Qolǵa qalam alǵyzǵan taǵy da jer daýy. Jer daýy bolǵanda da sol jerdi jeleý etip, el sengen, ulttyń sózin sóıleıtin az ǵana azamatty muqatýǵa tyrysýshy keı azamattardy isi.
Jer – qazaq úshin eń qymbat qundylyq! Jer – egemendiktiń eń basty sımvoly. Jerimiz bolmasa el de, táýelsizdik te, memleket te joq. Muny jer reformasyna qatysty daýlasyp jatqan eki taraptyń da eshqaısysy joqqa shyǵarmaıdy. Kúni keshe ótken jer komısıasynyń otyrysynda sóılegenderdiń barlyǵy osyny aıtty. Jerdi satamyz degen úkimet te onyń mán-mańyzyn bilmeı otyrǵan joq. Biraq, osy jer týraly daýdy paıdalanyp, qazaqtyń sózin sóılep júrgen azamattardy elge jeksuryn etip kórsetýdi oılaıtyndar bar sıaqty.
Jerge qorǵan bolyp júrmiz deıtinder shyn máninde birdi-ekili azamatqa qarsy jumys istep júrgen sıaqty. Áıtpese, jer reformasyn bastaǵan Úkimet, onyń basshysy, orynbasarlary, júzdegen depýtat bar. Osy bastamany qos qoldap otyrǵan qanshama ákim bar. Biraq, jer týraly aıtqanda el bas sap Bekbolat Tileýhan men Nurtaı Sabılánovqa jabysty. Bul ekeýi tiraly buǵan deıin de jazǵanmyn. Keshegi komısıa otyrysynan soń týǵan taǵy basqa jalalar úshin taǵy jazyp otyrmyn.
Májilistegi 107 depýtattyń ishinen sanaýly synshynyń birden Bekbolatqa jabysýynyń syry nede? Menińshe, ol – Bekbolattyń bedelinde. Bekbolatty, ishi tarlardyń óti jarylyp ketse de aıtaıyn, el syılaıdy, tyńdaıdy. Qazaq rýhanıatyn Bekbolattaı biletin, túsinetin depýtat joq shyǵar. Demek, azamattyń abyroıy áldebireýlerdiń qıtyǵyna tıedi. Túnde uıqydan, kúndiz kúlkiden aıyrmasa da, qyzǵanysh degen qyzyl ıt biraz qyńsylaıtyn sıaqty. Mine, sodan baryp, jerdi jeleý ete otyryp barlyǵy Bekbolat Tileýhandy irep, soıýda. Áıtpese, Bekbolat «Jer satylsyn!» degen joq. Resmı tulǵa retinde úkimettiń ustanymyn da, halyqtyń pikirin de eskere otyryp, oıyn aıtty. Jerdi ekonomıkalyq aınalymǵa salýdyń bir tıimdi joly retinde ony jalǵa berýdi qoldaıtynyn aıtty. Jerdi kim jalǵa bermeı jatyr. Múgedekpin, muǵalimmin, dárigermin dep úkimetten úı alyp, ony da jalǵa berip otyrǵandar qanshama? Bunyń janynda memlekettiń belgili bir nysandy, jer ýchaskesin jalǵa berýi, onyń zańdyq negizin jasap, qorǵalýyn qamtamasyz etýinde turǵan ne bar?! Qaıta qarjylyq qıyndyq kezinde daýryǵyp, baqa-shaıan-shortan bolmaı, bir mámilege kelýdi nege oılamaımyz? Joq. Olaı jasaýǵa bolmaıdy. Túrli latıfýndıser men baı-baǵlannyń múddesin qorǵap júrgen, únsiz-aq solardyń qolaıyna keletin zańdardy qabyldatyp júrgen basqa depýtattar nazardan tys qalady da, el bolyp Tileýhandy tabalaımyz. Nege? Jaýabyn osyny oqyp otyrǵan ár adam ózi aıtar. İshteı.
Jasym alpystan asyp, jetpiske bet alsa da qoǵam tynysyn, memleket saıasatyn baqylap otyrý maqsatynda ınternetti de paıdalanyp júrmin. Balalarymnyń kómegimen ondaǵy maqalalardy, blogtardy da oqyp otyramyn. Sondaǵy qyzý talas-tartysty kórip tań qaldym. İshi tar, máseleni baıyptaı almaıtyn qyzbalarǵa daýa joq shyǵar. Biraq, basqamyz nege dabyraǵa erip, daýryǵamyz? Mysaly, Bekbolat Tileýhan myrzany qyzǵyshtaı qoryp, abyroısyz jandardyń aıyptaýynan arashalap alýǵa tyrysyp júrgenin de kórip otyrmyn. Biraq, ol jigitterdiń onysy tıimdi áreket deı almaımyn. Bekbolattyń el durys túsinbeı qalǵan keı sózderin janashyrlyqpen bólisip, elge túsindirem degen olar qazir qatty qarsylyqqa tap bolyp jatqan sıaqty. Kelsin-kelmesin bireýdi aqtaǵannan góri, aıyptaǵan áldeqaıda ońaı, tez taraıdy, kópshilik te erip kete beredi. Bekbolat ta, ony jaqtaýshylar da osynyń qurbany bolýda. Aıyp taqqyshtar eshkimdi ońdyryp otyrǵan joq. Iá, B. Tileýhandy jaqtaýshylar onyń sharapatyn kórgen shyǵar, áli de kórip jatqan shyǵar. Azamat bolǵan soń qarjylaı da, basqalaı da kómek kórsetken shyǵar. Biraq, ol naqty ony arashalaǵany úshin aqsha tólepti degenge dálel bola almaıdy ǵoı.
Meniń osylardan keıin aıtpaǵym, endigi jerde qazaq ózgege kúlki bolǵanyn qoısyn. Jer daýy, basqa máselede bolmasyn qazaq dep júrgen jigitterdi aıqaılatyp talqylaýdy qoıaıyqshy. Álgi jala japqysh top aıylyn jımasa da, qorǵaýshy top olardyń aıtqandaryna nazar aýdarmaı, elemeı qoısyn. Sonda, úrip-úrip qoıady ol aıyptaýshylar. Az ǵana azamattyń abyroıy – bárimizdiń bedelimiz. Alma-ǵaıyp kezeńde turǵan elimizdiń erteńin oılaıyq!
Sárýar Aınabekov,
Zeınetker, «Murat» sharýa qojalyǵynyń basshysy
Qostanaı oblysy Jangeldın aýdany
