...Ol meniń kózime tik qarap turdy. Bul meniń ómirimde kórgen eń qorqynyshty kórinis edi...
Tańǵy 11. Polıseıler jumysqa telefon shaldy. Olar ábden qorlyq kórgen, jaǵdaıy óte nashar áıeldi taýyp alǵanyn aıtty. Aǵylshyn tilinde emes, ózge tilde sóılep jatyr eken. Onyń józókshe bolýy múmkin ekendigi de aıtyldy...
Belgili bolǵandaı Brıtanıaǵa jumysqa kelgen latyn amerıkandyq qyz osy ýaqytqa deıin seksýaldy quldyqta bolǵan.
Muny memlekettik emes LAWA uıymynyń qyzmetkeri Iennı Aýde bbc jýrnalıserine bergen suhbatynda aıtyp berdi.
Quldyq...
Aty aıtyp turǵandaı adamdy erkinen tys eńbekke jegý, qulsha jumsap, eńbegin qanaý. Qaı elde bolmasyn quldyqqa zańmen qatań tyıym salynǵan dep jazady Qamshy aqparattyq agenttigi. Álem elderiniń ishinde Mavrıtanıa eń sońǵy bolyp (1981 jyly) quldyqqa qarsy zań qabyldady. Soǵan qaramastan áli kúnge deıin adamdardy quldyqta ustaý faktisi jıi tirkeledi. Free the Slaves halyqaralyq uıymynyń sarapshylary álemde 36 mıllıonnan astam adam quldyqta ómir súrip jatqanyn aıtady. Desek te, naqty statısıka keltirý múmkin emes. Sebebi áli de qylmysy áshkere bolmaǵan túrli uıymdasqan toptar bar. Quldyqtan bosap shyqqandardyń ózi kóbine ózine qatysty zańsyz áreketke barǵandardy jazalaý úshin shaǵym túsirýge qorqady eken. Sarapshylar dál osy faktor da adamdardy quldyqta ustaý qylmysynyń tereń boılaýyna birden-bir sebep degendi aıtady.
Quldyqtyń birneshe túri bar. Biri adamdy qara jumysqa jegý bolsa, endi biri seksýaldy quldyqta ustaý. Ekeýi de 21 ǵasyrda keń etek jaıǵan. Sebebi krımınaldy álemdegi kiristiń moldyǵy boıynsha astyrtyn eńbekti saýdalaý qarý men esirtki saýdalaýdan keıin úshinshi oryndy alady. Walk Free uıymynyń málimetinshe, onyń kiris mólsheri shamamen 150 mıllıard dollardy quraıdy. Erkinen tys eńbek etip jatqandardyń «qojaıyndary» jylyna atalǵan sommanyń jartysyn ıelenedi.
Aldap-arbaý...
Qylmyskerler adamdy quldyqqa salý úshin túrli aılany paıdalandy. Biri adamdardyń senimine kirgennen keıin shetelde tabysty jumys usynsa, endi biri tipti qyzdardyń júregin jaýlap, úılenýge usynys jasaıdy da shetelge alyp ketedi. Mundaı aılany iske asyrý úshin tipti jalǵan otbasymen de tanystyrady eken. Aılakerdiń qarmaǵyna ilikken qyz mahabbattyń jeteginde ketip «bolashaq jarymen» qaıda bolsa da barýǵa daıyn turady, alaıda baqytyna emes soryna bara jatqanynan esh habary joq.
Osy rette sarapshylar halyqty shetelde jumys usynǵandardy jiti tekserýge keńes beredi. Kompanıa ataýy, lısenzıasy sekildi aqparattarǵa ábden qanyq bolýǵa shaqyrady. Sebebi quldyqta bolǵandardyń jartysynan kóbi joǵarydaǵy saýaldarǵa tolyq jaýap almaı, bir adamnyń ǵana aıtqanyna senip, erip kete beredi. Shetelge barǵannan keıin qujatynan aıyrylady. Sodan keıin jumys berýshiniń aıtqanyna kónip, erkinen tys eńbek etýine týra keledi.
Brıtanıada seksýaldy quldyqta bolǵan qyz da dál osylaısha qylmyskerlerdiń arbaýyna senip qalǵan. Onyń Latyn Amerıkasynan kememen Brıtanıaǵa jalǵan qujatpen ákelgen. Qolyna qomaqty somma ustatqan. Brıtanıaǵa kelgennen keıin tabysty jumys berip, tamaq pen jatyn orynmen qamtamasyz etetindigin aıtqan, biraq dittegen jerge kelgennen keıin qujaty men bergen aqshasyn tartyp alǵan. Jezókshelikpen aınalysýǵa májbúrlegen. Qashqan jaǵdaıda onyń elge zańsyz kelgenin sol úshin túrmege otyratynyn aıtyp qorqytqan.
«Shetelde baılyqqa kenelesiń! Týystaryńa kómektesip, óziń el, jer kóresiń» dep arbaıtyndar túrli jumys usynady. Olar bala kútýshiden bastalyp, sánbıkelik jumyspen aıaqtalady. Jalǵan qıaldyń jeteginde ketken qyzdar aspandaǵy aıdy alyp berýge ýáde etkenderge qudaıdaı senip, erip júre beredi.
Qamshy aqparattyq agenttigi qazaqstandyq qyzdardyń arasynda kishigirim tájirıbe júrgizip kórdi. Kóshede ketip bara jatqan jasshamasy 18-28 jas aralyǵyndaǵy qyzdarǵa shetelde jumys usyndyq. Biz kezdestirgen 25 adamnyń 18-si telefon nomerin berip, shetelge barýǵa daıyn ekenin jáne shetelde jumys isteýdi qalaıtynyn aıtty. Sonymen qatar, qandaı kompanıanyń atynan jumys usynyp otyrǵanymyzdy, tipti tolyq aty-jónimizdi de suramady. Tájirıbege qatysqandardyń teń jartysy beıtanys adamǵa sendi, jeke telefonyn da berdi. Bul óte ókinishti jaǵdaı.
Tájirıbege qatysqan qalǵan jeti qyzdyń biri shetelge shyǵýǵa qorqatyndaryn aıtsa, endi biri usynysymyzǵa kúmánmen qarady.
Azaptaý...
Quldyqta ustaıtyndardy tek eńbekke jegip qana qoımaı, kishkentaı kinási úshin aıýandyqpen jazalaıdy. Qashpaq bolǵan qyzdardy ózgelerge sabaq bolsyn degen maqsatpen jáne qashýǵa ekinshi talpynbaýy úshin óte qatigez túrde jazalaıdy. Mundaı qorlyqty bastan ótkergen qyz ekinshi márte qashýǵa júregi daýalamaıdy.
Al seksýaldy quldyqta bolǵandar ár saǵaty, ár mınýt, ár sekýndy azap ekenin aıtady. Brıtanıada aramzalardyń qolyna túsken qyz kúnine jıyrmadan asa erkekti qabyldaǵan. Olar qyz úshin aqsha tólep otyrǵandyqtan ony uryp, soqqan.
«Polısıeler ony tóbege baılanǵan kúıi taýyp aldy. Sondaı kúıde ony zorlaǵan. Ony alǵash tapqanda túsirilgen fotony kórgende tóbe shashym tik turdy. Onyń ábden qorlyq kórgeni sýretten-aq anyq sezildi. Baıqus áıel júkti bolǵan eken. Ol bosanyp jatqan ýaqytta birneshe erkek zorlaǵan eken» dedi Iennı Aýde.
Ony taýyp alǵanda tisi qalmaǵan. Shashtaryn julǵan. Eger qyz klıentterdiń qalaǵanyn jasamasa onyń tisi men shashyn julyp otyrǵan eken.
Jaza...
Adamdy quldyqta ustaý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna sáıkes óte aýyr qylmys bolyp esepteledi. Adamnyń erkinen tys jumysqa jekkenderge qatysty qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan. Olar:
128 bap – «Adam saýdasy», 135 bap – «Kámelet jasqa tolmaǵandardy saýdalý», 126 bap – «Zańsyz bostandyǵyn shekteý».
Qazaqstannyń İİM málimetinshe, atalmysh baptar boıynsha qylmystyq is jıi qozǵalatyn bolǵan. Ótken jyly tek Ońtústik Qazaqstanda Kámelet jasqa tolmaǵandardy saýdalaýǵa qatysty 20 is qaraldy.
Qazaqstandaǵy quldyqqa qarsy qyzmet etetin sarapshylar elde seksýaldy jáne eńbekti qanaý kóp kezdesetinin aıtady. Olardyń aıtýynsha, quldyqqa kóbine ómir súrý deńgeıi tómen, jumyssyzdar jáne qujaty joq adamdar túsedi.
Azat etý...
Qazaqstanda jyl saıyn eńbek quldyǵynan 100 adam qutqarylady. Elimizde quldyqta bolǵandarǵa kómektesetin 28 krızıtsti ortalyq jumys isteıdi. Olar zábir kórgenderge psıhologıalyq kómek kórsetip, qoǵamǵa qaıta beıimdelýge kómek kórsetedi. Sonymen qatar, jedel jeli de jumys isteıdi. Oǵan kez-kelgen ýaqytta habarlasýǵa bolady.
Psıhologtardyń málimetinshe, quldyqta bolǵandar, ásirese seksýaldy qorlyq kórgenderdiń qalpyna kelýi uzaqqa sozylady. Zábir kórgender tolyq jazylyp kete almaıtynyn da aıtady. Bastan ótkergen jaǵdaı máńgi júregine qaıaý túsiretinin jetkizedi. Seksýaldy qorlyq kórgender uzaq ýaqytqa deıin er adamǵa degen qorqynyshyn joıa almaıdy.
Brıtanıada seksýaldy quldyqta bolǵan qyzdyń jaǵdaıy óte múshkil boldy. Oǵan tek rýhanı, psıhologıalyq qana emes, hırýrgıalyq kómek kórsetken. Kúndelikti soqqyǵa jyǵylǵan qyzdyń tis, shash jáne jynys aǵzalaryna operasıa jasaýǵa týra kelgen.
Qyzdyń er adamdardan qorqyp qalǵany sonshalyq olardyń janynda basyn kóterýge, kózine tik qaraýǵa batpaǵan.
Uzaq em-domnan keıin qyz qalpyna keldi. Tisi salyndy, shashy qalpyna keltirildi, psıhologıalyq kómek kórsetildi. Ol kúsh jınaǵannan keıin týǵan jerine, otbasyna qaıtty. Memlekettik emes LAWA uıymynyń qyzmetkeri Iennı Aýdenyń aıtýynsha ony alǵash kórgendi beınesi men emdik sharalardan keıingi keıpi aspan men kókteı ekenin aıtady.
Qamshyger: Ásem Álmuhanbet
