6 qazanda 1916 jylǵy ult-azat­tyq kóterilis qaharman­darynyń biri – Keıki (Nurmaǵanbet) Kókem­baıulynyń bas súıegi arada 93 jyl ótkennen keıin elge oraldy. Sol kúni Ortalyq komýnıkasıa­lar qyzmetinde uıym­dastyrylǵan brıfıń barysynda muny QR Mádenıet jáne sport mınıstriniń orynbasary Aqtoty Raıymqulova súıinshiledi.

Osylaısha, osyǵan deıin Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy Reseı ǵylym akademıasynyń Uly Petr atyndaǵy Antropologıa jáne etnografıa mýzeıinde, aýyzeki tilde aıtqanda, Kýnstkamerada saqtalǵan bas súıek Qazaqstan men Reseı Úkimet basshylary deńgeıinde júrgizilgen kelissózderdiń qorytyndysynda elge qaıtaryldy.

Qazaqstan jaǵy bas súıek naqty Keıki batyrdyki ekendigine kóz jetkizdi. Ony elge ákeler aldynda QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi janynan jumys toby qurylyp, onyń quramyna kirgen ǵalymdar, mýzeı mamandary, arheologtar, antropologtar tıisti zertteýlerdi júrgizip, bas súıek Keıkiniki ekenine kúmáni qalmady.

«Bas súıek Keıki batyrdyki ekendigin zor senimmen aıta alamyz. Alaıda buǵan tolyq kóz jetkizý úshin DNQ saraptamasyn jasaýymyz qajet. Qazirgi tańda sheteldik mamandarmen, atap aıtsaq, majar ǵalymdarmen saraptama júrgizý jóninde kelissózder jasalýda» deıdi bul jóninde QR Mádenıet jáne sport mınıstriniń orynbasary.

Keıki batyrdy 1923 jyly sáýir aıynda Jylanshyq boıynyń Jalaýly degen jerinde qyzyl úkimettiń jazalaýshy otrády azaptap óltirgen. Jary Aqjan da solardyń qolynan qaza tapty. Otrád basshysy batyrdyń basyn kesip alyp, Orynborǵa jóneltken. Al batyrdyń denesi sol jerge jerlengen.

Táýelsizdiktiń 25 jylynda Qazaqstanda 18 teatr ashyldy. Elimizde qazir 234 mýzeı bar. Onyń basym bóligi azattyq jyldarynda boı kóterdi. 25 jylda 500-ge jýyq ulttyq fılm túsirildi. Olardyń 100-den astamy – tolyqmetrajdy fılmder. 200-ge tarta fılm halyqaralyq festıválderdiń laýreaty atandy.

KEIKİ BATYRDYŃ BAS SÚIEGİ QAIDA JERLENBEK?
Keıki batyrdyń týystary Qostanaı oblysy, Amankeldi aýdanynyń Tasty degen aýylynda turady. Solardyń biri – Áýbákir aqsaqal kózi tirisinde sol aýyldyń irgesinen ótetin kúre joldyń bo­ıynan Keıkige arnap úlken kúmbez kóterdi. Túbinde atasynyń bas súıegi elge oralǵanda, dene­simen birge qaıta jerleımin degen maqsatpen. Biraq ol kúndi qarıaǵa kórýge jazbapty…

Tıisti DNQ saraptamasy­nan soń endi batyrdyń bas súıe­gin jerleý máselesi týyn­daıdy. Belgili aqyn Serik Aqsuńqaruly, ózge qalamgerler de bas súıekti Astanadaǵy Ulttyq panteonǵa jerleýdi usynady. Biraq QR Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń jospary basqasha. Olar bas súıekti batyrdyń denesimen tabystyrýdy oılas­tyryp qoıypty. Bul jóninde de brıfıń barysynda osy vedomstvonyń vıse-mınıstri Aqtoty Rahmetollaqyzynyń aýyzynan estidik.

Onyń aıtýynsha, Kenesary hannyń basyna qatysty másele de mınıstrliktiń qaperinde. «Bul bir kúnniń jumysy emes. Osy baǵytta jumys júrgizetin bolamyz. Onyń nátıjesi de osyndaı bolady degen úmittemin» dedi vıse-mınıstr.

AIMAQTYQ KÓSHBASSHYǴA AINALDY
Brıfıńte, sondaı-aq Qazaqstan Res­pýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıyn toılaý barysy týraly da aıtyldy. Aqtoty Raıymqulovanyń sózinshe, QR Úkimeti bekitken qaýlyǵa sáıkes respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıde egemendi eldiń mereıin asyratyn 221 sharany ótkizý josparlanǵan. Osy kúnderge deıin de 100-deı shara ótti. Al jyldyń sońyna deıin el deńgeıinde 120-ǵa jýyq jáne aımaqtyq dárejede shamamen alǵanda 5 myń sharany uıymdastyrý kózdelgen.

– Osydan 25 jyl buryn táýelsiz Qazaqstan memleketiniń qazyǵyn onyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev óz qolymen qaqqany barshaǵa belgili. Sodan beri Uly Dala eli óziniń kóshbasshysymen birge búkil álemge tanylyp, mártebeli memleket retinde moıyndaldy. Biz Táýelsizdigimizdiń arqasynda irgesi berik, kemel el boldyq. Aldymyzda osy jolǵy mereıtoıdy joǵary deńgeıde ótkizip, Táýelsizdigimizdiń 25 jyly ishindegi jetistikterimizdi kórsetý mindeti tur. Egemendigimizdiń 25 jyly – tarıhymyzdaǵy altyn kezeńi dep tolyq senimmen aıta alamyz. Tarıhı ólshemmen alǵanda, bul qysqa kezeńde Qazaqstan keńestik respýblıkalardyń qura­mynda bol­ǵan eleýsiz elden aımaqtyq kóshbasshyǵa aınaldy, al Prezıdentimiz adamzattyń jańa tarıhyn aıqyndaýshy, aldyńǵy qatarly álemdik lıder­lerdiń qataryna qosyldy.

Elimizde bilim, ǵylym, den­saýlyq, mádenıet, sport salalary aıryqsha damý ústinde. Elbasy Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyn el bolyp atap ótý máselesine erekshe mán berip otyr. Osy oraıda Elbasy Jarlyǵymen arnaıy memlekettik komısıa qurylyp, merekeniń tujyrymdamasy bekitildi. Bul tujyrymdama túıindi tórt negizden turady. Ol mereıtoıynda fılosofıalyq, tarıhı, ıdeıalyq, halyqaralyq qundylyqtar turǵysynan qarastyrady. Mereıtoıdy búkil halyq bolyp atap ótý sharalary jyl basynan beri oıdaǵydaı júzege asyrylyp keledi, – deıdi Aqtoty Raıymqulova.

ASTANADAǴY AISHYQTY SHARALAR
Buǵan deıin ótken eldikti, memleket­tiligimizdi asqaqtatatyn sharalardyń basym bóligi elordada uıymdastyrylǵanyn aıta keteıik. Máselen, maýsym aıynda «Astana-Dýatlon-2016» İİ qalalyq týrnıri ótip, oǵan kásibı sportshylarmen qatar, áýesqoı sport­shylar, jalpy 500-ge jýyq adam qatysty.

Al shilde aıynda elorda kúni toılanǵany belgili. Bul merekeniń ózi Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnalǵany halyqtyń jadynda. Osy aıda «Astana. Otan. Jańa qazaqstandyq patrıotızm» uranymen talaı sharalardyń basy qaıyryldy. Atap aıtsaq, «Astana – Otanymyzdyń júregi» respýblıkalyq aksıasy, «Eki apta aýylda» jáne «Ata-ana jumysyndaǵy 10 kún» áleýmettik tájirıbeleri, «EKSPO-2017-niń jas dostary» jobasy, «Máńgilik eldiń elordasy», «Astana – eldigimniń erteńi» kórmeleri, halyq oıyndary fes­tıvali, tenısten Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kýbogyna jarys, t.b. sharalar shildede dúrildep ótkizildi.

Tamyzda Semeı ıadrolyq polı­gonynyń jabylǵanyna 25 jyl toldy. Osyǵan baılanysty osy aıda ótken barlyq sharalarǵa «Jahandyq bastamalar. Bitimger Qazaqstan» ortaq taqyryby tańdalyp, polıgon jumysynyń toqtatylǵanyna shırek ǵasyr tolýyna oraı respýblıkalyq forým uıymdastyryldy. Konstıtýsıa kúnine arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensıa ótti. Bul aıda «Astana EKSPO-2017» poshta markasy shyǵaryldy. «Shekarasyz án» festıvali jurtty jınady. Hokeıden Qazaqstan Respýblıkasy kýbogynyń jeńimpazy anyqtaldy. Osy aıdaǵy úlken shara retinde elorda tórinen Qazaq ulttyq horeografıa akademıasynyń ashylýyn aıtýǵa bolady. Onyń ashylýy­na Elbasymen qatar, alys jáne jaqyn shetel memleketterinen kelgen qurmetti qonaqtar qatysty.

Artta qalǵan qyrkúıek aıyna «Eńbek. Otbasy. Qut-be­reke» urany tańdalyp, osy aıda «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń qorytyndysy shyǵaryldy. «Astana Marafon-2016» jarysy uıymdas­tyryldy. Oǵan 4,5 myńnan astam adam qatysyp, bul jarys qala tarıhyna eń iri marafon retinde jazyldy.

Táýelsizdik toıynyń negizgi sharalary jeltoqsan aıyna qoıyldy. Sol aıda Elbasynyń qatysýymen saltanatty jıyn men merekelik konsert ótedi. Sondaı-aq, «Qazaq eli» kórkem fılminiń tusaýy kesiledi.

MÝZYKANTTARYMYZDY ÁLEM MOIYNDAIDY
Brıfıńke qatysqan álemge áıgili skrıpkashy, Qazaqstannyń Eńbek Eri, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń rektory Aıman Musaqojaeva «Búkil álem belgili bir halyqqa onyń jetken mádenı jetistikterine qarap baǵa beredi» degen aqıqatty jańǵyrtyp, táýelsizdik jyldary ishinde Qazaqstannyń rýhanıat salasynda alǵan bıikterine toqtaldy. «Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń máde­nıetti erekshe qoldaýynyń arqasynda egemendik kezeńinde elimizde jas urpaqty ónerge baý­lıtyn qansha oqý oryndary men teatrlar ashyldy. Qazir ol óz jemisin berýde. Qazir Qazaqstan mýzykanttary óz ónerimen álemdi tańǵaldyryp júr. Mysaly, tamyz aıynda Berlınde ótken halyqaralyq festıválge qatystyq. Onda Qazaqstannan barǵan Eýrazıalyq stýdenttik sımfonıalyq orkestri jastardan quralǵan úzdik óner ujymy retinde baǵalandy» degen Aıman Qojabekqyzy ózge de kóptegen jas ánshiler men mýzykanttardyń alǵan jetistikterin atap ótti.

Sonymen qatar, brıfıńke qatysqan QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi Jastar saıasaty departamenti dırektorynyń mindetin at­qa­rýshy Ǵabıdolla Ospanqulov pen QR Prezıdenti janyndaǵy «Qoǵamdyq kelisim» RMM dırektory Natalá Kalashnıkova jastar jáne Qazaqstan halqy assambleıasy aıasyndaǵy táýelsizdik mereıtoıyna arnalǵan sharalar jóninde baıan­dady.

Amanǵalı QALJANOV

«Astan aqshamy» gazeti