Qazaqstan Respýblıkasynyń
Premer-mınıstri
B.Á. Saǵyntaevqa
Qurmetti Baqytjan Ábdiruly!
ERA_23762016 jylǵy taldaý halyqtyń shynaıy tabysy 4,5 paıyzǵa qysqarǵanyn kórsetti. Bul sońǵy 16 jyldaǵy eń joǵarǵy kórsetkish bolyp tur. Qazirgi kezde Qazaqstandaǵy ortasha aılyq 136 777 teńgeni – 416 dollardy quraıdy jáne 2007 jyldan beri tómendep keledi. Jaldamaly jumysshylardyń basym bóliginiń tabysyn aıqyndaıtyn naqty kórsetkishke ıe medıanalyq jalaqy budan eki ese tómen, biraq bul týraly eshkim aıtpaıdy. Biz baǵyt alǵan EYDU memleketterin qarastyrmaǵanda, damýshy elderdiń qatarynda da qazaqstandyq jalaqy kóńil kónshitpeıdi. Tabys deńgeıi boıynsha biz Iran, Qytaı, Meksıka men Taılandtyń sońyndamyz. Biraq resmı málimet boıynsha, 2007 jyldan bastap eń tómen kúnkóris deńgeıinen de tómen tabysy bar halyq úlesi tómendegen, nebári 2,5 paıyzdy quraıdy. Iaǵnı, bizde kedeılik deńgeıi AQSH pen Eýropaǵa qaraǵanda tómen-mys, aqıqatqa janaspaıtyn dúnıe.
Tómen jalaqy men kedeılik qalypty tamaqtaný, em alý, balalarǵa bilim berý múmkindikterin shekteý arqyly adamdardyń ómir súrý deńgeıin tómendetetindigi barshamyzǵa aıan. Bul qazirgi kezde ótkir ekonomıkalyq máselege aınalyp bara jatyr. Qazirgi tabyspen adamdar únemdeýge májbúr, sóıtip tutyný azaıady. Buryn tutyný deńgeıine tutynýshy nesıeler demeý bolsa, qazirgi kezde bul resýrs óz ózin taýysty, 2016 jyly 4 paıyzǵa qysqarǵan.
Taldaýǵa súıensek, sońǵy eki jylda kóterme saýda mınýsqa ketken (2014 jyldan beri quldyraýy 11 mlrd. AQSH dollaryn quraǵan), budan saýda men qyzmet salasyndaǵy adamdar ǵana emes, óndirister de zardap shegýde. Otandyq shıkizat emes ónimniń basym bóligi eksportqa shyqpaıtynyn eskersek, ónim ótkizýdiń jalǵyz múmkindigi ishki naryq bolyp tabylady. Tólemge jaramsyz suranystyń azaıýynan bizdiń kásiporyndar óndiristi tómendetýge májbúr. Bul óz kezeginde jalaqynyń azaıýyna ákelip soqtyrady. Osylaısha Qazaqstan «tómen tabystar qaqpanyna» túsedi.
Jasyratyny joq, qazirgi áleýmettik ındıkatorlar júıesi – tutynýshy sebeti, ómir súrýdiń eń tómengi deńgeıi, eń tómen jalaqy – jalǵan málimet, shynaıy bolmysty jasyryp turǵan jalǵandyq. Halyqtyń turmysyn jaqsartýdyń ornyna, Úkimet málimetterdi jasyrýmen boldy. Sol sebepten komýnıser áleýmettik saıasatqa qatysty birqatar sharalar usynǵan bolatyn jáne olar memleket basshysynyń mereılik Joldaýynda kórinis tapty. Elbasy Joldaýynda ómir súrýdiń eń tómengi deńgeıi qazaqstandyqtardyń shynaıy tutyný shyǵyndaryna saı bolýy tıis delingen. Bul 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap úsh mıllıon adam úshin bazalyq zeınetaqy, múgedekterdiń, asyraýshysynan aıyrylǵan otbasylar úshin jáne adrestik kómek pen múgedek balalardy tárbıelep otyrǵandardyń járdemaqy kóleminiń kóbeıýine múmkindik beredi.
Prezıdent 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap áleýmettik adrestik kómek kórsetýdiń shegin ómir súrýdiń eń tómengi deńgeıiniń kólemine qaraı 40-tan 50 paıyzǵa deıin kóterýdi jáne onyń jańa formatyn engizýdi tapsyrdy. Ómir súrýdiń eń tómengi deńgeıin sanaýdyń eski ádisin qaıta qarastyrý josparlanyp otyr. Onyń kólemi shynaıy taýar baǵasy men tutyný normasyna jaýap berýi tıis.
Komýnıser Úkimet esepteý barysynda kedeıliktiń shegi ómir súrýdiń eń tómengi deńgeıine teń bolýy tıis ekendigin nazardan qaldyrmaýy kerek dep sanaıdy jáne atalmysh standarttardy qurastyrý jumysyna qatysýǵa daıyn. Bizge elimizdegi kedeıliktiń shynaıy deńgeıin qaıta sanaý jáne bul jaǵdaıdy ótkir áleýmettik másele ekendigin moıyndaý kerek. Biraq shyndyqty qabyldaı bilý qajet, sebebi aqıqatsyz ekonomıkany jańǵyrtý múmkin emes. Qazirgi kezde kedeılik tek qana jumyssyzdyqpen baılanysty bolyp turǵan joq. Sondaı-aq, tómen tabystyń saldarynan bolyp tur. Buǵan deıin «orta topqa» jatqandar qazir kedeıler qataryna ótip jatyr. Sondyqtan kedeılikpen kúresý baǵdarlamasyn qabyldaý qajet dep sanaımyz. Bul baǵdarlamany otandyq taýarlarǵa degen tutynýshylyq suranysty yntalandyrý baǵdarlamasymen biriktirý qajet. Bul mindetti túrde ekonomıkanyń naqty sektoryn damytýǵa mýltıplıkatıvti áser beredi. «Atameken» KUP málimeti boıynsha, 2016 jyldyń ózinde Qazaqstan 3 mlrd. AQSH dollary shamasynda azyq-túlik ónimderin ımporttaǵan: sıyr eti 36 mln. AQSH dollaryna, pıaz ben sarymsaq 35 mln. AQSH dollaryna, qyzanaq 70 mln. AQSH dollaryna, kartop 16 mln. AQSH dollaryna.
Mundaı keshendi baǵdarlama qurý aýyl sharýashylyǵy úshin shynaıy draıver bolmaq, memleketten qarjynyń jylystaýyna kedergi bolady jáne azamattardyń qal-jaǵdaılaryna oń yqpalyn tıgizedi.
Qurmetpen,
«Halyq komýnıseri» fraksıasynyń depýtattary
A. Qońyrov
J.Ahmetbekov
G.Baımahanova
M.Magerramov
I.Smırnova
T.Syzdyqov
