Keıde álemde turǵyndar men ǵalymdardyń sanasyn mazalaıtyn túsiniksiz zattar bolyp turady. Mıllıondaǵan adam tabıǵattaǵy tylsym oqıǵalardyń jaýabyn bilý úshin barlyǵyn berýge daıyn.
«Wow!» sıgnaly
«Wow!» sıgnaly nemese resmı túrde «Ogo-go!». 1977 jyly Djerrı Eımannyń (Jerry R. Ehman) SETI (jerden tys órkendeýdi izdeıtin jobalardyń jalpy ataýy ) jobasynyń aıasynda tirkegen radıosıgnaly.
Ǵalym belgilerdi qyzyl qaryndashpen qorshap, janyna «Wow!» dep jazǵan. Ǵalym tańdanysyn jasyrmady. Óıtkeni, sıgnaldyń sıpattamalary jerden tys órkendeýdiń teorıalyq sıgnaldarymen naqty sáıkes bolǵan.
Ókinishke oraı, sıgnal qaıtalanbaǵan. Astronomdardyń paıymdaýynsha, sıgnaldyń kózi 266P/Christensen men P/2008 Y2 kometalarynyń ıadrolaryn qorshaǵan sýtegi. Alaıda bul boljamdy da testileýden ótkizý qajet.
Óristegi sheńberler
Tarıhtyń taǵy bir jumbaǵy – óristegi ósimdikterdiń áserinen paıda bolǵan túrli fıgýralar. Sýretter óte ádemi salynǵan ári tutas bir pıktogramlardy bildiredi. Álemde osyndaı 9000-daı sheńber bar, onyń 90 paıyzy –Anglıada.
1991 jyly brıtandyq Deıv Chorlı men Dag Baýer jip pen taıaqtyń kómegimen júzdegen sheńber jasaǵandaryn moıyndady. Qazir olardyń izin jalǵastyrýshylar kóp. Qupıa ashylǵan sıaqty. Biraq, XIX ǵasyrdaǵy sheńberler jaıly ne aıtamyz? Mysaly, olar jaıly birinshi resmı málimet 1678 jyly «Dávol-kosar» kitapshasynda shyqqan.
Fıgýralardyń shyǵý tegi ósimdikterden bolatyn kishkene daýyldan degen boljam bar. Bundaı daýyldar Ulybrıtanıanyń taýly aımaqtarynda kóp kezdesedi.
«Marıa Selesta» joǵalǵan keme ekıpajy
1872 jyly Gıbraltardan 400 shaqyrym jerde jelkendi keme tabylǵan. Keme bortynda birde-bir adam bolmapty. Zattar, sý men kerek-jaraqtar qaz-qalpynda turǵan.
Basty boljamǵa sensek, apattyń basty sebebi spırt quıylǵan bóshkelerdiń germetıkalyq bolmaýynda. Jabyq keńistikte spırt býlary jarylyp ketken. Kezekti jarylystan qoryqqan kapıtan, ýaqytsha ekıpajǵa kememen tros arqyly baılanysyp turǵan qaıyqqa minip, qaýipsiz araqashyqtyqqa júzýdi buıyrǵan. Kemeden qaıyqqa otyrý prosesinde adamdar arasynda daý-damaı bolǵan kórinedi. Barlyǵy qaıyqqa otyrǵan sátte, jeldiń baǵyty ózgerip, kemeniń jelkenin aýaǵa toltyrady. Keme jyldamdyq ala bastaıdy. Adamdarǵa toly qaıyq óz ornynda qalǵan. Keme men qaıyqty baılanystyryp turǵan tros úzilip ketedi. Daýyl adamdar otyrǵan qaıyqtardy batyryp tastaıdy.
Roanok kolonıasynyń ǵaıyp bolýy
Roanok kolonıasy İ Elızaveta koroleva kezinde, Soltústik Amerıkada aǵylshynnyń turaqty qonystarynyń alǵashqylarynyń biri bolyp quralǵan. Onyń ishinde 90 erkek, 17 áıel men 11 bala bolǵan.
Aǵashqa «kroatoan» sózin jazyp, kolonıa izim-ǵaıym joq bolyp ketken. «Kroatoan» -sol jerdi meken etken úndi taıpalarynyń biriniń ataýy.
Eń logıkalyq boljamǵa saı, kolonıa adamdary jabaıy jerlerde qalaı tirshilik etý kerektigin jaqsy biletin aborıgendermen tanysqan. Sondyqtan, kroatoandyqtarǵa qosylýdy jón sanaǵan. Basqa derekterge sensek, kolonıa adamdaryn jergilikti taıpalar nemese ıspandyqtar tutqynǵa alǵan.
Týngýsstyq meteorıttiń qulaýy
1908 jyly 30 shildede ortalyq Sibirdiń aspanynan jalyndaǵan dene ushyp ótken. Onyń ushýy kóptegen aýyldarda baıqalyp, naızaǵaı tektes daýystar estilipti. Keıin ol jarylyp ketken. Jarylystyń kúshti bolǵany sonshalyq, álemdegi barlyq observatorıalar jarylys tolqynyn tirkegen. 2000 sharshy km jerdegi aǵashtar qulap, epısentrden júzdegen kılometr qashyqtyqtaǵy terezeler synǵan.
Jarylys aldynda 3 kún buryn, Eýropa men Sibirde erekshe atmosferalyq qubylystar baıqalǵan: kúmis tústes bultar, jaryq tún. Biraq, birde-bir ekspedısıa meteorıt qaldyqtaryn tappady.
Negizgi boljamdarǵa sáıkes, jerge muzdy meteorıt nemese atmosferada synyp, muzdan turatyn kometa ıadrosy soqtyǵysqan. Bul elektroenergıany symsyz taratatyn Tesla eksperımenti degen de boljam bar.
Maıkl Boýtraıttyń birtúrli oqıǵasy
2013 jyly 61 jastaǵy Florıda turǵyny Maıkl Boýtraıt es-tússiz kúıinde tabylǵan. Onyń qujattary kim ekenin anyqtaýǵa kómektesken, biraq, Maıkl esin jıǵan kezde, aınadan ózin tanymaǵan. Ol shved tilinde sóılep, ózin Iohan Ek atty shvedpin dep sanaǵan. Ol este saqtaý qabiletin joǵaltyp, aǵylshyn tilinde sóıleýdi umytqan. Kóbisi Maıklǵa kúmándana qarap, aǵylshyn tilin biletindigin jasyryp júr degen oıda bolady. Biraq, Boýtraıtty ustaý eshkimniń qolynan kelmedi. Aıta keterlik jáıt, ol buryn da azdap shved tilin bilgen, biraq amnezıadan keıin, tipten, taza sóıleıtin bolǵan. Boýtraıttyń kúıi –dıssosıatıvtik fýga – adam atyn, ózi jaıly barlyq aqparatty kenetten umytyp qalatyn aýrý. Bundaı aýrýlar basqa jerge kóship, basqa esim men bıografıasyn oılap taýyp, ózderiniń aýrý ekenderin bilmeı ómir súredi. Aýrýǵa sebep bolatyn –psıhıkalyq jaǵdaı . Fýganyń qorǵanys sıpaty bar, sebebi ol aýyratyn adamnyń problemalaryn umyttyrady. Biraq Maıkldyń shved tilin qaıdan jattap alǵany belgisiz...
Vashıngtondyq karýsel
NLO-ny baıqaýdaǵy eń jaqsy qujattandyrylǵan jaǵdaı bolyp sanalady. 1952 jyldyń 19 shildesinde Vashıngtondyq áýejaıdyń radary alasapyran ushyp júrgen 7 obektti baıqaǵan. Olar saǵatyna 2000 shaqyrym jyldamdyqpen qımyldaǵan. Memleket basshylyǵy olarǵa qarsy topty jibergen. Olardyń jaqyndaǵan sátinde, NLO kózden tasa bolyp, olar ketken kezde qaıta oralǵan.
Krater
Krater 1949 jyly Sibirde tabylǵan. Jergilikti turǵyndar ony «jalyndy qyrannyń uıasy» dep ataıdy. Syrtqy kelbeti men kólemine qaraı ol meteorıt soqtyǵysynan paıda bolatyn aıdaǵy kraterdi eske salady. Uzyndyǵy -40m. Bul krater janartaý bolýy da múmkin, biraq lavanyń belgileri joq.
Dátlov tobynyń ólim qupıasy
Tarıhta eń kóp talqyǵa túsken oqıǵalardyń biri. Ol 1959 jyly KSRO-da, qysta oryn alǵan. Tájirıbeli týrısterden turatyn top taýdyń basynda túnep jatqan kezde, belgisiz sebeptermen, jatatyn oryndaryn ishinen kesip, asyǵys shyǵyp ketken. Adamdar jyly kıimderin, tipti, aıaq kıimderin kımesten 1500 metrlik jerden tómen túsip, mert bolǵan. Toptaǵy birneshe adam aýyr jaraqattanǵan. Boljamdar: kóshkin saldary, toptaǵy urys-keris, qupıaly qarýdyń tekserilýi nemese jergilikti turǵyndarmen urys-keris. Biraq, boljamdardy dáleldeıtin zattar tabylmady.
Derekkóz: www.adme.ru
