۋ كەرەك قوي. اعاشقا سۋدى ماحابباتپەن قۇيۋ كەرەك، ونىڭ قايتارىمى مىندەتتى تۇردە بولادى.

– ونەر سالاسىنان بولەك، ەل بىلمەيتىن اۋەستىگىڭىز قانداي؟

مەن – اڭشىمىن. اڭعا ءجيى شىعىپ تۇرامىن، قۇس اتقاندى جاقسى كورەمىن. ۆوللەيبول وينايمىن. جانە ورىس مونشاسىن جاقسى كورەمىن. ودان بولەك الاكولدە جەكە پانسيوناتىم بار. ءوزىم سول جاقتىڭ تۋماسىمىن. مەنىڭ ساياحاتىم – اۋىل مەن قالا اراسى. الاكولگە بارىپ دەمالامىن دا، قالاعا كەلىپ قايتا جۇمىسقا كىرىسەمىن. بۇدان اسقان قانداي دەمالىس بار؟

– بيلىكتەن ورىن بۇيىرسا، ونەر سالاسىنا قانداي وزگەرىستەر اكەلەر ەدىڭىز؟

شەشىمىن ءالى تاپپاعان ماسەلە كوپ. ونەردى ۇستاپ وتىرعان ادام ءوزىنىڭ ونەرىنىڭ تاريحىن جاقسى بىلسە، ءبارىنىڭ شەشىمىن تابار ما ەدى. تەاترعا ەڭبەگى ءسىڭىپ، زەينەتكە شىققان سوڭ قوعامعا كەرەكسىز بولىپ قالعان قانشاما اكتەرلارىمىز بار. ولاردىڭ تەاتردان كەيىنگى ومىرلەرى قالاي ءوربىپ جاتىر، سوعان ءبىز ۇڭىلدىك پە؟ اكتەر تاڭداۋ دا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى قاجەت ەتەتىن ماسەلە. تەاترداعى جاس اكتەرلاردىڭ ىشىندە ءوز ورنىن تاپپاعان، بۇگىنمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندارى قانشاما. مەنىڭ ولارعا جانىم اشيدى. سولاردىڭ كوزىن اشىپ، باعدارىن دۇرىستاپ بەرەتىن مۇمكىندىكتەر بولسا دەيمىن.

ونىڭ ءبارىن تەرەڭىنەن ويلانۋدىڭ قاجەتى جوق، وسىنداي ۇساق دۇنيەلەردىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. سول كەزدە ءبارى ورنىنا كەلەدى، تۇزەلەدى.

– وزبەكستاندا بيلىك، ءتىپتى پرەزيدەنتىنىڭ ءوزى ونەر سالاسىنا، اسىرەسە كينوعا كوپ كوڭىل ءبولىپ، قارجىنىڭ كوبىن سوعان اۋدارۋدا. ال بىزدەگى جاعداي قانداي؟..

الىسقا بارماي-اق، اكتەرلارىمىزدىڭ ايلىعىنا قارايىق. تەاتردا بىرەنەشە جىل قىزمەت اتقارىپ، تالاي ەڭبەگى سىڭگەن اكتەرلارىمىزدىڭ ايلىعى مەن جاس اكتەرلاردىڭ ايلىعىنىڭ ايىرماشىلىعى نەبارى  10 000 تەڭگە. ولار 110 مىڭ السا، ءبىز 100 مىڭ الامىز.  سوندا ولاردىڭ 20-25 جىلعى ەڭبەگى قايدا قالدى؟ مىنە، سۇراقتىڭ جاۋابى وسى جەردەن-اق ايقىندالىپ تۇر. ونەر ادامدارى كەنجەلەپ جاتىر. تەاتر – ەلىمىزدىڭ رۋحاني بەت-بەينەسى. الايدا ونەر ادامدارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى جاقسى دەپ ايتا الماس ەدىم. ونى جاسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىزدى ۇستاپ تۇرعان – تەك تەاترعا دەگەن ماحاببات.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

سۇحباتتاسقان: گۇلىم جاقان