«ءبىزدى پالەنشە الەمگە تانىتىپ جاتىر، تۇگەنشە باتىر بولماسا، قازاقتىڭ كىم ەكەنىن دۇنيەجۇزى بىلمەي قالار ەدى» دەگەندەي داۋىرىقپا ءسوز ءقازىر جەلدەي ەسىپ تۇر. مۇنىڭ ءبارى بوس بايبالام ءھام بىلمەستىك.
اتا-بابالارىمىز جىلقىنى قولعا ۇيرەتىپ، ات جالىندا قۇيعىتىپ شابا باستاعان تۇستا-اق الەمگە تانىلىپ قويعان. كەيىن ەر-توقىمعا ۇزەڭگى تاققان كەزدە بۇكىلالەم تاڭداي قاققان. بۇل سول تۇستاعى وزىق تەحنولوگيا بولعانىن الەم عالىمدارى بۇگىنگە دەيىن تامسانا ەسكە الادى. اتيللانى ايتىپ ارىعا بارماي-اق قويايىن. 
كوشپەندى تايپالاردىڭ بىرىككەن وداعى نەمەسە الىپ يمپەرياسى ساربازدارىنىڭ 25 جىلعا سوزىلعان جورىقتارىندا جاۋلاپ العان ەلدەرى مەن حالىقتارىنىڭ سانى ريمدىكتەردىڭ 400 جىلداعى كورسەتكىشىنەن الدە نەشە ەسەگە اسىپ تۇسكەن. شىڭعىس حاننان كەيىنگى تاق مۇراگەرلەرى ءحىىى عاسىردا حالىق ءجيى ورنالاسقان، ەڭ كوپ تۇرعىندارى بار ەلدەردىڭ سانىمەن دە، جەر كولەمىمەن دە وزگە جورىقشىلار مەن جاۋلاپ الۋشىلاردى شاڭ قاپتىرىپ كەتتى.
تىنىق مۇحيتتان جەرورتا تەڭىزى ارالىعىنداعى بارلىق وزەن، سۋدان كوشپەندى تايپالارىنىڭ ساربازدارى اتتارىن سۋاردى. كوشپەندىلەر جاۋلاپ الىپ بيلىك جۇرگىزگەن جەردىڭ كولەمىن 11-12 ميلليون شارشى مەتر دەپ مالىمدەگەن امەريكاندىق عالىمدار ونى قازىرگى افريكا قۇرلىعىمەن سالىستىرادى دا، كاريب تەڭىزى ارالدارى ەلدەرى، ورتالىق امەريكا، كانادا، مەكسيكا، اقش-تى قوسقانداعى وڭتۇستىك امەريكا جەرىنىڭ كولەمىنەن دە اسىپ ءتۇستى دەپ مالىمدەيدى. قار توسەنىپ، مۇز جاستانعان سىبىردەن باستاپ اۋا رايى جۇمساق ءۇندى ءوڭىرى، پاكىستاننىڭ كۇرىش القابىنان ماجاردىڭ بيداي ەگىستىگىنە، كورەي جەرىنەن بالقان تۇبەگىنە دەيىنگى ولكەنى مەكەندەيتىن ءۇش ميللياردقا جۋىق ادامنان تۇراتىن 30-دان استام ەلدى كوشپەندىلەر يمپەرياسى باعىندىردى.
سول تۇستا كوشپەندى رۋلاردىڭ ءوز ازاماتتارىنىڭ سانى ءبىر ميلليونعا جەتەر جەتپەس عانا بولعان كورىنەدى. قازىرگى امەريكاندىق ءبىر ءىرى كومپانيانىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى بۇدان الدەقايدا كوپ. ال، ءبىزدىڭ جاۋىنگەر ساربازدارىمىزدىڭ سانى ءجۇز مىڭنان اسپاعان. ماسەلە ساندا ەمەس، ساپادا.
كوشپەندىلەر ەل بيلەگەن تۇستا شيپاگەرلەردى، ۇستازداردى، ءدىندارلاردى، اعارتۋشىلىق قىزمەتتەردى سالىقتان تولىقتاي بوساتتى. ساناق، ەسەپ-قيساپ، ءتىزىم جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولىپ، تۇڭعىش رەت ەلارالىق پوشتا قىزمەتى - لاۋ ءىسىن ۇيىمداستىردى. كوشپەندىلەر يمپەرياسى دۇنيە-مۇلىك، قۇندى زاتتار مەن بايلىقتى جيناپ قويۋ ءۇشىن عانا ەمەس، ونى ساۋدا اينالىمىنا ءتۇسىرۋ ءۇشىن كوپ مولشەردە تاراتۋ، ءبولۋ جۇمىستارىن جاساعان. ول الەمدە تۇڭعىش رەت حالىقارالىق زاڭدى قابىلداتىپ، بارلىق ادامنىڭ ماڭگىلىك كوك اسپان ءتاڭىردىڭ جارلىعىنا عانا باعىنۋىن مىندەتتەدى. كوپتەگەن ديكتاتورلار وزدەرىن زاڭ-زاكۇن اتاۋلىدان جوعارى قويسا، شىڭعىس حان قابىلداعان زاڭى مەن جارلىعىنا الدىمەن ءوزى ءسوزسىز باعىنىپ، ونىڭ الدىندا بيىك دارەجەلى قولباسشىلاردى، ەل باستاعان نوياندارىن قاراشا حالىقپەن، قاتارداعى مالشىمەن تەڭ دەڭگەيدە ۇستادى. ءدال سونداي تالاپتى بارلىق دەڭگەيدە قاتال قويىپ، قاداعالاي ءبىلدى.
ءتۇرلى ۇلتتاردى تەگىنە، دىنىنە قاراپ الالاۋدان اۋلاق بولدى. ادىلەتتىكتى بارىنەن بىردەي تەڭ تالاپ ەتە وتىرىپ، جالپىحالىقتىق جارعى، ەرەجەلەرگە باعىندىردى جانە جەرىن، ەلىن قاستەرلەۋدى تاپسىردى، دىنگە سەنۋ ەركىندىكتى يەلەنۋىنە كەدەرگى جاسامادى. زاڭ مەن جارلىقتى قۇرمەتتەۋدى ورنىقتىردى، ادامنىڭ ءتانى مەن جانىن قيناۋعا قارسى بولدى. راسىندا، شىڭعىس حاننىڭ ساتقىندىقتى كەشپەيتىنى، سوعىس كەزىندە دە ەلشىگە، ارا اعايىنعا، بىتىمگەرگە تيىسپەگەنى، ولارعا ديپلوماتيالىق ەرەكشە مارتەبە بەرگەنى تاريحي شىندىق.
شىڭعىس حان كوشپەندىلەر قۇرعان ۇلى يمپەريانىڭ ىرگەتاسىن مىقتاپ قالاعاندىقتان وزىنەن كەيىن 150 جىل بويى كۇشتى مەملەكەت رەتىندە الەمگە كەڭ قۇلاش جايدى. كەلەسى عاسىرلاردا ىدىراپ تاراي باستاعانىمەن ونىڭ ءۇرىم-بۇتاعى، مۇراگەرلەرى بىرنەشە ەلگە بولىنگەن مەملەكەتتەردى - رەسەيدى، تۇركى ەلدەرىن، ءۇندىستاندى، قىتايدى باسقارىپ كەلگەنى بەلگىلى. ولار ءار ەلدە «يمپەراتور»، «حان»، «سۇلتان»، «شاح»، «ءامىر» جانە «دالاي لاما» دەگەن اتاۋلارمەن بيلىك جۇرگىزگەن. جالپى شىڭعىس مۇراگەرلەرى ۇلى دەرجاۆا وشاعىنىڭ الاۋلى وتىن جەتى عاسىر بويى وشىرمەگەن. بريتاندىقتار ءباھادۇر شاح IIء-نى جاۋلاپ، ەكى ۇلى مەن نەمەرەسىنىڭ باسىن العانعا دەيىن «موعولدار» دەگەن اتاۋمەن ءۇندىستاندى باسقارعان دا ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز ەمەس پە ەدى؟
شىڭعىس ۇرپاقتارىنىڭ قازاق حاندىعى مۇراگەرلەرىن، تورەلەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە كەشەگى بۇحارا ءامىرى ءالىم حاننىڭ ءوزى 1920 جىلى بولشيەۆيكتىك قىزىل ارميا جەندەتتەرىنىڭ سالدارىنان بيلىكتەن ايىرىلعانعا دەيىن وزبەكستاندى بيلەدى. 
شىڭعىس ۇرپاعى ءاليحان بوكەيحانوۆ تا بولشيەۆيكتەردىڭ قاندى قىرعىنى بولماعاندا «الاش تۋى استىندا كۇن سونبەسە سونبەس» ەدى.
ولاي بولسا، قازاقتى بۇگىن عانا ەمەس، الەمنىڭ كوزى اشىق جاندارى باياعىدان بەرى تانيدى. 

قۋاندىق شاماحايدىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنان