Aqtóbedegi qandy qyrǵynǵa erteń 10 kún bolady. Qarýly qylmyskerler qolynan 7 adam qaza taýyp, 38 adam jaraqattandy. Bir aptaǵa sozylǵan antıterrorlyq operasıa barysynda polısıa men arnaıy jasaq sodyrlardy da ońdyrmady. 18-i ajal qushyp, birnesheýi jaraqat alyp, qolǵa tústi.
10 maýsym kúni ótken Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev qarýly qylmyskerlerdi qatań aıyptap, munyń qandaı dinı ustanymdaǵy aǵym ókilderine qatysy baryn ashyq aıtty.
«Munyń dástúrli emes salafızm dinı aǵymy jolyn ustanýshylar tobynyń terorıstik shabýyly ekenin biz qazir bilip otyrmyz. Respýblıkada din ustaný bostandyǵyna kepildik bere otyryp, biz dinniń atyn jamylyp eldegi jaǵdaıdy ýshyqtyrýshylardyń barlyǵyna qatań toıtarys berý nıetindemiz», – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstanda buǵan deıin de birneshe ret terrakt bolyp, adam shyǵyny, úlkendi-kishili jarylystar oryn aldy. Dinı aǵymdardyń jetegindegi ondaǵan adamnyń Aqtaý túrmesinen qashyp, qandy qyrǵyn jasaǵany jáne bar. Alaıda, sol teraktiler kezinde adasqandardyń isi dep baǵalanǵanymen naqty myna aǵymǵa erýshiler dep eshkimdi qolmen kórsetpegen bolatyn arnaýly organdar. Al, bul joly joǵarǵy bılik qandy qyrǵynǵa biraýyzdan «terakt» dep baǵa berip qana qoımaı, Prezıdenttiń ózi bul búliktiń artynda qandaı aǵym turǵanyn aıtyp berdi. Teris aǵymdardy tyıý, alda mundaı qantógisterdiń qaıtalanbaýy úshin quqyqtyq-zańnamalyq júıeni qaıta qaraýdy, eki aı ishinde tıisti ózgerister engizýdi tapsyrdy quzyrly organdarǵa.
Endi Aqtóbedegi oqıǵaǵa qaıta oralsaq. 45 adam (mınıstr Q. Qasymov osylaı dep otyr) ne úshin qolyna qarý alyp, qylmysqa bardy? Qylmys nege basqa kúni emes dál 5 maýsymda (Orazanyń bastaýynan bir kún buryn) jasaldy? Teraktilerdiń negizgi maqsaty qorqytý, búlik shyǵarý deımiz. Búlik, qorqytý kerek bolsa ondaı áreketke barýǵa jalpyrespýblıkalyq mıtıń ótedi delingen 21 mamyr taptyrmas múmkindik emes pe edi? Qylmys orny úshin nege Aqtóbe tańdap alyndy? Lańkesterdiń serkesi kim? Daıyndyqqa qansha ýaqyt ketken? Osy sekildi sandaǵan suraqqa antıterrorıstik operasıa (ATO) qorytyndysy shyqqanda jaýap ta tabylady dep senemiz.
Al, ázirge dinı uıymdar (QMDB, meshit, dinı oqý oryndary) ókilderi, dintanýshylar men áleýmettenýshylar, quzyrly memlekettik organdardyń mamandary bergen túrli baǵa men usynystardy qanaǵat tutýǵa májbúrmiz. Quqyq qorǵaý, kúshtik qurylymdardyń keı áreketterine qatysty pikir alshaqtyǵy bolmasa, qoǵam músheleriniń bul qandy qyrǵynǵa qatysty oıy bir jerden shyǵyp otyr. Birdi-ekili din aınalasynda júrgen azamattar Aqtóbedegi qyrǵynnyń ertesine «Bunyń dinge esh qatysy joq. Dinnen bólek qaraý kerek» degen málimdeme jasaǵanymen, teraktiniń adasqan bolsa da dinı aǵymnyń ókilderi jasaǵanyn búginde eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Al, Prezıdenttiń ózi «Bul – salafızm aǵymyna erýshilerdiń isi» degen baǵa bergen soń oqıǵanyń «dinge qatysy baryna» eshkimniń kúmáni de qalmaǵan sıaqty. Tek, salafızmdi aqtap, batystaǵy búlikshilerge «tákpirshi» dep at qoıǵandar boldy.
Ashyq dinı talap qoımasa da lańkester bul áreketke ózderiniń dinı kósemderiniń aıtýymen barýy múmkin. Ol kósem múrıtterin Qazaqstanda otyryp basqara ma, syrt elderde otyrypaıdap saldy ma, ol basqa áńgime.
Búgin İİM Q. Qasymov lańkesterdiń bir ımamnyń shyǵarǵan pátýasyna oraı osy áreketke barǵanyn aıtty.
«Bul (lańkestikke shaqyratyn ýaǵyz aıtqan – red.) ımam Sırıadan úndeý jasaǵan. Ony tergeý dáleldeıdi dep oılaımyn. Olarǵa úntaspaǵa jazylǵan úndeý jetkeni, onda «qasıetti jıhad jasaý» kerktigi jazylǵan. Lańkester sony tyńdap, osyndaı áreketke barǵan», - deıdi mınıstr.
Qaraqshylardyń dem berýshileri men qoldaýshylaryn syrttan emes ishten izdeıtinin jáne olardyń tek dinı maqsattar ǵana emes, belgili bir saıası múddelerdi de kózdeıtinin aıtatyndar bar.
Bir top dintanýshylar men zańgerler joǵary bılikke jazǵan úndeý hatta eldegi radıkaldyq dinı aǵymdardyń búginde momaqan kúı keship, «qalypty» top atalyp júrgenderden keletin qaýipti jipke tizgen.
Qaırat Joldybaıuly, Dosaı Kenjetaı, Muhan Isahan, Saıd Abdýnaıym syndy birneshe dintanýshy, ıslamtanýshylar men birqatar zańgerler:
«Búginde bul aǵym ókilderiniń tumsyq suqpaǵan jeri qalmady. Qara halyqqa, qoǵamdyq pikirge yqpal ete alatyn kóptegen óner ıelerin, sportshylardy, jýrnalıserdi, aqyn-jazýshylardy, iri kásipkerlerdi, tipti keıbir moldalardy da osy aǵymnyń sapynan kórýge bolady. Olar kóbine qoǵamǵa sózi ótetin, beldi-bedeldi tulǵalardy kózdeıdi. Sondaı ókilderdi birneshe márte umra men qajylyqqa aparyp, sol jerde otyrǵan ózderiniń ýaǵyzshylaryna sanalaryn ýlap keledi. Olarmen qajylyqqa baryp kelgenderdiń kózqarasy kóz aldymyzda ózgerip shyǵa kelgenine talaı márte kýá bolyp ta júrmiz.
Mine, osylaısha túrli tásildermen qoǵamǵa enip, túrli tarmaqtarmen ıdeologıasyn jaıyp kele jatqan sáláfızm aǵymynyń endigi ańsary elimizdiń dinı basqarmasy men memlekettiń tizginin qoldaryna alý», - dep otyr.
«Qoǵamdyq pikirge yqpal ete alatyn» óner adamdary, jýrnalıser, kásipkerler men qyl-aıaǵy sportshylarǵa deıin osyndaı teris aǵymnyń jeteginde ketkeni ras bolsa oılantpaı qoımaıdy. Ózin syılaıtyn óner adamy, el aldynda júrgen jýrnalıs «Sondaı ókilderdi birneshe márte umra men qajylyqqa aparyp, sol jerde otyrǵan ózderiniń ýaǵyzshylaryna sanalaryn ýlap keledi» degen aıypqa jaýap qatýy, basyn arashalap alýy tıis. Al, «túrli tarmaqtarmen ıdeologıasyn jaıyp kele jatqan sáláfızm aǵymynyń endigi ańsary – elimizdiń dinı basqarmasy men memlekettiń tizginin qoldaryna alý» ekeni ras bolsa, ol azamattardyń hali birshama múshkil jáne endigi ýýaqytta halyq aldynda emes, «tóńkerisshil Tóleshovti» tergep jatqan organdarda aqtalatyn sıaqty.
Jomart Abdollauly
