«حالىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەيتىن ءۇش قىزمەت يەسى – دارىگەر، ءمۇعالىم مەن ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ الەۋمەتتىك، تۇرمىستىق جاعدايى تۇزەلمەي، قۇزىرەت-مىندەتتەرى ايقىندالماي ەلدىڭ ەرتەڭى ايشىقتالمايدى»، – دەيدى حالىق قاھارمانى، گەنەرال-لەيتەنانت باقىتجان ەرتايەۆ. «ويتكەنى، دەنساۋلىعى جوق، ءبىلىمى ساياز، ءتارتىپسىز ۇرپاق ۇلتتى ۇشپاققا شىعارمايدى. دەنساۋلىق، ءبىلىم، تىنىشتىق – ءبارى بىر-بىرىمەن ەتەنە بايلانىستى. ءۇش ۇعىم – قازاننىڭ ءۇش بۇتى سەكىلدى. ءبىرى بوساپ كەتسە، قازان توگىلەدى». پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتىمەن ارنايى كەزدەسىپ، سۇحبات قۇرعانىمىزدا باقىتجان ەرتاي ۇلى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر، جاستار ماسەلەسى، انتقا ادالدىق تۋرالى ويلارىمەن ءبولىستى.
– باقىتجان ەرتاي ۇلى، ءسىز اسكەري ادام رەتىندە ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى وزگەرىسكە، سىن مەن ساپاعا دا وزىندىك باعا بەرە الاسىز. ءىىم-نىڭ بۇگىنگى قىزمەتىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– ءىىم-نىڭ قىزمەتى حالىقتىڭ كوز الدىندا، سول سەبەپتى دە بۇل سالاعا سالماق كوپ تۇسەدى. پوليسيا قىزمەتكەرلەرى ەلمەن ەتەنە جۇمىس ىستەگەندىكتەن دە سىن-ەسكەرتپەگە ءجيى ىلىگەدى. قوعامدا قانداي دا ءبىر كەلەڭسىزدىك پەن زاڭسىزدىق بولسا، قاراپايىم جۇرتتىڭ العاش بولىپ كومەككە شاقىراتىنى دا – پوليسيا. ءبارىن بىردەي قارالاپ، جاسالعان ەڭبەكتى تۇبىرىمەن جوققا شىعارىپ تاستاۋعا بولمايدى. كەمشىلىك كەتسە، كىنانى ءبىر ادامنان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. سەبەبى، قاتەلىك بۇكىل جۇيەدە دەگەن ءسوز.
قازاقستاندىق پوليسيا ەل الدىنداعى مىندەتىن ورىنداپ كەلەدى. قىزمەتتەگى سان قيىندىققا قاراماستان جۇمىسىن ادال اتقارىپ، حالىقتىڭ العىسىنا بولەنىپ جۇرگەن ازاماتتار از ەمەس. ءبىراق مىنا جايتتى ەسكەرە كەتكەن ءجون. ءىىم-نىڭ جولى داڭعىل بولعانىمەن، وتە تايعاق. ۇلكەن قۇرىلىمنىڭ قىزمەت كورسەتۋ اياسى دا كەڭ. سوندىقتان ءبارى بىردەي تەڭ باسىپ، مەجەسىنە ءدوپ تيگىزىپ ءجۇر دەۋ قيىن. ارالارىندا سۇرىنەتىندەرى بار، شالىس باساتىندارى دا كەزدەسەدى.
شىنداپ كەلگەندە، ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ابىرويى – بارىمىزگە ورتاق. سەبەبى، ەلدەگى ىشكى تارتىپكە باعىنۋ، ىشكى ەرەجەنى ۇستانۋ ءار ازاماتتىڭ جەكە تاربيەسى، ءتالىمى مەن تارتىبىنەن باستالادى. قوعامدا قانى تامعان ماسەلە بولسا، «بۇعان ءىىم جاۋاپتى» دەپ، كەرى يتەرىپ تاستاۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبارىمىز قوعام، قاراپايىم ازامات بولىپ بىرىككەندە، جۇمىلا جۇدىرىق بولعاندا عانا ىشكى ءتارتىپتى تۇزەتە الامىز. ءبىرجاقتى سىننىڭ جەتەگىندە كەتۋگە بولمايدى. ەگەر ىشكى تارتىپكە قاتىستى قانداي دا ءبىر كەمشىلىك كەتسە، وعان ءبارىمىز كىنالىمىز. جاستار قىلمىسقا بارسا، سول ورەنگە دۇرىس ءتالىم بەرە الماعان وتباسى، تۋعان-تۋىسى، اۋىل اقساقالدارى، قالا بەردى مەكتەپ تە، جوو دا جاۋاپتى دەگەن ءسوز. بولارى بولىپ، بوياۋى سىڭگەن سوڭ «پوليسيا قول قۋسىرىپ وتىر» دەپ سان سوعىپ، سىن ساداعىن قاداۋدان ەش ناتيجە شىقپايدى. سوندىقتان دا دەرتتىڭ الدىن العان ءجون.
ءقازىر نەشە ءتۇرلى ءىس-شارالار، فورۋمدار، كەڭەستەر وتكىزىلىپ جاتىر. ءبىراق دەنى فورمالنو. جالىنداپ سويلەپ، جىلتىراق قاعاز تاراتۋمەن ەشنارسە بىتپەيدى. ماسەلەنى اشىق تالقىلاپ، باتىرىپ ايتىپ، شىن جانى اشيتىن اعا بۋىننىڭ ايتقانىنا قۇلاق سالساق، ۇتارىمىز كوپ.
– حالىقتىڭ ىشكى ىستەر سالاسىنا دەگەن سەنىمىن نىعايتا ءتۇسۋدىڭ تاعى قانداي تاسىلدەرىن ايتار ەدىڭىز؟
– دەپۋتات رەتىندە دە، گەنەرال تۇرعىسىنان دا، قاراپايىم اۋىلدان شىققان اقساقال ابىرويىمەن دە حالىقتىڭ اراسىندا ءجيى بولامىن. ەل الدىندا جۇرگەن بەدەلى بيىك ازاماتتارىمەن دە، شالعاي جاتقان قاراپايىم اۋىلدىڭ قارا شالدارىمەن دە شامام كەلگەنشە ءجيى باس قوسىپ، قاۋقىلداسقاندى جاقسى كورەم. وسىنداي كەڭەستەردە ءبىر بايقاعانىم، ەل ۇلكەندەرىنىڭ اۋزىنان «پوليسيا جامان»، «جاتىپىشەر» دەگەن اۋىر ءسوزدى ەستىپ كورگەن ەمەسپىن. كەرىسىنشە، «شاقىرعاندا تەز كەلەدى»، «شاما-شارقىنشا كومەكتەرىن اياعان ەمەس» دەپ اق باتالارىنا قوسىپ وتىرادى.
دەگەنمەن، ءىىم حالىققا بارىنشا اشىق بولۋى كەرەك. ايماقتاردا قاراپايىم حالىقتىڭ ءىىد، باسقارما باسشىلارىنا كىرۋىن، ارىز-شاعىمىن ءوز اۋزىمەن جەتكىزۋدىڭ جولىن قيىنداتىپ جىبەرگەن. اينالاسىن بيىك قورشاۋمەن تۇمشالاپ، كىرەبەرىستەرىنە دەيىن كۇزەتتى ءتىزىپ قويادى. وسىنىڭ ءوزى پوليسيا مەن حالىقتىڭ اراسىن الشاقتاتادى، سەنىمدەرىن سەتىنەتە تۇسەدى. قارا حالىق پوليسيادان جاسقانباۋى، قورىقپاۋى كەرەك. كەرىسىنشە، ودان ءوز قورعانىن، قامقورشىسىن كورۋى كەرەك ەمەس پە؟! باسشىلىق قىزمەتكە وتىرعان ەكەنسىڭ، سول تاقتىڭ ەمەس، ەلدىڭ ق ۇلى بول! قارا باستىڭ ەمەس، حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەت! جايلى كابينەتتە وتىرىپ الىپ، جۇرتتىڭ شىنايى جاعدايىن ءبىلۋ، ءتۇسىنۋ مۇمكىن ەمەس.
– قوعامدا داۋ تۋدىرعان قانداي دا ءبىر وقيعادان كەيىن ەل ىشىندە «قاتاڭ شارا قولدانۋ قاجەت»، «سالاعا رەفورما جۇرگىزۋ كەرەك» دەگەن سوزدەردى ءجيى ەستيمىز. جالپى مۇنداي وزگەرىستەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قانشالىقتى ءتيىمدى؟
– ىشكى ىستەر سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەرگەن رەفورما رەتىندە 2012 جىلى ەنگىزىلگەن قىلمىستى تىركەۋ مەن ەسەپكە الۋ ءتارتىبىن ايتۋعا بولادى. بۇرىندارى جاسالعان قىلمىس تىركەلمەي، قالتارىستا قالىپ قوياتىن. پاترۋلدىك پوليسيا مەن جول پوليسياسى قىزمەتكەرلەرىن بىرىكتىرۋ دە قوعامدىق ورىندارداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتتى.
رەفورما تەك ىىم-گە عانا ەمەس، بارلىق سالا ءۇشىن قاجەت. ءبىراق رەفورما رەفورما ءۇشىن جاسالماۋى كەرەك. ۋاقىت تالابىنا ساي قۇرىلىمدىق وزگەرىس، ساياسي جاڭعىرتۋ، الەۋمەتتىك تۇرعىدان جەتىلدىرۋ قاجەت. ءبىراق ول – قاعاز جۇزىندە ەمەس، بولاشاق ءۇشىن جاسالاتىن ماڭىزدى قادام. تاعى دا ءبىر رەفورمانى قولعا الماس بۇرىن ەل تالقىسىنا، ۇلكەندەردىڭ اقىل-كەڭەسىنە، حالىق تارازىسىنا سالسا، وتكەننەن كەتكەن كەمشىلىك قايتالانبايدى، جىبەرىلگەن قاتەلىككە جول بەرىلمەيدى. سوسىن مۇنداي تالقىلاۋدان وپپوزيسيا وكىلدەرىن دە شەت قالدىرۋعا بولمايدى. جالپى، شىندىقتى ايتقان ادامدى تىڭداۋ كەرەك.
– پوليسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارى تۋرالى ءجيى ايتىلادى. ال ءسىز جالاقىنى كوتەرىپ، قۇزىرەتىن كەڭەيتۋ ارقىلى قازاقستاندىق پوليسيانىڭ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيسىز بە؟
– ماڭداي تەر، اق-ادال ەڭبەك تيىسىنشە تولەنۋى كەرەك. بىلىكتى مامانداردى قىزمەت كورسەتكىشىنە قاراي جوعارى جالاقىمەن ىنتالاندىرۋ، ماتەريالدىق ماسەلەسىن شەشىپ بەرۋ – وسىنىڭ ءبارى جۇمىسقا دەگەن ستيمۋلدى ارتتىرادى. قارا جاياۋ، قالتاسى تەسىك، باسىندا باسپاناسى جوق ۋچاسكەلىك پوليسيادان قانداي كورسەتكىش تالاپ ەتۋگە بولادى؟ بۇرىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار اۋىل اكىمدەرىنىڭ اديۋتانتى بولىپ جۇرەتىن. پوليسيا قىزمەتكەرى جەرگىلىكتى بيلىككە ەمەس، حالىققا باعىنۋى كەرەك. سەبەبى، ونىڭ باستى مىندەتى – ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋ، ىشكى ءتارتىپتى قاداعالاۋ. ءبىر ءۇيدىڭ قويى جوعالسا دا، ەركەگى ءىشىپ الىپ، لاڭ سالسا دا كۇنى-تۇنى جۇگىرىپ جۇرەتىن سول ينسپەكتورلار. ەگەر پوليسيانىڭ ءيميجدىن نىعايتامىز دەسەك، وسىنداي قاراپايىم حالىقتىڭ اراسىندا جۇرگەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ ءبىلىمدى، بىلىكتى، بەدەلدى بولعانىن قاتاڭ قاداعالاۋ قاجەت. جۇرتتىڭ قازاقستاندىق پوليسياعا دەگەن كوزقاراسى وسىنداي اۋىل-ايماقتان، كوز الدارىندا جۇرگەن ءتارتىپ ساقشىسىنىڭ جەكە ءتارتىبى مەن ءتۇر-تۇلعاسىنان باستالادى. جىلى كابينەتتە وتىرعان باسشىسىنىڭ ەمەس، ەلدىڭ اراسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قاراپايىم جىگىتتەردىڭ جاعدايىن جاساۋ كەرەك. سوڭعى 5-6 جىلدا ۋچاسكەلىك پوليسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەدەلى ارتتى، قۇزىرەتى دە كەڭەيدى. بۇل وزگەرىس وسى باعىتتاعى قىزمەتكە دە وڭ اسەرىن تيگىزىپ كەلەدى.
جالپى، ەل الدىندا ادال قىزمەت ەتۋگە انت بەرىپ، سەرتتەسكەن اسكەري ادام ەشنارسەگە الاڭداماۋى كەرەك. ونىڭ بار مىندەتى – ەلىنىڭ ىشكى ءتارتىبىن ساقتاۋ، جۇرتتى ۇرى-قارىدان قوراۋ، السىزگە اراشا ءتۇسۋ، ءالجۋازعا كومەك قولىن سوزۋ. پوگون تاققان ادام ساۋدا-ساتتىققا، ۇساق-تۇيەككە ارالاسپاعانى ءجون. اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ «چەست يمەيۋ!» دەگەن ادەمى ءسوزى، وزدەرىنىڭ قالىپتاسقان يگى ءداستۇرى بار. ءبىزدىڭ تىلەك – سول ءداستۇردىڭ ءدىنى قۇلاماسا، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ، ار، نامىس، ۇيات دەگەن ۇعىمداردىڭ قۇنى تۇسپەسە ەكەن دەگەن نيەت قانا.
– باقىتجان ەرتاي ۇلى، ءسىز 40 جىلدان استام ۋاقىت اسكەري سالادا قىزمەت ەتتىڭىز. بۇل سالا ءسىزدى نەگە ۇيرەتتى؟ قانداي تارتىپكە باعىندىردى؟
– اسكەري سالا انتقا ادالدىققا ۇيرەتەدى. وتان الدىنداعى بورىشىڭدى وتەۋگە تاربيەلەيدى. ال وتان الدىندا انت بەرۋ – قۇرعاق ۇرانداتۋ ەمەس، ەلىم، جەرىم ءۇشىن جانىم پيدا، باسىم جەرگە تيگەنشە قورعانىڭ بولام، قىزمەت ەتەم دەگەن ءسوز. ەل-جۇرتىڭدى سايراعان تىلمەن ەمەس، جۇرەكپەن ءسۇيۋ كەرەك.
ءار ادامنىڭ ءوز ءجۇرىپ وتكەن جولى، تاعدىرى مەن تاريحى بار. مەنىڭ دە تالايلى تاعدىرىم سان تاراپقا تولى. عۇمىرىمنىڭ 44 جىلى اسكەري سالادا ءوتتى. كەيدە ارتىما بۇرىلىپ قارايمىن دا «ەلىمە، تۋعان توپىراعىم مەن وتانىما نە ىستەي الدىم؟ پەرزەنتى رەتىندە پارىزىمدى وتەي الدىم با؟ قانداي جاقسىلىق جاسادىم؟ تيتتەي دە بولسا كومەگىم ءتيدى مە؟» دەپ وز-وزىمە سۇراق قويامىن.
بالا كەزىمدە باۋىرجان مومىشۇلىنداي باتىر بولسام دەپ ارماندادىم. كۋرسانت اتانعاندا گەنەرال ساعادات نۇرماعامبەتوۆتى العاش رەت كورىپ، ءتۇر-تۇرپاتىنا، وقالى كيىمىنە قىزىعا قاراپ، سول كىسىدەي گەنەرال بولسام عوي دەپ ءتاتتى قيالعا بەرىلىپ وستىك. ءقازىر مىنە، تاۋبە، ەڭ جوعارعى دارەجەلى ماراپات – حالىق قاھارمانى اتاندىق، گەنەرال شەنىن تاقتىق. ءبىراق بۇل دارەجەگە جەتكەنشە ءار اسكەري شەننىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالادىق، جاقسىلىعىن دا كوردىك. ءار قىزمەتتىڭ قيىندىعىنان وتتىك، قىزىعىن دا سەزىندىك. الدىمىزعا قويىلعان ءار مىندەتتىڭ اۋىر سىنىندا شىڭدالدىق، ابىرويىنا دا ارقالاندىق. اۋعان سوعىسىنىڭ اۋىر جىلدارىن دا باستان وتكەردىك.
– گەنەرال – ۇلكەن شەن. ەل الدىندا جۇرگەن اعا بۋىن وكىلى رەتىندە باستى پارىزىم وسى دەپ نەنى ايتار ەدىڭىز؟
– وتان الدىندا بەرگەن انتىما داق تۇسىرگەن جوقپىن. ادال بولىپ قالدىم. كەز كەلگەن ادام ادالدىققا، اقيقاتقا سەنۋ كەرەك. قازاق: «شىندىقتان زور پالۋان جوق. ول جاۋدى دا جىعادى، قامالدى دا بۇزادى» دەپ بەكەر ايتپايدى. ءبىراق، شىندىقتىڭ جولى – شىرعالاڭ، سوعان توزە ءبىلۋ كەرەك. وتىرىكپەن ارپالىسۋ كەرەك. وسەك-وتىرىكتىڭ جولى لاس. وتىرىك – شاڭ سياقتى. جەل تۇرسا ۇشىپ كەتەدى. وتىرىك – لاي. ۇستىڭە جۇقسا، كەتۋى قيىن.
ءقازىر ۋاقىتتىڭ تالابى باسقا، وزگەرىس كوپ، جاقسىلىققا باستامالار مول. جاستار سول تالاپ-مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعا الۋى، وزگەرىس-ەرەكشەلىككە دايىن، تىڭ باستامالارعا ساقاداي-ساي بولۋى كەرەك. وسىناۋ ۇلانعايىر جەرىمىزدى قورعاۋ، ساقتاۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز بولسا، ونى كەلەر ۇرپاقتىڭ بويىنا ءسىڭىرىپ، مىنەزىندە قالىپتاستىرۋ دا – اعا بۋىننىڭ ەڭ ۇلكەن پارىزى.
تالاي قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن ءوتتىم. بيىككە دە شىقتىم، قۇزدان دا قۇلادىم. ءسۇرىندىم، جىعىلدىم، قايتا تۇرىپ، بويىمدى تىكتەدىم، العا ۇمتىلدىم. باق-قا بەرگەن ءبىر سۇحباتىمدا: «باتىر تاققا تالاسپايدى، باتىر تاقتى قورعايدى» دەپ ايتقانىم بار ەدى. قازاقتىڭ كەڭ بايتاق جەرىندە ايدىن-كول كوپ. مەن سونىڭ ءبىر تامشىسى عانا شىعارمىن. جەرىمنىڭ قويناۋى تاۋ-تاسقا باي. مەن سونىڭ ءبىر ءتۇيىر قۇمى عانا شىعارمىن. زامان مەن ۋاقىتتىڭ تالاي اششى ءدامىن تاتسام دا ءوز ەلىم، ءوز جەرىمدە ەڭبەك ەتىپ، قيىندىعىن بىرگە وتكەرىپ، قۋانىشىن بىرگە بولىسكەنىم – مەنىڭ پەرزەنتتىك مىندەتىم وسى بولار.
مەنى تۋعان جەرىمنىڭ تابيعاتى تاربيەلەدى، كىندىك قانىم تامعان توپىراعىم مىنەزىمدى قالىپتاستىردى. مەن باۋىرجان باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان جەرى – «باتىرلار ورداسى» اتاعان كيەلى جۋالىدا دۇنيەگە كەلدىم. شىعىسىندا – كۇيىك، باتىسىندا – شاقپاق اسۋلارى، وڭتۇستىگىندە – ءتاڭىرتاۋى كوسىلىپ جاتقان نۋلى دا سۋلى ءوڭىر مەنى شىنشىل بولۋعا، تاۋلى تەرىسكەيى ىرىلىككە تاربيەلەدى. ال قوس اسۋدىڭ ورتاسىندا ۇيىتقي سوعاتىن قىستاعى بورانى قاتالدىققا، تەمىردەي ءتوزىمدى بولۋعا شىڭدادى. ال قازىرگى جاستاردى تابيعاتتىڭ ءوزى ەركەلەتىپ جىبەردى.
جۋالىعا ءجيى بارىپ تۇرامىن. بارعان سايىن قاراتاۋ بوكتەرىنە سالدىرعان مەشىتكە اۋىل جاستارىن جيناپ، «ءتارتىپ كۇنىن» وتكىزەمىن. قولدارىنا كۇرەك ۇستاتىپ، باستاۋدىڭ كوزىن اشامىز، شالداردىڭ باسىن قوسىپ، جاس ورەنگە اتا-بابانىڭ ايبىندى ەرلىگى جونىندە اڭگىمە-دۇكەن قۇرامىز. بىلتىر 22 باستاۋدىڭ كوزىن اشقانبىز. جاقىندا بارىپ كورسەم سۋ تولىپ، مولدىرەپ تۇر. اۋىل اقساقالدارى باتالارىن بەرىپ جاتىر، ال جاستار ءوز قولدارىمەن اشقان بۇلاقتىڭ ءقادىرىن ءبىلىپ وسەدى، تابيعاتقا قۇرمەتپەن قاراۋدى ۇيرەنەدى. وسىنىڭ ءوزى – تاربيە.
– ال جاستار تاريبەسىندە نەدەن ۇتىلدىق دەپ ويلايسىز؟
– قازىرگى جاستار ءوز زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مويىنداۋىمىز كەرەك، جاس بۋىننىڭ تالىم-تاربيەسىن ۋىسىمىزدان شىعارىپ الدىق. بۋىنى بەكىمەگەن بالانى ينتەرنەت، ۇيالى تەلەفون، قالا بەردى اتىس-شابىسى، قاتەگىزدىگى مەن قانى كوپ، نە بولسا سونى دارىپتەپ جاتقان شەتەلدىك كينونىڭ الدىندا قالدىردىق. ءبىز، ۇلكەندەر، جاستارعا وسىدان كەيىن قانداي باعىت-باعدار بەردىك دەپ ايتا الامىز؟ جاس بۋىنعا قانداي كومەك قولىن سوزدىق؟ باتىسقا باستايمىز دەپ ءجۇرىپ، ەركەك پەن ەركەكتى ۇيلەندىرگەندى دە كوز كوردى. بۇل ماسەلەنى اشىق تالقىعا سالۋىمىز كەرەك. ۇلتتىڭ بولاشاعىنا، وزەگىنە تۇسكەن دەرتتىڭ دياگنوزىن دۇرىس قويۋىمىز كەرەك. اسقىنىپ كەتسە، ارتى ابىرويعا اپارمايدى. سەبەبى، بۇگىنگى جاستاردىڭ سولقىلداق تاربيەسى – ەرتەڭگى بولاشاعىمىزعا تونگەن قاتەرمەن تەڭ.
كۇنى كەشە دەنيس تەندى كولىكتىڭ ايناسى ءۇشىن ءولتىرىپ كەتكەن جاستاردىڭ، جالپى ورىمدەي جاستاردىڭ قولىمەن جاسالعان قىلمىستىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە ءبىزدىڭ بارشامىزدىڭ كىنامىز. مۇنى تەك ءبىر سالا مەن ءبىر جۇيەگە جابا سالۋعا بولمايدى. ەگەر سول جاستار جۇمىسپەن قامتىلعان، تۇراقتى جالاقىسى بولسا، اينالىسار ءىسى، اينالدىرعان كاسىبى بولسا، سونداي قادامعا بارار ما ەدى؟! قوعامداعى كۇردەلى ماسەلەنىڭ باسى دا وسىندا – جۇمىسسىزدىقتا جاتىر. ءقازىر ءبىلىمى بار، بىلدەي وقۋ ورنىن بىتىرگەن جاستاردىڭ دەنى بوس سەندەلىپ ءجۇر.
جاقىندا دەپۋتات رەتىندە ايماقتارعا ساپارىم بارىسىندا قوستانايعا بارىپ، مەكتەپ وقۋشىلارىمەن جولىقتىم. اڭگىمە بارىسىندا ولاردان «باۋىرجان مومىش ۇلى كىم؟» دەپ سۇراپ ەدىم، ەشبىرى كۇمىلجىپ دۇرىس جاۋاپ بەرە المادى. ال الماتىداعى مەكتەپتەردىڭ بىرىندە دالىزدە ءىلىنىپ تۇرعان پانفيلوۆ پەن مومىش ۇلىنىڭ پورترەتتەرىن كورسەتىپ: «مىناۋ كىم؟» دەپ سۇراسام، بالالاردىڭ ءبىرى پانفيلوۆتىڭ مۇرتىنا قاراپ تۇرىپ: «بۇل – گيتلەر!» دەدى(!).
تاريحتى بىلمەيتىن ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. مەكتەپتەگى ءبىلىمنىڭ دەڭگەيىن، وتباسىنداعى تاربيەنىڭ سايازدىعىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى. تاربيەلەۋ مەن ءبىلىم بەرۋ تەتىگىن زامانعا ساي ەتىپ، ۋاقىت اعىمىمەن جاڭعىرتىپ وتىرۋ كەرەك. دەموكراتيا دەپ داۋرىعا بەرۋدىڭ دە شەگى بار. ءتول تاريحپەن سۋسىنداماعان، ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ ءقادىرىن بىلمەي وسكەن ۇرپاقتان ۇلىق ىستەر كۇتىپ قاجەتى جوق. وسىنى ۇعار ۋاقىت باياعىدا جەتتى. قازىرگى بوزبالا اعا بۋىنعا الاقانىن الا جۇگىرىپ «اسسالاماعالەيكۇم!» دەۋدى، قىزدار ۇلكەننىڭ الدىن قيىپ وتپەۋدى بىلمەيدى.
– گەنەرال رەتىندە اسكەريلەرگە قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟ ال حالىق قالاۋلىسى تۇرعىسىنان ەلىڭىزدىڭ قاي كەڭەسىنە قۇلاق ءتۇرىپ ءجۇرسىز؟
– ەكى سۇراققا دا باۋكەڭنەن اسىپ جاۋاپ بەرە الماسپىن. «ءتارتىپسىز ەل بولمايدى، تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى». ءبارىمىز – وتان-انانىڭ پەرزەنتىمىز. سول پەرزەنتتىك پارىزىمىزعا ادال بولىپ قالايىق.
سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
سۇحباتتاسقان بانۋ راحىمباي قىزى
