«Orys adamy ómir boıy ólgen soń ne isteıtinin oılaıdy. Aǵylshyndyq senbini qalaı ótkizetinin oılaıdy. Qazaqtarǵa qarasam ómirlik maqsattarynyń naqty qalaı bolatynyn biledi. Ol áıeldermen áńgimede qatty baıqalady, -deıdi psıholog Valentına Dýdko.
Anyqtama úshin : Valentına Dýdko – psıhologıa ǵylymynyń kandıdaty, psıholog dosent, psıholog-koýcher, jumys ótilimi 23 jyl. Reseı men Ulybrıtanıada jeke praktıkasyn júrgizedi.
Valentına Astanaǵa jergilikti mamandardyń kásibıligin kóterip, jeke keńester men kýrstar ótkizý úshin bir jylǵa kelgen. Osyndaı sáttiń birinde suhbat alýdyń sáti tústi. Áńgime qazaq áıelderiniń dildik nemese mentaldyqtary týraly boldy.
- Valentına, arhetıpterge ómirińizdiń neshe jylyn arnadyńyz. Qazaq halqy jaıly ne aıtasyz?
- Múmkin, genetıkalyq deńgeıde men qazaq etnosyna qyzyǵa qaraıtynmyn, kóz syzyqtary, jaqtarynyń ereksheligi. Estetıkalyq jaǵynan óte tartymdy, óte sulý, ejelgi halyqtardyń biri. Ómir súrýge degen talpynystyń ózi olardy ómirmen shynaıy bolýǵa tárbıelegen.
- Siz, qazaq áıelin ne nársege uqsatasyz nemese olardy nemen baılanystyrasyz? - Tabıǵatqa uqsatamyn– kún, keń dala, jel, bir sózben aıtqanda – «erkindik». «Maqsatyna jetýdegi jiger ǵana emes», joq. Erkin rýhty, ıaǵnı, erkindikte bolý, eshqandaı kedergige qaramastan erkin júrý. Bul erkindikti oılarynan, ómirleri men sezimderinen toqtatý áste múmkin emes.
- Qazaqstannyń psıhologıalyq arhetıpimen tanysý neden bastaldy?
- Ánder men ejelgi epostar, osyndaǵy adamdardyń erekshe kúsh-qýatynan dese de bolady. Meni Býrabaıdaǵy « Jumbaqtastyń» tarıhy óte qatty tań qaldyrdy. Ol Mystan kempir men jas qyzdyń obrazyn ádemi almastyryp turady. Bul tym tereń arhetıp. Munda eki stıhıanyń obrazy – «qatygez ana» jáne « meıirimdi ana».
Meıirimdi ana- senimdilikti, alǵa jyljý men damýǵa yqpal etedi. Barlyq orys fólklory osynyń negizinde. Qazaqstanda osyndaı tabıǵı qubylys baryn estigende, men óte qatty áserde boldym. Qanshalyq áser alǵanymdy sózben jetkize almaımyn.
Jumbaqtastaǵy áıel obrazy qazaq áıelderiniń qandaı ekenin kórsetip turǵandaı, ańǵaldyqtan bastap, jabaıylyq, shamadan tys meıirim, ótirik pen aldaýdyń ortasyndaǵy kúres! Mine, osy obraz qazaq áıelinen qatty baıqalady. Ol syrttaı ustanymdy, ishteı rýhy myqty. Ol kez-kelgen qıyndyqtan ómir súrý úshin óte alady. Men dál osy jerde áıel adamnyń qandaı bolý kerek ekenin túsindim. Uzaq izdegenimdi tapqandaı boldym.
- Siz óte salmaqty jerlerde, álemniń birneshe elderinde jumys istegensiz. Qazaq áıelderine munshalyq tań qalýyńyzǵa qandaı nárse áser etti?
- Jumysta men óte sýyq adammyn, aldyma kelgen adamnyń máselesin sheshýge tyrysamyn. Bul, ota jasap jatqandaǵy hırýrgtyń jaǵdaıy sıaqty. Naýqaspen birge qınalyp, kóńilińdi basqa nársege aýdarýǵa bolmaıdy. Men jaıly osyǵan deıin : «Sezim degenniń ne ekenin bilmeıtin maman»,- dep aıtatyn .
Al, Astanada bir túrli sımptomdar paıda boldy. Qazaqstandyq áıeldermen qalaı kezdesemin, solaı meni erkindik rýhy bılep, kózime jas tolady. Men shynaıy, adam janyna áser bere alatyn adamdarmen kezdesýdemin. Alǵash ret osyndaı kúıde júrmin. Mundaı dopıngti qazaq áıelderinen alyp júrmin. Sebebi, olarmen ómir týraly áńgime óte shynaıy.
Materıal yvision.kz-ten aýdaryldy.
