Jemqorlyq – Reseı Federasıasyndaǵy eń ózekti másele
Jemqorlyq jóninen Reseı aldyńǵy qatardaǵy memlekettiń biri bolyp tabylady. Nıkolaı Berdıaev 1915 jyly jazǵan «Psıhologıa rýsskogo naroda. Dýsha Rossıı» atty maqalasynda bylaı deıdi: «Reseı — adam estimegen servılızm men aqylǵa syımaıtyn kónbistiktiń eli. Munda adamnyń quqyǵy degen uǵymnyń ózi joq, sol sebepti eshkimniń de namysy qorǵalmaıdy».
Nıkolaı İ patsha kezinde «Reseıdi men bılep otyrǵan joqpyn, sheneýnikter bılep otyr», – depti. Reseı — ejelden mıllıondaǵan sheneýnikter mekendegen el. Reseı ımperıasynyń terıtorıasynda adam sát saıyn despotpen, tıranmen kezdesip otyrady. Meıli, ol jataqhananyń vahteri, polısıanyń bastyǵy bolsyn, bir qap anyqtama suraıtyn, pasport ústelinde otyrǵan qyz, ıa zattaryńyzdy aqtaryp jatqan kedenshi bolsyn, báribir, bulardyń barlyǵy úlkendi-kishili tırandar. Osyndaı sátterde adamnyń boıyn áldebir qorlyq sezim, áldebir úreı bıleıdi. Bul – quldyq sezim».
Keńestik kezeńde de Hrýshevtiń: «Orys halqy bir toıymsyz halyq. Kúni-túni urlaı beredi, urlaı beredi, áıteýir, tynysh bolsa boldy, urlaı bersin», — deýi jemqorlyqqa jol ashyp berdi. Qazirgi tańda Reseı úlken urlyqtyń astynda qalyp otyr. Reseıdegi jemqorlyq qylmystan kelgen shyǵyn 2013 jyly 21 mıllıard rúbldi quraǵan.
Halyqaralyq «Transprency İnternational» uıymy sybaılas jemqorlyqqa baılanysty memleketterdiń reıtıńinde aldyńǵy qatarda Reseı, Gaıana, Gondýras, Iran elderi tur.
26 naýryzda Reseıdiń birneshe qalasynda sybaılas jemqorlyqqa qarsy aksıa ótti
Saıasatker Alekseı Navalnyıdyń bastaýymen ótken sybaılas jemqorlyqqa qarsy aksıa 26 naýryz kúni, jeksenbide Reseıdiń birneshe qalalasynda ótti.
Alekseı Navalnyı jetekshilik etetin jemqorlyqpen kúres qory naýryzdyń 2-si kúni jarıalaǵan zertteý qorytyndysynda «premer-mınıstr Dmıtrıı Medvedevtiń Reseıdegi jáne sheteldegi zańsyz jolmen kelgen qymbat jyljymaıtyn dúnıe-múlki» týraly derekter keltirilgen. Navalnyı Medvedevti «senimdi adamdary basqaratyn qaıyrymdylyq qorlary negizinde san qatpardan turatyn korrýpsıalyq jeli qurǵan» dep aıyptady. Reseı úkimeti bul aqparatty «úgit-nasıhatty kózdegen» dep atap, oǵan qatysty túsinikteme berýden bas tartqan soń Navalnyı jaqtastaryn naýryzdyń 26-sy kúni jemqorlyqqa qarsy sherýge shyǵýǵa shaqyrǵan.
Mıtıń Reseıdiń birneshe qalalarynda ótti, myńdaǵan adam tutqyndaldy
Navalnyıdyń baspasóz hatshysy Kıra Iarmysh Máskeýde aksıaǵa qatysýshylar sany 25-30 myń adam, al jalpy el boıynsha 150 myńǵa jýyq bolǵanyn aıtýda.
Máskeýde eń kóbi 500 adam ustaldy. Bundaı san 2012 jyly Máskeýdiń Bolotnoı alańynda ótken sherý kezinde de oryn almaǵan. Ustalǵandar ishinde kámelet jasqa tolmaǵandar da bar. Olarǵa Reseıdiń 20.2 KoAP baby boıynsha hattama toltyrylatyn bolady.
Novosıbırsk qalasynda mıtıńke 2000 adam qatysty. Qala bıliginiń kelisimimen «Globýs» teatrynyń mańynda ótken mıtıńke tirkelmegen Órleý Partıasynyń ókili Andreı Gladchenko qatysty. Al sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres qorynyń basshysy Alekseı Navalnyı jınalǵan qaýymmen Skype jelisi arqyly tildesti.
Vladıvastok qalasynda kelisimsiz túrde júzdegen adam mıtıńke shyqty. Polısıa qyzmetkerleri 20 qatysýshyny ustap, birneshe saǵattardan keıin bosatty.
Habarovskte polısıa mıtıń uıymdastyrýshysyn ustap, nátıjesinde eki júzdeı adam qalanyń ortalyǵyna baǵyttalǵan. İshki ister mınıstrligi jetekshisiniń málimetinshe Habarovsk mańynda 90 shaqty adam qatysyp, onyń 12-sine hattama toltyryldy.
Ekaterınbýrgta Eńbek alańyna jınalǵan mıtıńke qatysýshylardan 3-eýi tutqyndaldy. Chelábınsk qalasynda myńdaǵan adam sherýge shyqqan eken. Qatysýshylar qoldaryna sary tústi rezeńke úırekshelerdi ustap, Dmıtrıı Medvedevtiń premer-mınıstrlikten bosatylýyn talap etti. Mıtıń aıaqatlǵan soń qatysýshylar oblystyq zańnamalyq jınalystar ótetin ǵımaratqa qaraı baǵyttaldy. Polısıa qyzmetkerleri olardy ustaýǵa tyryspaǵan.
Qatysýshylardyń sany jaǵynan eń kóp bolǵan aımaqtar Ioshkar-Ol, Tomsk, Chıta, Barnaýl, Ýfa, Irkýtsk, Krasnoıaarsk, Novokýznesk, Túmen, Saratova, Omsk, Komsomolsk-na-Amýr, sondaı-aq Mahachka qalalarynda boldy. Jalpy bul kúni Reseıdiń júz shaqty qalasynda mıtıń ótý josparlanǵan. Onymen qosa, shet eldik London, Praga, Dússeldorf jáne Bonna qalalary da qalys qalmady.
Alekseı Navalnyıdyń jaqtaýshylary qatysqan eń kólemdi aksıa Máskeý men Sankt-Peterbýrgte boldy.
Eń kóp qatysýshylar Pýshkın alańyna jınalǵan
Aksıaǵa qatysýshylardyń qatarynda biri Reseı týyn ustap shyqsa, endi keıbiri krosovkılarymen shyqty. Adamdarǵa krosovkılardy moıyndaryna baılap Tver boıymen júrip ótýdi Navalnyı usyndy. Aksıanyń bastalǵanynan 15 mınýt ýaqyt ótken soń aksıa uıymdastyrýshysy Alekseı Navalnyı ustaldy. Ony «Stanıslavtyq elektroteatr» mańyndaǵy avtozakqa otyrǵyzdy. Ony bilgen jurt avtozaktyń mańyna jınalyp, shý shyǵardy.
«Meniń jaǵdaıym jaqsy. Sender odan da Tver kóshesiniń boıymen júrińder. Bizdiń búgingi úlken taqyrybymyz – jemqolyqpen kúres», - dep jazǵan Navalnyı óziniń Tvıtter paraqshasyna.
Tversk boıyndaǵy sherý Máskeý ákimdiginiń kelisiminsiz ótti. Ákimdik aksıany Sokolnık jáne Marıno boıynda ótkizýge ruqsat etken, alaıda uıymdastyrýshylar oǵan kelise qoımady. Máskeýdiń álternatıvti aımaqtary bolǵandyqtan Alekseı Navalnyı bárin Tver kósheleriniń boıyna jınalýǵa shaqyrdy.
Alekseı Navalnyı óziniń saıtynda 72 qalanyń 63-inde mindetti túrde ótkizilýi tıis ekenin jazǵan. 21 qalada aksıa ótkizilýine qala ákimdigi arnaıy ruqsat bergen. Odan basqa, 84 qala aksıa ótkizýge saqadaı saı boldy. Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov kóshege shyǵyp, halyqty arandatý zańsyzdyq dep atap ótken.
AQSH Reseıdegi mıtıńkti synǵa aldy
AQSH-tyń Memlekettik departamenti jeksenbi kúni sherýge shyǵyp ustalǵan júzdegen adamdarǵa qatysty pikirin aıtty. AQSH-tyń Syrtqy saıası ister vedomstvosy bolǵan jaǵdaıdy demokaratıalyq qundylyqtardyń qorlanýy dep baǵalady.
«Reseı bıligine sherý barysynda ustalǵan adamdardy bosatýyn talap etemiz», - dep habarlaǵan memlekettik istiń jetekshisi Mark Toner.
Oppozısıoner sybaılas jemqorlyqqa qarsy aksıanyń bastamasynda turǵan Alekseı Navalnyıdyń tutqyndalǵany jaıynda jańalyqty AQSH úreımen qabyldady.
Dál osyndaı málimdemeni Eýropalyq Odaqtyń syrtqy saıasat keńesi de habarlady.
«Biz Reseı bıligin ózine júktelgen halyqaralyq mindetterdi saqtaýǵa shaqyramyz, sondaı-aq jemqorlyqqa narazylyq bildirip ustalǵan beıbit turǵyndardy bosatýyn suraımyz», - delingen Eýropanyń syrtqy saıası qyzmetiniń resmı saıtynda.
Germanıa da Reseı bıliginiń sherýshilerdiń jappaı ustalýyna qatysty syn aıtty. Germanıa bıliginiń jetekshi mamany Shteffen Zaıbert Reseıge adamnyń jeke quqyqtaryn syılaýǵa shaqyrdy. Ár adam Reseı demokratıasy úshin asa mańyzdy ekenin de atap ótti.
Ótken mıtıńke qatysty Reseı bıligi ne deıdi?
Máskeýdegi Aımaqtyq qaýipsizdik jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres basqarmasynyń jetekshisi Vladımır Chernıkovtyń aıýynsha quqyq qorǵaý organdary naqty jáne kásibı túrde jumys atqarǵan. Onyń málimetine sensek, aksıa barysynda 600 adam ustalǵan, alaıda ol naqty sıfr emes.
Chernıkov aksıa barysynda kámelet jasqa tolmaǵan balalardyń ustalýyna baılanysty málimdeme jasady. Onyń aıtýynsha, kámelet jasqa tolmaǵandar ózderin agressıvti túrde ustady, másele sonda.
«Ókinishke oraı, uıymdastyrýshy top keıbir adamdarǵa aksıanyń naqty maqsatyn aıtpaǵan bolý kerek. Olar bilse, ózderiniń tutqyndalatyndaryn da bilýleri tıis edi. Alaıda, balalar tutqyndalamyz dep múldem oılamaǵan. Biraq, olaı bolmaı shyqty. Olarǵa tuzaq qurylǵany anyq», - dedi Chernıkov.
Mıtıń ýaqytynda Dmıtrıı Medvedev óziniń nemen aınalysqanyn aıtty
Jemqorlyqqa qarsy halyq sherýge shyqqan ýaqytta Medvedev @ispiridonoff esimdi ınstagram qoldanýshysynyń «Sálem! Kúniń qalaı ótti?» degen suraǵyna: «Jaman emes, búgin kúni boıy shańǵy teptim» dep jaýap bergen bılik basshysy.
Qamshyger: Gúlim JAQAN
