حان كەنەگە قۇرمەت - قازاقتىڭ وتكەنىنە قۇرمەت

/image/2019/09/05/crop-10_7_436x774_kenesary.jpg

اتاقتى ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسى، قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى حانعا ارنالعان مەموريال دا جامبىل وبلىسىنىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساننىڭ ءبىرى سانالادى. بۇل ەسكەرتكىش كەنەسارى حاننىڭ مەرت بولعان جەرىندە ورناتىلعان، دەپ جازادى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى. 

كەنەسارى حان 1802 جىلى اتاقتى ابىلايدىڭ بالاسى قاسىم سۇلتاننىڭ وتباسىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان. بالا كۇنىنەن ات قۇلاعىندا ويناپ، قۇرالايدى كوزگە اتقان مەرگەندىكتى جانىنا سەرىك ەتكەن كەنەسارى وسە كەلە باتىلدىعىمەن، ادىلدىگىمەن كوزگە تۇسەدى. ونىڭ قاھارماندىعى ءوز الدىنا ءبىر توبە.

1841 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە كەنەسارى ءۇش ءجۇزدىڭ وكىلدەرى جيىنىندا قازاق حالقىنىڭ تىزگىنىن قولىنا الادى. حالىق ونى اق كيىزگە كوتەرىپ حان سايلايدى. حالىقتىڭ زور سەنىمىمەن قۋاتتانداعا كەنەسارىنىڭ اسكەرى قوقان حاندىعىنىڭ يەلىگىندەگى سوزاق، جاڭاقورعان، اقمەشىت قامالدارىن شابۋىل جاساپ، ولاردى يەلىكتەرىنە وتكىزەدى. كەنەسارىنىڭ ۇلت ازاتتىق كوتەرىلىسىنەن قايمىققان رەسەي ۇكىمەتى وعان قارسى اسكەري جورىقتار جاساي باستايدى. كەسكىلەسكەن ۇرىستاردىڭ بىرىندە كەنەسارى اسكەرى باسىمدىققا يە بولسا، ەندى بىرىندە اسكەري الەۋەتى باسىم پاتشا ساربازدارى قازاق جاۋىنگەرلەرىن جەتىسۋعا شەگىندىردى. ال بۇل ايماقتا كەنەسارى ارەكەتىنە قىرعىز ماناپتارى قارسى شىعا باستايدى.

وسىلايشا 1847 جىلى قىرعىز ماناپتارى مەن ۆيشنيەۆسكييدىڭ وتريادى جانە قوقان حاندىعىنىڭ اسكەرلەرى ىستىقكول مەن شۋ وزەنىنىڭ جوعارعى اعىسى ارالىعىندا كەكىلىك سەڭگىر تاۋىنىڭ قويناۋىنداعى «المالى ساي» شاتقالىندا كەنەسارىنىڭ ساربازدارىن ءۇش جاقتان قورشاۋعا الادى. تاۋلى ايماقتا جاۋعا تۇرۋعا داعدىلانباعان ءارى قورشاۋدا قالعان حان كەنەنىڭ ساربازدارى ەش ايلا جاساي المادى. وسى ۇرىستا كەنەسارى حان 32 قازاق سۇلتانىمەن بىرگە تۇتقىنعا ءتۇسىپ، قازا تابادى.

قازىرگى قورداي اۋدانى، قاراكەمەر اۋىلىنىڭ وڭتۇستىك – شىعىسىندا 14 شاقىرىم جەردەگى، قاراكەمەر-قاراساي باتىر تاس جولىنىڭ سول جاق بەتىندە كەنەسارى حانعا ارنالعان مەموريال ورنالاسقان. بۇل مەموريال ەسكەرتكىش 2006 جىلى كەنەسارى حاننىڭ مەرت بولعان جەرىنە جانە مايدانداس باتىرلارىنا ارناپ ورناتىلعان. مەموريال الاڭى بيىك توبەنى قورشاپ، ورتاسىنا كولەمى 2،4 مەتر، بيىكىتىگى 6 مەتر بەتوننان قۇيىلىپ قىزىل ءمارمار تاقتالارىمەن قاپتالعان ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلعان. ەسكەرتكىشتىڭ اينالاسىندا كەنەسارى حاننىڭ وپات بولعان ساربازدارىنىڭ ەسىمدەرى مەن قازاق رۋلارىنان ەستەلىك جازىلعان ەسكەرتكىش تاستار قويىلعان.

قاتىستى ماقالالار