Ekonomıkasy qarqyndy damyǵan Qazaqstan  Al aýyl sharýashylyq ónimderinen astyq eksportynyń keleshegi óz aldyna alǵa jyljydy.  Óndiristiń jáne shıkizat resýrstary eksportynyń qarqyndy damýy ekonomıkalyq daǵdarystan shyǵyp, sońǵy úsh jylda ekonomıkalyq ósýdiń joǵary qarqynyn qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Eldegi ómir súrý deńgeıi joǵarylap, ındýstrıalyq servıstik-tehnologıalyq damý satysyna ótýge múmkindik beretin qarjy resýrstary jınaqtaldy. Qazirgi tańda Qazaqstandy álemdik qoǵamdastyq naryqtyq ekonomıkadaǵy memleket retinde moıyndady. Táýelsizdik jyldary Qazaqstan ekonomıkasyna 21 mlrd. astam AQSH dollar tartyldy. Strategıalyq turǵydan alǵanda qabyldanǵan úlgige sáıkes Qazaqstan básekelestikke jáne álemniń barlyq elderimen ózara tıimdi yntymaqtastyq ornatýǵa negizdelgen taýarlardy, qyzmetterdi, kapıtaldy jáne jumys kúshin eksporttaýǵa baǵdarlanǵan ashyq ekonomıkaly el retinde qalyptasty. 2001-2002 jyldary-aq JIÓ-niń ortasha jyldyq ósý qarqyny 11,5 paıyzdy qurasa, ótken jyly JIÓ eki ese ulǵaıdy. Ekonomıkanyń shıkizat sektorynan alynatyn iri kiristerden shekten tys tolyǵý qaýpin eskerip elimizde Ulttyq qor quryldy. Ol munaı men tústi metaldarǵa álemdik baǵa deńgeıiniń belgilengen qalypty shekten asyp ketýinen túsetin kiristerdi jınaqtaýǵa kúsh saldy. Bul óz kezeginde qazaqstandyq qarjy júıesine túsetin valúta qysymyn joıýǵa jáne eksportty yntalandyratyn jáne daıyn ónimniń ımportyn tejeıtin teńgeniń aıyrbas baǵamyn qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Sonymen qatar, qurylymdyq-ınstıtýsıonaldyq reformalar salasy, qarjy sektory jáne eldiń eksporttyq áleýeti jedel qarqynmen ósti. Áıtse de, ónerkásiptiń óńdeýshi salalary, sondaı-aq óndiristik sıpattaǵy qyzmetter kórsetetin salalar tıisinshe damymaı otyr. Tek óńdeýshi ónerkásipte metalýrgıa ónerkásibi ǵana syrtqy rynokta básekege túse alady. Al tamaq ónerkásibiniń keıbir ónimderi osyǵan uqsas sheteldik ónimdermen ishki rynokta ǵana básekege túse alady. Búgingi tańda óńdeýshi ónerkásiptiń qalǵan ónimderi tikeleı jáne janama sýbsıdıalardyń esebinen ǵana ustalýda. Ol elektr energıasyna, JJM, ónimdi tasymaldaýǵa tó men jáne ekonomıkalyq turǵydan negizdelmegen tarıftiń belgilenýinen, kedendik qorǵaý bajdaryn belgileýden kórinis taýyp jatyr.  Qazirgi tańda el ekonomıkasynda birqatar problemalar bar. Olar: ekono-mıkanyń shıkizat baǵyttylyǵy, álemdik ekonomıkaǵa yqpaldasýdyń álsizdigi, el ishindegi salaaralyq jáne óńiraralyq eko-nomıkalyq yqpaldasýdyń bosańdyǵy, óńdeýshi ónerkásip ónimdiliginiń tómendigi. Ekinshiden, ishki rynokta taýarlar men qyzmetterge degen tutyný suranysynyń mardymsyzdyǵy, óndiristik jáne áleýmettik ınfraqurylymnyń jetkilikti dárejede damymaýy, munaı-gaz jáne ken-metallýrgıalyq keshenge jatpaıtyn ekonomıka salalarynda negizgi qorlardyń tez tozýy, kásiporyndardyń jalpy tehnıkalyq jáne tehnologıalyq turǵydan artta qalýy, ǵylym men óndiris arasynda utymdy baılanystyń bolmaýy, ZTKJ qarjynyń az bólinýi, otandyq ǵylymnyń naryqtyq ekonomıka jaǵdaılaryna nashar beıimdelýi. Úshinshiden, ǵylymı-tehnıkalyq ónimdi taýar deńgeıine deıin jetkizýdiń yqpaldy tetikteriniń bolmaýy, menedjmenttiń ekonomıkany ǵalamdaný úrdisterine jáne servıstik-tehnologıalyq ekonomıkaǵa ótýge beıimdeý mindetterine sáıkes kelmeýi. Osyndaı kemshilikterdiń saldarynan bizdiń elimizdiń ekonomıka salalaryndaǵy eńbek ónimdiligi boıynsha keıbir ındýstrıalyq damyǵan elderden 7-10 ese artta qalyp otyrǵan jaıymyz bar. Eldiń ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damýynyń 2003-2015 jyldarǵa arnalǵan memlekettik strategıasy Qazaqstannyń 2015 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan memlekettik ekonomıkalyq saıasatyn qalyptastyrýǵa jáne ekonomıka salalaryn ártaraptandyrý arqyly damýdyń shıkizattyq baǵytynan qol úzý arqyly eldiń turaqty damýyna qol jetkizýge baǵyttalǵan. Al memlekettik ındýstrıalyq-ınnovasıalyq saıasattyń basty nysany — óńdeýshi ónerkásipte jáne qyzmet kórsetý salasynda básekege túsýge qabiletti jáne eksportqa baǵdarlanǵan taýarlar, jumystar jáne qyzmetter óndirisin jetildirý bolyp otyr. Strategıanyń maqsaty qandaı bolsa, alǵa qoıyp otyrǵan mindetteri de úlken jaýapkershilikti qajet etti. Iaǵnı óńdeýshi ónerkásipte ortasha jyldyq ósý qarqynyn 8,8-9,2 % mólsherinde qamtamasyz etý kózdeldi. Al 2000 jylmen salystyrǵanda 2015 jyly eńbek ónimdiligin keminde 3,8 ese arttyrý jáne JIÓ energıa syıymdylyǵyn 2 ese tómendetý mindeti qoıyldy. Sondaı-aq Úkimettiń aldynda óńdeýshi ónerkásiptiń negizgi qorlarynyń ónimdiligin arttyrý, kásipkerlik ahýaldy, qurylymdy qalyptastyrý jáne jeke sektordy yntalandyratyn ári básekelestik artyqshylyqty jetildiretin qoǵamdyq ınstıtýttardy qamtý, qosylǵan qunǵa barynsha qol jetkize otyryp, naqty óndiristerde qosylǵan qundar tizbegindegi elementterdi ıgerý, ǵylymdy kóp qajet etetin jáne joǵary tehnologıalyq eksportqa negizdelgen óndirister qurý, eldiń eksporttyq áleýetin qosylǵan quny joǵary taýarlar men qyzmetterdiń paıdasyna qaraı ártaraptandyrý, sapanyń álemdik standarttaryna kóshý, dúnıejúzilik ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınovasıalyq prosesterge qosyla otyryp, óńirlik jáne dúnıejúzilik ekonomıkamen yqpaldasýdy kúsheıtý sekildi birneshe basym baǵyttardy anyqtap alý mindeti turdy. Al osy jaýapkershiligi joǵary jumysty ary qaraı iske asyrý úshin úsh kezeń tańdap alyndy. Birinshi kezeń — 2003-2005 jyldar, 2 — kezeń - 2006-2010 jyldar, 3-kezeń — 2011-2015 jyldar.  Aǵymdaǵy jyly Elbasynyń bastamasymen dúnıege kelgen Údemeli ındýstrıaldy-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasy aıasynda ındýstrıalandyrý kartasynyń barlyq jobalary boıynsha 1,5 trln. teńge ınvestısıa ıgerýdi maqsat etken bolatyn. Al Indýstrıa jáne jańa tehnologıalar mınıstrliginiń bergen málimetine sensek, keler jyly ındýstrıalandyrý kartasy jańartylyp, oǵan T8,3 trln. somanyń 469 jobasy kiredi. Bıylǵy jyldyń birinshi jartysynda T114 mlrd. somanyń 75 ınvestısıalyq jobasy iske qosylsa, ekinshi jarty jyldyqta T600 mlrd. somanyń 130 jobasyn iske qosý josparlandy. Al ótken jyly 152 ınvestısıalyq joba júzege asyrylsa, bıyl 20 myń turaqty jumys ornyn quratyn 731 mlrd. somanyń 204 jobasy iske asyrylýda. Byltyrtyń ózinde elimizde údemeli ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasynyń aıasynda 144 jańa kásiporyn paıdalanýǵa berilip, olardyń 72-i birinshi jartyjyldyqta iske qosylǵan. Qazaqstandaǵy ekonomıkany tolyǵymen alyp qarasaq, bir jumysshy jylyna 17 myń dollardyń ǵana taýaryn óndiredi. Al damyǵan elderdegi bul kórsetkish 90 myń dollardan asyp túsedi. Bul jaǵdaıdy túzeý úshin eńbek ónimdiligin kóterip, ınovasıany endirý qajet. Osy krıterıı boıynsha baǵalaý, qarjylaı qoldaý kórsetý sıaqty barlyq basqarý jumystaryna baqylaý júrgizý Úkimettiń basty mindeti bolmaq. 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan Údemeli ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasy ulttyq ekonomıkany ártaraptandyrý men jańǵyrtýǵa, ınovasıa men shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan. Údemeli ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasy aldaǵy 5 jylda da elimizdiń ekonomıka salasyndaǵy negizgi qujaty bolyp qala bermek. Memlekettik baǵdarlamanyń sheńberinde 2015 jylǵa qaraı eldiń İJÓ 50 paıyzyna qol jetkizý mindetine qol jetkizý kózdelgen. Ol úshin basty úsh baǵytty atap ótken jón. Eń aldymen – ındýstrıaldandyrý. Ol jańa óndiristik qýattylyqtardy, ónerkásip pen agroónerkásipte qosylǵan quny joǵary ónimderdi jasaýǵa baǵyttalǵan. Ekinshisi – údemeli ındýstrıaldandyrý. Bul daǵdarystan keıingi damý jáne Keden odaǵyna múshelikpen baılanysty jańa perspektıvalar jaǵdaıynda ózimizdiń básekelik artyqshylyqtarymyzdy barynsha tıimdi paıdalaný. Úshinshi mindet – ınovasıalyq ındýstrıaldandyrý dep atalady. Ol alǵashqy eki baǵyttyń qorytyndysy – eńbek ónimdiliginiń joǵarylýy, ozyq tehnologıalardy barynsha paıdalaný, ulttyq ınovasıalyq júıeni damytý bolýy tıis. Sońǵy jyldary ónerkásiptegi ósý qarqyny 11,5 paıyzdy qurady. Máselen, óńdeýshi kásiporyndar 742,1 mlrd. teńgeniń ónimin óndirdi. Fızıkalyq kólem ındeksinde bul ótken kezeńdegi osyndaı kórsetkishten 18,7 paıyzǵa kóp. Toqyma ónerkásibinde maqta-matadan ıirilgen jip óndirisi 4,2 myń tonnaǵa deıin ósip, ol 284,3% qurady. 974,1 myń danaǵa, kıimnen basqa ıaǵnı 260,3%-ǵa toqyma buıymdaryn shyǵarý ulǵaıǵan. Hımıa ónerkásibinde hrom totyǵyn shyǵarýdyń 6,9 myń tonnaǵa, ıaǵnı úsh ese derlik ósti. Natrıı bıhromaty óndirisi 6 eseden asyp, 15,9 myń tonnaǵa jetti. 136%-dan astamǵa fosforlyq, mıneraldyq jáne hımıalyq tyńaıtqyshtardy shyǵarý ulǵaıdy. Metalýrgter feroqorytpalardy shyǵarýdy 426,9 myń tonnaǵa deıin ártúrli dıametrdegi qubyrlardy, prokat buıymdaryn óndirýdi – 37,9 myń tonnaǵa deıin ósirip qýantyp otyr. Sondaı-aq, otandyq farmasıada da ekonomıkalyq órleý bar. Dári-dármekter óndirisi 3,6 mlrd. teńgege ósse, ózge farmasevtıkalyq preparattar 548,5 mln. teńgege ulǵaıdy. Respýblıkamyzda jumyssyzdardyń sany azaıdy. Jaldamaly jumysshylardyń sany 1,7 mıllıonǵa jetti. Osy ýaqyt aralyǵynda qazaqstandyqtardyń naqty tabysy 2,6 esege artty. Oqýshylar sany bir jarym esege artyp, kerisinshe jumyssyzdar sany bir jarym esege qysqardy. Bıylǵy jyldyń basynda 106,5 myń jumysshylarǵa degen qajettilik týyndady. Mehanık, temir ustasy, dánekerleýshi, júk kólikteri men mamandandyrylǵan kólikterdiń júrgizýshileri, jabdyqtaýshy operatorlar, elektromontajshy t.b. mamandarǵa suranys artyp otyr. Sol sebepten 1 shildeden bastap atalmysh baǵdarlama pılottyq rejımde iske asa bastady.  «Jumyspen qamtý — 2020» baǵdarlamasy boıynsha, «Óz betinshe jumyspen aınalysýshylardy, jumyssyzdardy jáne tabysy az adamdardy oqytý jáne olardyń jumysqa ornalasýyna járdemdesý» sheńberinde kadrlardy daıarlaýdy, qaıta daıarlaýdy jáne biliktiligin arttyrýdy uıymdastyrý úshin respýblıkalyq búdjetten oblystardyń, Astana jáne Almaty qalalarynyń búdjetterine 13,3 mln.teńge kóleminde nysanaly transfertter bólinip otyr. Aǵymdaǵy jyly oqýǵa 48 myń adamdy, onyń ishinde kásiptik-tehnıkalyq bilim berý uıymdarynda kásiptik daıarlaýǵa 18 myńnan astam adamdy jiberý josparlanǵan. Baǵdarlamanyń úshinshi baǵyty «Eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn arttyrý» sheńberinde turǵylyqty jeri boıynsha jumysqa ornalasý jáne bıznesti damytýǵa múmkindigi joq azamattarǵa qoldaý sharalary kózdeldi. Oǵan ekonomıkalyq áleýeti tómen eldi mekenderde turatyn óz betinshe jumyspen aınalysatyn, jumyssyz jáne tabysy az adamdar qataryndaǵy azamattarǵa berilý kózdelgen. Bul eldegi eńbek resýrstarynyń ishki kóshi-qonynyń prosesin jáne ekonomıkalyq ósý ortalyqtary men ekonomıkalyq áleýeti joǵary eldi mekenderge eńbek resýrstaryn tartýdy tártipke keltirýge septigin tıgizbek.