«جەسەڭ تىسىڭە، جەمەسەڭ تۇسىڭە كىرەتىن» ەت ماسەلەسى ەتقۇمار قازاق ءۇشىن ءالى دە وزەكتى. سونى شەشۋدىڭ بەس جىلدىق جوسپارىن جاساپ بەرگەن اسىلجان مامىتبەكوۆ اگرارلىق سالانىڭ تىزگىنىنەن ايىرىلىپ، بانك جاعالاعالى بەرى اقپارات ايدىنىنان كورىنبەي كەتكەن. ەندى مىنە، داۋىلدان كەيىنگى جاڭقاداي سۋ بەتىنە قايتا شىقتى. بۇل جولعى قىزمەتى دە مال شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭى، دالىرەك ايتقاندا، ەت وداعىنىڭ ءتوراعاسى.
ەت تۋرالى اڭگىمە قوزعالسا، ويىمىزعا الدىمەن اسىلجان مامىتبەكوۆتىڭ ورالاتىنى راس. ويتكەنى رەسەيگە ەت ەكسپورتتاپ، قازاقستاندى قارجىعا قارىق قىلۋدىڭ جوبا-جوسپارىن سىزىپ بەرگەن شەندىڭىزدىڭ ءبىرى، بالكىم بىرەگەيى ناق وسى كىسى. جالپى، ا.مامىتبەكوۆتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەلۋى 2008 جىلدان باستالدى. وعان دەيىن استانا قالاسى مەن قوستاناي جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدەرىنە ورىنباسار بولعان ول پرەمەر-مينيستردىڭ كەڭسەسىندەگى قىزمەتىنەن كەيىن «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگىنە ءتوراعا بولىپ جايعاستى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ تىزگىنى ول كەزدە اقىلبەك كۇرىشبايەۆتىڭ قولىندا بولاتىن. جاسىراتىن نەسى بار، ايتەۋىر «قازاگرو» ءتوراعاسى مينيسترگە مۇرنىن شۇيىرە قارايتىنداي كورىنەتىن. اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى كەلەلى كەڭەستەردە اسىلجان اقىلبەكتىڭ الدىن وراپ ءجۇردى. «كۇرىشبايەۆ شەتەلدەن سيىر تاسۋدىڭ تيىمدىلىگىنە كۇدىكپەن قارايدى. ءبىراق ونى اشىپ ايتۋعا دارمەنسىز» دەگەن سوزدەردى دە سول ۋاقتا قۇلاعىمىز تالاي شالعان.
نە كەرەك، 2011 جىلى ا.مامىتبەكوۆ مينيستر بولىپ تاعايىندالدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءمۇيىزدى ءىرى قارا ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ» اتتى اۋقىمدى جوباسىن دا ءدال وسى جىلى ىسكە قوسىپ جىبەردى. ءسويتىپ، شەتەلدەن 72 مىڭ اسىل تۇقىمدى سيىر تاسۋدىڭ اۋرەسى باستالدى. ءىرى-قارانى اڭكىلدەتىپ ايداپ كەلگەن ەشكىم جوق، بۋاز سيىرلار اقش، كانادا، اۆستريا سەكىلدى الىس ەلدەردەن ۇشاقپەن جەتكىزىلدى. ونىڭ ءبىرازى ءىش تاستادى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا اكەلىنگەن 722 باس سيىردان ءقاۋىپتى ىندەتتىڭ بەلگىسى بايقالىپ، تۇگەل ورتەلدى. ساتىپ الۋعا كەتكەن شىعىن بىلاي تۇرسىن، اۋرۋ مالدان قۇتىلۋدىڭ وزىنە قىرۋار قارجى جۇمسالدى. ءقاۋىپتى ىندەتتىڭ تارالۋ مۇمكىندىگىنەن سەسكەنگەن مامىتبەكوۆتىڭ جىگىتتەرى ورتەلگەن سيىرلاردى «ارۋلاپ كومدى».
ارينە، نەگىزگى ماقسات ورىندالسا، مۇنىڭ ءبىرىن دە ايتىپ جاتپاس ەدىك. وكىنىشكە قاراي، مامىتبەكوۆتىڭ جوباسى ماندىعان جوق قوي. سول كەزدەگى ەسەپ بويىنشا قازاقستان 2016 جىلى-اق رەسەيگە 60 مىڭ توننا ەت ەكسپورتتاپ، اقشانىڭ استىندا قالۋى ءتيىس ەدى. كەلەسى مەجە – 180 مىڭ توننا. مۇنى ەلىمىز 2020 جىلى ىسكە اسىرۋى ءتيىس-تىن. قايدا سول 60 مىڭ توننا ەت؟! ءالى كۇنگە ورىندالعان جوق. ورىندالاتىن ءتۇرى دە كورىنبەيدى.
ەڭ ماڭىزدىسى، جۇرت الدىندا مامىتبەكوۆ قانا وتىرىكشى بولىپ قالعان جوق. ول ءوزىنىڭ قۇرعان جوسپارىنا جوعارى بيلىكتەگىلەردىڭ ءبارىن سەندىردى. رەسەيدى ەتپەن جارىلقاپ، ەكونوميكانى دامىتامىز دەگەن پىكىردى ايتپاعان ادام كەمدە-كەم. اسىرەسە سول تۇستاعى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءومىرزاق شۇكەيەۆ مۇنى ءجيى قايتالايتىن. بىلەتىندەر مامىتبەكوۆتىڭ قىزمەتتەگى وسۋىنە شۇكەيەۆتىڭ اسەر مول دەيدى. ءبىراق ەندى ول باسقا اڭگىمەنىڭ جۇگى. ايتەۋىر قانشا سىن ەستىسە دە، مينيسترلىكتەگى ورىنتاعىنان مىزعىماعان مامىتبەكوۆ بۇكىل ەلدى دۇرلىكتىرگەن جەر داۋىنىڭ تۇسىندا اتىنان اۋىپ قالعان. مۇنىڭ ءبىر جاقسى جەرى، ەشكىم ودان «ءاي بالا، الگى ءوزىڭ ايتىپ جۇرگەن 60 مىڭ توننا ەتىڭ قايدا؟» دەپ سۇراعان جوق.
جوعارىدا «مامىتبەكوۆ جاڭا قىزمەتكە نە ءۇشىن تاعايىندالدى؟» دەگەن ساۋال قويدىق. ەندى سونىڭ جاۋابىن ىزدەپ كورەيىكشى. ءسىزدى قايدام، بىزگە الدەبىر كۇش مامىتبەكوۆتى وسى قىزمەتكە جەلكەلەپ اكەلگەندەي سەزىلەدى. سەبەبى شەتەلدەن سيىر تاسۋدىڭ اۋرەسىنە ميللياردتاعان قارجى جۇمسالدى. جۇرت الدىنداعى ۇيات پەن اردىڭ ماسەلەسىن بىلاي قويعاندا، قىرۋار قارجىنىڭ قايتىمى بولۋى شارت. اسىرەسە ءدال قازىرگىدەي تيىن ساناپ جۇرگەن كەزەڭدە! مينيسترلىككە كەشە كەلگەن مىرزاحمەتوۆتى الىپ تاستاپ، ورنىنا مامىتبەكوۆتى قويۋ – كەرى شەگىنگەنمەن بىردەي. مۇنى ءسىز جاقسى بىلەسىز دەپ شامالايمىز. ال ەت وداعى دەگەنىڭىز، ناعىز ەت ەكسپورتىنىڭ شارۋاسىنا جاۋاپتى قۇرىلىم. دەمەك مامىتبەكوۆ باياعى ۋادەسىنىڭ سالماعىن ەندى كوتەرۋى ءتيىس! مىنە، ءبىز وسىلاي ويلايمىز.
ءتىپتى ولاي بولماعان كۇننىڭ وزىندە، «مەن مۇندا نە ءۇشىن كەلدىم؟» دەگەن ساۋالعا كەشەگى ءمينيستردىڭ ءوزى باس قاتىرۋى قاجەت قوي. سوندا ول نە ويلاۋى مۇمكىن؟ ءبىز مۇنى ايتا المايمىز. ءبىراق ەت تۋرالى ەرتەگىسىنە ەلدى دە، جوعارى بيلىكتى دە يلاندىرىپ، جوباسى جولدا قالعان شەندىنىڭ اراعا ۋاقىت سالىپ، ەت وداعىنا سۇيەك مۇجىپ، سورپا ءىشۋ ءۇشىن كەلمەگەنى انىق.
سانسىزباي نۇربابا
