Keshe elordada «N.Á.Nazarbaevtyń «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesi jáne qazirgi zamannyń jahandyq syn-qaterleri» degen taqyrypta saıasattanýshylardyń halyqaralyq kongresi ótti. Kongres jumysyna Prezıdent Ákimshiliginiń ókilderi, Parlament depýtattary, sheteldik jáne otandyq ǵalymdar men sarapshylar, elimizdiń belgili saıasattanýshylary, ǵylymı-taldamalyq ortalyqtardyń mamandary, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń profesorlary men oqytýshylary qatysty. Kongreste Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaev quttyqtaý sóz sóıledi. Al jıynǵa saıası ǵylymdar doktory Kamal Burhanov moderatorlyq etti.

Qarýsyzdaný –  barshaǵa ortaq másele

Prezıdent Ákimshiligi Bas­shysynyń orynbasary Baǵ­lan Maı­lybaev ózi­niń qut­tyqtaý sózin­de Nursul­tan Nazar­baevtyń jahan jurt­shylyǵyna tanymal bolǵan «Álem. HHİ ǵasyr» manı­fe­si Qazaq­stan Pre­zı­denti­niń bú­kil álem hal­qy men kósh­bas­shylaryna arnalǵan tarıhı joldaý bolyp taby­latyn­dyǵyn atap ótti. Elba­sy­myz usynǵan «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesi – beıbitshi­liktiń kilti, dedi B.Maı­lybaev. Ózderi­ńiz bile­­siz­der, jaqynda manı­fest Bi­rik­­ken Ulttar Uıy­my­nyń resmı qu­jaty atandy. Bul atalǵan basta­manyń mańyz­dy­lyǵyn kór­setedi. Óıtkeni, qarýsyz­daný máselesi – búkil adamzat úshin ortaq másele. Qa­zaqstan BUU Qaýipsizdik Ke­ńesiniń turaqty emes músheligine saı­landy. Bizdiń elimiz álemdik saıasatqa baılanys­ty Uıym­daǵy basty on úsh mem­le­kettiń qataryna qosylyp otyr.

Prezıdent Ákimshiligi Bas­shy­sy­nyń orynbasary budan soń El­basymyzdyń «Álem. HHİ ǵa­syr» manıfesiniń álemdik qoǵam­das­tyq úshin mańyzyna toqtal­dy. B.Maı­lybaevtyń atap ótke­nin­deı, manıfes ózin­dik únqaty­sý­dyń jol kartasy bolyp taby­la­dy. Bizdiń elimiz endi jahan­dyq tu­raq­tylyqty qamtama­syz etý máse­lelerin joǵary deń­geıde qaras­tyratyn bolady. Mem­leket basshysy óziniń manıfesinde «Soǵyssyz álem» máselesin kóterdi, dep jal­ǵastyrdy sózin Prezıdent Ákim­shiligi Basshysynyń orynbasary.

Onda Elbasymyz jahandyq ıadrolyq baqylaýdy birinshi orynǵa qoıdy jáne ol ıadrolyq qarýdy taratpaý máselesin álemde alǵashqy bolyp kóterip otyr. Osyndaı jahandyq ótkir de ózekti problemalardy kóterý arqyly Qazaqstan basshysy asa mańyzdy baǵdarlamalardyń generatory bolýda.

Sonymen qatar, Baǵlan Maı­ly­baev eshqandaı mánge ıe emes áskerı odaq­tar­dan bas tar­tý qajettigin de atap ót­ti. Onyń sózine qaraǵanda, mundaı áske­rı odaqtar halyq­aralyq yntymaq­tas­tyqqa zıa­nyn tıgizedi. Sondyqtan, álem­­dik qoǵamdastyq osyndaı má­se­leler­ge zer salýy qajet. Halyq­aralyq quqyq­tyń ámbebap qaǵı­dattary retinde soǵys­ty boldyrmaýǵa, oryn alǵan qaqty­ǵystardyń sozylyp ketpeýi úshin naqty is-sharalar qabyldaýdy atady. BUU osy máselelerge baılanysty konferensıalar men jıyndardy jıi ótkizip turady.

Memleket basshysy halyq­ara­lyq qo­ǵamdastyqqa daǵdarys jáne janjaldardy beıbit tetik­ter negizinde joıýdyń dáleldi algo­rıt­min usyndy, dedi Prezıdent Ákim­shiligi Basshysynyń oryn­basa­ry. N.Á.Nazarbaev búkil álem­di neǵurlym joǵary deńgeı­degi ǵalam­dyq turaqtylyq pen qaýip­sizdikke jaqyn­datýǵa qabiletti jalpyǵa birdeı únqa­tysýǵa jáne birlesken is-qımylǵa, qaýip­­sizdiktiń is júzinde yqpaldy jalpy qaǵıdalaryn ázirleýge shaqyrady. Óz ma­nıfesinde Elbasy «Soǵyssyz álem» ǵalamdyq úderisin iske qosatyn naqty jaǵdaılardy da usynyp otyr. Bul – ha­lyqaralyq ıadrolyq baqylaýdy kúsheı­tý, basqynshylyqty joıý jaǵyna qaraı tú­begeıli betburys jasaý, óńirlik janjaldardy júıeli túrde sheshý, sonymen birge, áskerı odaqtardan bas tartý jáne halyqaralyq quqyqtyq ámbebap qaǵıdattaryn saqtaý.

Álem jurtshylyǵyn qýantqan qujat

Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaevtyń jıynǵa qatysýshylarǵa quttyqtaý sózi­nen keıin, moderator Halyqaralyq Túrki akademıasynyń profesory, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ádil Ahmetovke sóz berdi. Ol «Iadrolyq ǵasyrdan – azat bolashaqqa» degen taqy­ryp boıynsha óz oıyn ortaǵa saldy. Halyqaralyq ótkir máseleler men problemalardy jetik biletin ol ıadrolyq qarýdyń búkil adamzat úshin asa qaterli ekenine keńirek toqtaldy. HH ǵasyrda jappaı qyryp-joıatyn ıadrolyq qarýlar tek AQSH, Reseı, Qytaı, Ulybrıtanıa jáne Fransıa sekildi elderdiń ǵana ýysynda bolsa, búgingi tańda ondaı tajal qarý shyǵarýǵa tehnıkalyq múmkindigi jetkilikti memleketterdiń sany 40-qa jetip otyr jáne olardyń arasynda ekonomıkalyq turǵydan álsiz elder de barshylyq, dedi Ádil Qurmanjanuly. Bul – qaı turǵydan bolsyn, óte qaýipti syn-qater ekeni daý týǵyzbaıdy. Óıtkeni, túptiń-túbinde ol – kúlli órkenıet pen adam balasynyń tegis joıylyp ketýine aparatyn tuıyq ta qaterli jol. Sondyqtan, ústimizdegi jyly Vashıng­tonda ótken tórtinshi Iadrolyq synaqqa qarsy samıttiń minberinen sóılegen Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Mundaı soǵys bastalsa, odan birde-bir memlekettiń aman qalýy múmkin emes jáne búgingi tańda lańkesterdiń ıadrolyq qarýǵa qol jetkizý múmkindigi naqty shyndyqqa aınaldy. Mundaı jaǵdaıda álem lıderleri kúsh biriktirip, atalǵan syn-qatermen birge kúrespese, tym kesh bolady.

Sheshenniń atap ótýinshe, bizdiń elimiz – osydan 25 jyl buryn álemde birinshi bolyp ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartyp, Ortalyq Azıada ıadrolyq qarýsyz aımaq qurǵan, sondaı-aq, beıbit atomǵa alǵash jol ashqan tuńǵysh memleket. Sondyqtan da Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazıada, Latyn Amerıkasynda jáne Afrıkada ıadrolyq qarýsyz taǵy da alty aımaq qurý týraly úndeýine samıtke qatysýshylar qol soǵyp, qoldap-qosh­taǵanyna tańdanýǵa bolmaıdy. Munymen qosa, 2015 jyly MAGATE-niń bizdiń eli­mizde Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý týraly kelisimge qol qoıǵany da beı­bit atomdy qoldaýǵa baǵyttalǵan búkil­álemdik máni bar iri qadam boldy. Sol qadamdy da alǵashqy bolyp Qazaqstan jasap otyr.

Osydan 25 jyl buryn álemdegi eń iri ıadrolyq Semeı synaq polıgonyn óz sheshimimen japqan Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń batyl bas­tamalar jasaýyna tolyq moraldyq negiz bar, dedi ári qaraı Ádil Ahmetov. Shyndyǵynda da, eger osydan shırek ǵasyr buryn bizdiń Prezıdent óz Jarlyǵymen Semeı polıgonyn jappaǵanda, Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy Lob-Nor da, AQSH-tyń Nevada shtatyndaǵy ıadrolyq synaq polıgony da, álem muhıttaryndaǵy atomdarda ornalasqan Ulybrıtanıa men Fransıanyń ıadrolyq synaq polıgondary da ıadrolyq tajal synaqtaryn áli kúnge deıin toqtatpaǵan bolar edi. Bul jerde bizder álem saıasattanýshylarynyń nazaryn jáne bir túıindi máselege aýdarǵymyz keledi. Basyn ashyp aıtýymyz kerek, Qazaqstanda Semeı ıadrolyq synaq alańy tolyq jabyldy. Biraq, álemdegi ózge synaq polıgondarynyń jumystary ýaqytsha toqtaǵanymen, olar áli kúnge deıin tolyq jabylǵan joq, saq­talyp qaldy. Demek, bul túbegeıli sheshi­min tappaǵan álemdik syn-qater jáne bul qaterdiń túıini óz-ózinen sheshile de qoımaıdy.

Osylaı dep alańdaýshylyq bildirgen ol endi qatysýshylar nazaryn atom stansalaryna aýdardy. Halyqaralyq terr­o­rızmniń etek alýyna baılanysty endigi alapat syn-qaterlerdiń bir parasy álemdegi atom elektr stansalary desek, artyq aıtqandyq emes, dedi sheshen osy jóninde. Óıtkeni, ústimizdegi jyly lańkesterdiń Belgıadaǵy atom elektr stansasyn jarmaq bolǵan áreketi buǵan naqty dálel bola alady. Bul turǵydan kelgende, búginde álemniń 31 elinde elektr qýatyn óndiretin 192 atom stansasynyń bári de osy syn-qaterlerge jatatyn nysandar ekeni kúmán týdyrmasa kerek.

Sheshen óz sózinde keltirgendeı, búgin­de solardan bólek taǵy da 72 ıadrolyq blok iske qosylyp jatyr eken. Olardyń kóp­shiligi: Qytaıda – 28, Re­seıde – 10, Ún­distanda – 6, AQSH-ta – 5, Ońtústik Ko­reıa­da – 5, Ja­ponıada – 2, BAÁ-de – 2. De­mek, ıad­rol­yq qaýip te, ıadro­lyq qaldyqtar da atal­mysh bloktarmen qatar ulǵaıyp keledi.

Mine, dál osy turǵydan keletin bol­saq, Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Álem HHİ ǵasyr» atty manıfesiniń máni zor. Bul ǵalamdyq qujatta Elbasy qazir­gi zamanda kúlli álemde etek alyp otyrǵan mılıtarızm men halyqaralyq terro­rızmniń adamzatty orny tolmas shyǵyn­darǵa ushyratyp  qana qoımaı, múlde joıyp jiberýge de shaq qalyp turǵa­ny óte salmaqty dáıektermen dálel­dengen, dedi Á.Ahmetov. Bul qujat arqyly Nazarbaev álem lıderlerin tym kesh qalmaı turǵanda, aqylǵa kelýge sha­qyrady. Sosyn, tek osymen ǵana shek­telip qalmaı, atalmysh manıfese shıe­lenis­terdiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan naqty sharalar da óte nanymdy aıqyn­dal­ǵan. Máselen, ústimizdegi jyly HHİ ǵasyrda bastalyp ketý qaýpi tónip turǵan shıelenister men soǵys órtiniń odan ary tutanyp ketýine múmkindik bermeýdi kóz­deıtin BUU-nyń arnaıy halyqaralyq kon­ferensıasyn ótkizý qajet ekenine úlken mán berilgen. Jáne bul sharany kesheýil­detpeı, tez iske asyrý qajettigi de basa aıtylǵan.

Sózi barysynda Á.Ahmetov, sondaı-aq manıfesiń BUU qujattarynyń biri bolyp tirkelip, álemde jappaı talqy­lanýy sebepterin de atap ótti. Onyń atap ótkenindeı, kózi ashyq, kókiregi oıaý búgingi adamzattyń bul qujatty qoldamaýy múmkin emes. Onyń ústine, búgingi tań­daǵy AQSH pen Reseıdiń teketiresiniń úshin­shi dúnıejúzilik soǵysqa ulasyp ketý qaýpi joǵary… Soltústik Koreıanyń aýma­ǵynda ótkizilip jatqan ıadrolyq sy­naqtar tek kórshi elderdi ǵana emes, kúlli álemdi alańdatyp otyrǵany jasy­ryn emes, dep jalǵastyrdy sózin sheshen. Álemdik qaýipsizdikke qatysty halyq­aralyq zańdardyń, onyń ishinde erkin saýda-sattyqqa qatysty zańdardyń óreskel buzylyp, tolassyz sanksıalarǵa oryn berip otyrǵanyna BUU-ǵa múshe qatardaǵy memleketter emes, kerisinshe, atalmysh Uıymnyń Qaýipsizdik Keńesine múshe alpaýyt memleketterdiń ózi kináli bolyp otyrǵany jasyryn emes. Lı­vıada, Irakta jáne Sırıada soǵys júrgizip jatqan jaldamaly terorıstik toptardyń san jaǵynan koalısıalyq armıanyń jıyntyq kúshinen de asyp túsetini jáne olardyń jaı ǵana qarý-jaraq emes, zamanaýı qarýlardy erkin paı­da­lanyp otyrǵany belgili bolyp otyr. Bulardyń syrtynda da alpaýyt memle­ketterdiń geosaıası múddeleriniń qulaǵy qyltıyp tur.

Endeshe, dál osy turǵydan keletin bolsaq, dedi Á.Ahmetov sózin qory­tyn­dylaı kelip, búgingi tańda Nursultan Nazarbaev usynyp otyrǵan «Álem: HHİ ǵasyr» manıfesine teń keletin baǵ­darlama joq. Álem jurtshylyǵy bul qu­jattan durys qorytyndy shyǵaryp, onda usynylǵan uly jobalardy iske asyrýǵa kirisse, álem bolashaǵynyń durys jolǵa baǵyttalatyny kúmán týdyrmaıdy.

Bul Qoǵamdastyq úshin mańyzdy bastama

Parlament Senatynyń depýtaty, saıası ǵylymdary doktory Aqan Bıjanov «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesi – qazirgi zamannyń jahandyq syn-qaterlerine jaýap» taqyryby boıynsha óziniń oı-túıinin ortaǵa saldy. Bizdiń elimiz osydan 25 jyl buryn Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen álemdegi asa iri sanalatyn Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn japty, dedi senator. Odan keıin Qazaqstan dúnıe júzinde alǵashqy bolyp óziniń qýatty ıadrolyq qarýynan óz erkimen bas tartty. Qazirgi kezde Memleket basshysynyń bastamasymen Qazaqstan ıadrosyz aımaq qurý, jahandyq ıadrolyq qozǵalysty óristetý jáne Iadrolyq synaqtarǵa  tyıym salý týraly sharttyń tezdetip kúshine enýine kúsh salyp keledi.

Depýtattyń atap ótýinshe, búginde álem jurtshylyǵyn jıi kórinis bere bastaǵan janjaldar men keıbir elderde bolyp jatqan kıkiljińder alańdatyp otyr. Onyń ústine belsene túsken terrorlyq áreketter de qorqynysh tý­dy­rýda. Sol sebepten Qazaqstan Prezı­denti N.Á.Nazarbaev «Álem. HHİ ǵa­syr» ma­nı­fesin baǵdarlamalyq qujat retinde usyndy. Manıfeske BUU Bas Assam­bleıasy men Qaýipsizdik Keńesi res­mı mártebe berdi. Elbasynyń manıfesinde kez kelgen sátte qaýip-qater týǵyzatyn ıad­rolyq qarýdan bas tartý, synaqtardy múlde boldyrmaý, taǵy basqa da ózekti máseleler qamtylǵan. Óıtkeni, Elbasy atap ótkendeı, ıadrolyq soǵysta jeńgen de, jeńilgen de bolmaıdy.

Manıfese jappaı qyryp joıatyn qarýdyń barlyq túrin joıýǵa shaqyrý erekshe oryn alady, dedi A.Bıjanov budan soń. Búgingi tehnıka men tehnologıanyń damyǵan kezeńinde baıqaýsyzda jasalǵan qadam álemdik apatqa soqtyrady. Al Qazaqstan ıadrolyq synaqtardyń qasiret-qaıǵysyn óz elinde, óz jerinde barynsha tartty, zardabyn ábden shekti. Álemdik qoǵamdastyq bizdiń elimizdiń aýmaǵynda tómen baıytylǵan ýran bankin qurý ıdeıasyna joǵary baǵa berdi. Sebebi, bank ózge elder úshin atom energıasyn beıbit maqsatqa qoldaný qoljetimdiligine múm­kindik berip otyr.

Al Reseı strategıalyq zertteýler ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Mak­sım Lıhachev «Nursultan Nazar­baev­tyń bitimgershilik bastamalary jáne qazirgi zamannyń syn-qaterleri» taqy­ryby boıynsha oı-tujyrymyn ortaǵa saldy. Reseılik ǵalymnyń aıtýynsha, Qazaq­stan Prezıdentiniń «Álem. HHİ ǵasyr» ma­nıfesi halyqaralyq bitimgerlik qujat­tardyń jalǵasy ispetti. Osy qujat arqy­ly álemdik qoǵamdastyq qaýip-qaterden shyǵýdyń joldaryn qarastyra alady.

Manıfese Qazaqstan basshysy birqatar ózekti máselelerge toqtalyp otyr, dedi M.Lıhachev. Onyń ishinde ıadrosyz aımaqtardy kóbeıtý de bar. Kezinde qazaqstandyqtar keıbir elder sıaqty talaptar qoımaı-aq álemdegi asa qýatty ıadrolyq arsenalynan óz erkimen bas tartyp, óziniń beıbitsúıgish el ekenin tanytty. Bul bastamaǵa álem elderi erekshe qoldaý kórsetti. Qazaqstannyń osyndaı belsendi saıasatynyń nátıjesinde Or­talyq Azıa elderiniń aýmaǵynda ıadro­syz aımaq qurýǵa qol jetkizildi. Son­dyqtan da Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesi kópshilik qoldaýyna ıe bolyp otyr.

QHR SİM-iniń elshisi Iao Peıshen «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesi – Prezıdent N.Nazarbaevtyń strategıalyq oılaý qabiletiniń kórinisi» degen taqyrypta sóz qozǵady. Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesiniń álemdik qaýipsizdikti saqtaýda róli óte zor. Qazaqstan dıplomatıalyq jáne jetken jetistigi jaǵynan damyǵan mem­le­­ketterdiń qataryna kiredi, dedi elshi. Búgingi saıasattanýshylardyń halyq­aralyq kongresi álemdegi kúrdeli máse­leler týraly pikir almasýǵa múmkin­dik beredi. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazar­baev Vashıngtonda ótken Iadrolyq qaýipsizdik jónindegi samıtte «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesin jarıalap, jahan­dyq sheshimin tappaǵan problemalar týraly oı qozǵady.

QHR dıplomaty Iao Peıshen álemdik qaýipsizdikti saqtaýda erekshe mańyzy bar qujatty eki bólikke bólip qarastyrýdy usyndy. Manıfesegi eki bólikti erekshe atap ótkim keledi, dedi ol osy jó­nin­de. Birinshiden, bul – Qazaqstannyń jaý­ap­kershiligi. Nursultan Nazarbaev álemde bolyp jatqan oqıǵalardy baqylap qana qoımaı, onyń nege aparyp soq­tyratyndyǵyn jaqsy túsinedi. Prezı­dent óz manıfesinde jahandy mazalaǵan máselelerdi anyq kórsetti. Soǵys vırýsy halyqaralyq jaǵdaıdy ýshyqtyra túsýde. Kóptegen azamattar keı der­ja­valardyń áreketine óz renishin bildirýde. Olardyń kesirinen beıbit turǵyndar, ásirese, áıelder men balalar túrli soǵys oshaqtarynda qaza tapty. Mysaly, Aýǵanstan, Irak, Lıvıa jáne Sı­rıadaǵy soǵystar júregimizdi aýyrtady. Onyń sózine qaraǵanda, álemde qarama-qaıshylyq kóbeıgen. Jary­lystarǵa kópshiliktiń eti úırenip barady. Oǵan kináli adamdar jazasyn al­ǵan joq. Álemdik qoǵamdastyq qyl­mystyq saıasatty júrgizip otyrǵan saıasat­ker­lerdiń jumysyn toqtatýǵa yqpal etýi qajet. Sebebi, olar áskerı tehnıkany satýshylarǵa kómektesip, beıbit turǵyndardyń esebinen paıda tabýda.

Sonymen qatar, elshi Memleket bas­shysynyń júrgizip otyrǵan syndarly saıasatyna qatysty óz pikirin de bil­dirdi. Onyń pikirinshe, manıfes arqyly Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń strategıalyq oılaý qabiletiniń joǵary deńgeıde ekendigin bilýge bola­dy. Qytaılyq dıplomat bizdiń Prezı­den­timizdiń eńbegin joǵary baǵalaıtynyn aıta kelip, oǵan mysal da keltirdi. Osydan 25 jyl buryn elderińiz Azıada ujymdyq qaýipsizdik júıesin qurý tý­raly bastama kóterdi, dedi ol osy jaı­ynda. Ol ýaqytta Qazaqstannyń óz ishindegi jaǵdaı óte kúrdeli bolatyn. Biraq, soǵan qaramastan, osyndaı jahan­dyq mańyzy bar úlken bas­tama kóterdi, 10 jyl ótken soń Almatyda AÓSSHK konferensıasynyń birinshi samıti ótti. Oǵan Azıanyń bedeldi basshylary keldi. Buryn bul kóshbasshylar bir ústel basynda bas qospaǵan bolatyn. Bul Nursultan Nazarbaevtyń qolynan keldi. Ony óz kózimmen kórdim. Búginde bul uıymǵa 26 memleket múshe. Sondaı-aq, Qazaqstan –ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan alǵashqy memleket. Táýelsizdik alǵan tusta Qazaq eli ıadrolyq qarýynyń kúshi álem boıynsha 4-shi orynda boldy. Qytaı Syrtqy ister mınıstrliginiń elshisi elimizdiń dıplomatıalyq qabileti damyǵan memleketter deńgeıinde ekendigin aıtyp, oǵan joǵary baǵa berdi. Óz elimniń azamattaryna Qazaqstan – úlken memleket, biraq halqynyń sany az deımin. Alaıda, dıplomatıalyq jetken jetistigi jaǵynan Qazaq eli iri memleketterdiń qataryna kiredi, dedi ol sóziniń sońynda.

«Qazaqstannyń Iadrolyq qoǵamy» asosıasıasynyń atqarýshy dırektory Aleksandra Jdanovanyń atap ótýinshe, búgingi tańda ıadrolyq soǵys qaýpi buryn bolyp kórmegen jaǵdaıda naqty shyndyqqa aınalyp otyr. Qazir onyń qaýpi ǵalamdyq sıpatqa ıe. Sondyqtan ıadrolyq qarýsyz álem búkil adamzattyń jáne árqaısymyzdyń aldymyzda turǵan ózekti problema. Jerdiń bolashaǵy týraly alańdaýshylyqty Nursultan Nazarbaev óziniń manıfesinde kórsetti. «Álem. XXI ǵasyr» bizdiń Prezıdentimizdiń antı­ıadrolyq bastamalarynyń ishinde aıryq­sha oryn alady, dedi ol. Bul manıfes BUU-nyń Bas Assambleıasy men Qaýip­sizdik Keńesi sıaqty negizgi organdarda jo­ǵary resmı mártebege ıe boldy. Baǵ­dar­lamalyq qujat retinde manıfes búkil­­álemdik qaýymdastyqtyń, sondaı-aq, árbir qazaqstandyqtyń júreginen oryn aldy.

Budan keıin ol jańa tehnologıalardyń damý dáýirinde, órkenıettiń ǵylymı jańalyqtardy keńinen paıdalanýynda áskerı qýatty arttyrýǵa da dań­ǵyl jol ashylǵanyn atady. Alaıda, osy za­man­ǵy soǵysta jeńimpaz bolmaıdy, al ıadrolyq qarýdy qoldaný adamzatty qurtýǵa ákeledi dep atap kórsetti biz­diń Prezıdentimiz, dedi A.Jdanova. Ha­lyq­aralyq shıelenistiń óse túsýi adamzat qoǵamyn alańdata túsýde. Qazir álem­ge ǵalamdyq áskerı qaqty­ǵystar qaýip tón­dirip tur. Osyndaı jaǵdaı­da búkilálemdik qaýymdastyqtyń birles­ken kúshi ǵana qarýlanýdyń ǵalamdyq úderisine baqylaý jasaı alady. Kóre­gen jáne aqyldy saıasatker retinde Nur­sultan Nazarbaev óziniń manıfesinde álemniń búgingi damýyndaǵy ózekti prob­lemalar men qaýipterdi ashyp kórse­tip, olardy toıtarýdyń naqty jáne sal­maqty joldaryn nusqady.

A.Jdanovanyń atap ótkenindeı, búginde Qazaqstan ıadrolyq nysandary men materıaldary eń joǵary qaýipsizdik jaǵdaıyna jetkizilgen 20 eldiń qataryna engen. 2010 jyldyń qarasha aıynda MAGATE-niń kepildigimen Qazaqstanǵa BN-350 reaktorynan shyǵarylǵan 210 tonna paıdalanylǵan ıadrolyq otyn jetkizilip, uzaq merzimdi qaýipsiz saqtalýǵa qoıyldy. 2012 jyldyń qazan aıynda burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń aımaǵyndaǵy ıadrolyq materıaldardy qaýipsizdik deńgeıine jetkizý jumystary aıaqtaldy. Iadrolyq qarýdy taratpaýdyń bir tetigi Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý edi. Ony bizdiń elde qurý jobasy Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń álemdi ıadrolyq qarýdan bosatýǵa baǵyttalǵan bastamalarynyń biri boldy. Qazir MAGATE-niń baqylaýymen bul bank bizdiń elde qurylǵan. Nursultan Nazarbaevtyń beıbit bastamalary ha­lyq­aralyq saıasattaǵy Qazaqstannyń bul másele boıynsha turaqty jáne birizdi saıasa­tyn kórsetedi jáne ol búkilálemdik antı­ıadrolyq qozǵalysta shynaıy qoldaý taýyp otyr, dedi ol sózin qorytyndylaı kelip.

Kongreste, sondaı-aq, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Fılosofıa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory, áleýmettaný ǵylymdarynyń doktory Zarema Sháýkenova, «Saıa­sat­tanýshylar kongresi» RQB basqarma tóraǵasy – basqarýshy dırektory Orazǵalı Selteev, «Qazaqstan Internet-qaýym­dastyǵynyń» basshysy Shavkat Sabırov, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ saıasat­taný kafedrasynyń profesory Roza Nurtazına, «Eýrazıa álemi» qoǵam­dyq qorynyń basshysy, saıasattanýshy Edýard Poletaev jáne basqalar sóz alyp, talqylanǵan máselelerge qatysty oılarymen bólisti.

Qoryta aıtqanda, jıynǵa qatysý­shylar Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesinde baıandalǵan bastamalary men usynystarynyń erekshe mańyzdylyǵyn atap kórsetti.

Álısultan QULANBAI,

«Egemen Qazaqstan»