ەلدىڭ جادىندا، ۇرپاقتىڭ ساناسىندا ولمەس ىسىمەن دارالانعان تۇلعالار ەسىمى قازاق دالاسىندا كوپتەپ دۇنيە ەسىگىن.سونىڭ بىرەگەيى قازاقتىڭ ءۇش ءبيىنىڭ توبە ءبيى تولە الىبەك ۇلىنىڭ كىندىك قانى قازىرگى جامبىل وبلىسى، شۋ اڭعارى جايساڭ جايلاۋىندا تامعان دەپ جازادى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى. 

تولە بي XVIII عاسىرداعى قازاق دالاسىنداعى كەمەڭگەر، تەكتى تۇلعالاردىڭ ءبىرى سانالادى. ەلدىك پەن ەرلىك ماسەلەسىنىڭ تاعدىرىنا جالعىز سوزىمەن ءتۇيىن قويعان تۇلعانىڭ كىندىك قانى تامعان جەرگە قويىلعان ەسكەرتكىش بەلگى شۋ اۋدانى، جايسان قىستاۋىنان شىعىسقا قاراي 13 شاقىرىم جەردەگى ۇڭگىرلى وزەنىنىڭ سول جاعاسىنداعى توبەنىڭ باسىندا ورنالاسقان. ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى – 3،2، ەنى 1 م بولاتىن قىزىل ءمارمار تاستان وڭدەلىپ جاسالعان.

تولە ءوز حالقىنىڭ شەشەندىك ونەرى مەن داستۇرلەرىنىڭ قاينار بۇلاعىنا جاستايىنان باس قويعان، ساۋاتتى ادام بولعان. 15-20 جاسىنان بيلەردىڭ باس قوسقان جينالىستارىنا قاتىسىپ، ءوزىنىڭ ادىلدىگى مەن شەشەندىك ونەرى ارقاسىندا ءدۇيىم جۇرتقا تانىلا باستايدى. ول ءومىر سۇرگەن كەزەڭ قازاق پەن جوڭعار حاندىقتارى اراسىنداعى جاۋگەرشىلىك زامانعا تۇسپا-تۇس كەلىپ، سانالى عۇمىرىن ەل تاعدىرىنا ارناعان. تولە بي، ورتا ءجۇزدىڭ باس ءبيى قازىبەك كەلدىبەك ۇلى جانە كىشى ءجۇزدىڭ باس ءبيى ايتەكە بايبەك ۇلى ۇشەۋى تاۋكە حاننىڭ باس كەڭەسشىسى بولعان. تولە بي تاۋكە حاننىڭ تۇركىستاندى قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى ەتىپ بەكىتۋ، ءۇش ءجۇزدى ءبىر ورتالىققا باعىندىرۋ، قازاق حاندىعىن كۇشەيتۋ، تۋىس قازاق، قاراقالپاق، قىرعىز جانە وزبەك حالىقتارىنىڭ جوڭعار-ويرات باسقىنشىلارىنا قارسى اسكەري وداعىن قۇرۋ سياقتى ماڭىزدى مەملەكەتتىك ىستەردىڭ باسىندا ءجۇرىپ، جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىستى. تاۋكە حان ولىمىنەن كەيىن قازاق حاندىعى السىرەي باستايدى. ۇلى ءجۇزدى باسقارىپ وتىرعان تولە بي قازاقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، ولاردى جوڭعار باسقىنشىلىعىنا قارسى ۇيىمداستىرا بىلگەن. كەي مالىمەتتەر بويىنشا، تولە بي ابىلاي سۇلتاننىڭ قايراتكەر رەتىندە قالىپتاسۋىنا دا ىقپال ەتكەن كورەگەن ۇستاز.

تولە بي ابىلاي حاننىڭ اقىلشى سەرىگى رەتىندە جانە قابانباي، بوگەنباي جانە جانىبەك باتىرلارمەن بىرگە ءبىرتۇتاس حالىق مايدانىن قۇرىپ، ازاتتىق جولىندا كۇرەس جۇرگىزگەن مەملەكەت قايراتكەرى.

حالىق اۋىز ادەبيەتىندە تولە بي تۋرالى كوپتەگەن تاريحي اڭىزدار ساقتالىپ قالعان. حالىق اراسىندا تولە بي ايتتى دەگەن ماقال-ماتەلدەر، ناقىل سوزدەر كەڭ تاراعان. شىمكەنت، تۇركىستان جانە تاشكەنت قالالارىندا بيلىك جۇرگىزگەن تولە بي ساۋلەتتى عيماراتتار سالۋعا دا بەلسەنە اتسالىسقان. تولە بي ەسىمى كۇللى قازاق تاريحىنا قاتىستى ءىرى وقيعالارمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقتىڭ قوعام قايراتكەرى، اقىلمان، شەشەن، ۇلى ءجۇزدىڭ باس ءبيى، «جەتى جارعى» زاڭنامالىق قۇجاتىن جاساۋشىلاردىڭ ءبىرى تولە بي 1756 جىلى دۇنيە سالىپ، ءوزى 12 جىل بيلىك جۇرگىزگەن تاشكەنتتە، اتاسى ءجۇنىس حاننىڭ قاسىنا جەرلەنگەن.