Ózderin «túrkishilmin» dep esepteıtinder, túrkishildiktiń jolyn qýýshylar dál osy ıdeologıanyń negizin salýshylar men onyń tarıhy haqynda álebette habardar bolýy tıis dep jazady http://turk-media.info
Eń alǵashqy túrkishildiktiń nasıhatshysy (vengr) madjar Armınıýs Vamberı bolǵan. Ol qazirgi Vengrıa jerinde týylyp, XIX ǵasyrdyń 60-jyldarynda Orta Azıada saıahattaǵan. Osy jer turǵyndarynyń tili men shyǵý teginiń uqsastyqtaryn alǵash ret ǵylymı turǵyda negizdegen tulǵa A. Vamberı boldy. Bir túrki tamyrlary tek anatolıalyqtar, tatar, qyrǵyz ben mańǵol emes vengrler, fındar men t.b. Eýrazıa halyqtary arasynda baıqalǵan.
A.Vamberı usynǵan ilim Turanızm ıdeologıasynyń negizi bolyp qalyptasty. Majarstan - (Vengrıa) Turanızmniń ortalyǵy. Túrkishildiń ıdeıasyn nasıhattaıtyn alǵashqy eńbek «Baıkaldan Balkanǵa deıin» boldy. 110 jyl buryn dál osy Majarstanda «Týran» alǵashqy túrkologıalyq fondy ashylǵan eken. Onyń demeýshileri madár aýqattylary boldy.
Bul ýaqytta Osman ımperıasy túrkishildikden alys bolǵan. Túrkishildik ıdeologtary Fıkret Akchýra jáne t.b endi-endi úgit júrgize bastaǵan ýaqyt.
Turandyq ıdeologıa negizinde alǵashqy saıası partıalar Majarstanda paıda bolǵan.
Vengrıa sosıalısik memleketke aınalǵan ýaqytta turanızm damymaı kenje qalyp qoıǵan. Onymen qosa, «Turan» fondynyń kópjylǵy zertteýlerine de tyıym salyndy. Degenmen de, KSRO qulaǵan soń, bul ıdelogıa qaıtadan jandandy. Máselen, túrkitanýshy ǵalym Ishtvan Końyr bárin tastap Qazaqtanǵa kóship, ózin týǵan jerinde jerleýge ósıet qaldyrǵan.
Qazirgi kezde madjarlyq turanızmdi zerttep j.rgen ǵalymdar qataryna Andrash Bırony jatqyzsaq bolady.
Majarstannyń iri ári mádenı jobalarynyń biri Eýropadaǵy jalǵyz «Ǵun men turandyq halyqtar Quryltaıy». 2006 jyly júrgizilgen ekspedısıadan keıin Andrash Bıro sonda jınalǵan materıaldar men DNQ úlgilerin salystyra kelip, qazaq rýy majarlar men vengrler arasynda genetıkalyq baılanys bar ekeni anyqtalǵan.
Búgingi kúni osy baılanysty dáleldeý maqsatynda, halyqaralyq arenaǵa shyǵarý maqsatynda eńbek sińirip júrgen osyndaı tulǵanyń bary qýantarlyq jaıt.
aýdarǵan
Nazerke Musa
