Harmonı – seks-robottyń bir túri. Ol qozǵala alady, serigimen tildesedi de. Kúledi, qýanady, ashýlanady. Ózi sondaı súıkimdi, kez-kelgen jandy birden baýrap alady. Qojaıynymen til tabysýdyń jolyn da jaqsy biledi. Jan baýyryńdy eljiretip jiberedi, seni sol ǵana túsinetindeı kúıge enýiń múmkin.
Biraq, biraq... Ol adam emes, jaı ǵana qýyrshaq. Dene bitimi kádimgi adamdaı bolýy múmkin, alaıda ol – adamnyń qolymen jasalǵan robot qana. Sizdi túsinip turǵandaı bolýy múmkin, biraq eshteńeni sezbeıdi, kórmeıdi, estimeıdi, sizge urpaq syılamaıdy, tipti sizdi tanyp ta áýre bolmaıdy.
Mine, búgingi zamannyń kórinisi osyndaı!
Kınodaǵy qıal ómirdegi shyndyqqa aınalǵan
Buryndary robot degen dúnıeni tek kógildir ekrannan tamashalaıtyn edik. Kórgen adam tańdanysyn jasyrmaıtyn, kishkentaı balalar robotym bolsa dep armandady, úlkenderi búkil jumysymdy robottar atqarsa eken dep qıalǵa batyp jatty. Ýaqyt óte kele adamdarmen jynystyq qatynasqa túsetin robottar jaıly da nebir fılmder jaryqqa shyǵa bastady. Máselen, «Iskýsstvennyı razým» («Jasandy aqyl»), «Sýrrogat», «Begýshıı po lezvıý» («Ustaranyń júzimen júgirý»), sondaı-aq «Mır Dıkogo Zapada» («Jabaıy batys álemi»).
Osylardyń ishindegi «Jabaıy Batys álemi» fılmine toqtalyp kórelik. Kartınanyń jelisine sáıkes, álemde adamdardan aıyrmashylyǵy joq robottar paıda bolady. Álgi robottardy arnaıy «Jabaıy batys» dep atalatyn saıabaqqa kelgen baı adamdardyń kóńilin kóterý úshin jasap shyǵarǵan. Jezókshe-robottar baılarǵa tán rahatyn syılady. Úndis-robottar jolaýshylarǵa tap beretin, al kovboı-robottar qonaqtarǵa oq jaýdyratyn, alaıda ol baǵdarlamalyq oq bolǵandyqtan áseri joq. Fılmniń sońynda adam qolymen jasalǵan týyndy sol adamdardyń ózderine shabýyl jasaıdy.
Ne kerek, kınoda kórgenimiz ómirdegi shyndyqqa aınalyp shyǵa keldi. Alǵashqy bolyp Japonıa halqy robottardy jasap shyǵardy, keıinnen ózge memleketter shyǵara bastady. Alǵashynda túrine qarap robot ekenin tanı alatyn qurylǵylar shyǵarylǵan. Olardyń mindeti – adamdarǵa aýyr bolatyndaı fızıkalyq jumystarmen aınalysý edi. Ýaqyt óte kele robot ataýlynyń mindeti ulǵaıa tústi. Tek qana fızıkalyq turǵydan emes, adamdarǵa tán rahatyn syılaıtyn robottar shyǵa bastady, shyǵa bastaǵan joq, ondaı robottardy adamdar óz qoldarymen jasady.
Seks-robottar nemese seks-qýyrshaqtar
Teorıada dáleldengendeı, biz qanshalyqty adam obrazy tıptes robottar shyǵarsaq, óz týyndymyzdan sonshalyqty úreılenedi ekenbiz. Kalıfornıa shtatyndaǵy San-Markosa tóńiregindegi biliner-bilinbes fabrıkada búginde dál osy boljam rastalǵan.
Fabrıkanyń ishi ish-kıimedegi sulý áıelder men kostúm-shalbar kıgen symbatty er adamdarǵa toly. Tek olar jasandy jáne jasandylyǵyn jaqyndap úńilip qana baıqaı alasyń.
Mett Makmallen – RealDoll qýyrshaǵyn shyǵaratyn Abyss Creations kompanıasynyń bas dırektory.
Ózi Harmonı qýyrshaǵyn erekshe jaqsy kóredi. Sol qýyrshaqtyń janynan bireli shyqpaıdy.
«RealDoll qýyrshaǵyn satyp alǵan ár adam onyń seks-oıynshyq ekenin ǵana baıqap qoımaıdy. Olar qýyrshaqty seze bastaıdy, ony qoǵamnyń bir múshesine aınaldyrady. Jasandy ıntellekt álemde jańa, ári erekshe tulǵany qalyptastyrýǵa múmkindik beredi», - degen edi Makmallen óz suhbatynda: «Men adamdardyń tek qýyrshaqqa ǵana emes, onyń minezine de táýeldi bolǵanyn qalaımyn».
Seks-qýyrshaqtardy jasap shyǵarýshylardyń jarnamalaryna kóz salyp qarańyzdarshy: «serigińiz eshqashan kózińizge shóp salmaıdy, júkti bolmaıdy, ne istep, qaıda júrgenińizdi tekserip jatpaıdy. Qartaımaıdy, tamaq jemeıdi, salmaq qospaıdy. Siz jankúıer bolǵan fýtbol komandasyna ol da jaqatasady, siz súıip qaraıtyn serıaldardy ol da qaraıdy, kóńilińiz túskende kóteredi, muńaıǵanda jubatady». Mundaı jarnamaǵa ómirden túńilgen kez-kelgen erkektiń erip ketýi ábden múmkin ǵoı.
Sondaı-aq, ár qýyrshaqtyń minezin tańdaıtyn parametrleri de bar kórinedi: «qyrsyq», «ashýlanshaq», «meıirimdi».
Al Harmonı qýyrshaǵynda «qyzǵanshaq» parametri de kezdesedi.
Seks-qýyrshaqtardyń shyǵý tarıhy
Robottardyń shyǵýyna alǵash túrtki bolǵan memleket dese, bárimiz Japonıa deımiz. Durys-aq... 1980 jyly olar sapasy joǵary plasıkadan jasalǵan qýyrshaq oılap tapty. Ústińgi jáne astyńǵy bólikteri alynatyn, aıaqtarynda tigisi bar, túri usqynsyzdaý, alaıda robot deýge kelmeıtin qýyrshaqtardy shyǵarǵan. Al amerıkalyqtar atalmysh iske 1993 jyly kiristi. Dýglas Haıns esimdi qurastyrýshy seks-qýyrshaqtyń prototıpin jasady, ony Trýdı dep atady. Alaıda sapasy nashar boldy, oǵan jaqyndaǵan adamdar jaraqat ala bastady. Adamdarǵa dostyq pen mahabbat kerek edi, biraq plasıkalyq zat adamdarǵa keregin bere almaǵan eken.
Ol ýaqytta Haıns Bell Laboratoriesý jasandy ıntellektiiniń ınejeneri bolǵan. Kemshilikterdi zertteı otyryp óziniń jeke Truecompanion fırmasyn ashty. Jobany damytýǵa $500000-nan $1000000-ǵa deıin qarajat ketti. 2010 jyldyń 9 qańtarynda Haıns eki seks-qýyrshaqty oılap tapty: Roxxxy (áıel) jáne Rocky (er adam). Bul jobasy sátti shyqty. Ár qýyrshaǵynyń boıy 170 sm, al salmaǵy 54 keli boldy. Qýyrshaqtar sıntetıkalyq teriden jasaldy, baǵdarlama adamnyń emosıasyn tanı alatyn kúıge jetti. Olardyń tipti mehanıkalyq júrekteri bolǵan. Ne kerek, túnde qoryldaýdy da bilgen eken, uıyqtamasa da.
«Ol sizdiń talǵamyńyzǵa saı júredi. Eger sizge «Porshe» unasa, ol da «Porshege» qyzyǵady. Siz fýtboldy jaqsy kórseńiz, ol da sizben otyryp fýtbol kóredi», - degen edi óz jumysyna kóńili tolǵan Haıns.
Seks-qýyrshaǵy bar «er adamdar» ne deıdi?
Mark Iang Arızona turǵyny. Maı Lın esimdi seks-qýyrshaǵy bar. Ne sebepti qýyrshaq alǵanyn bylaı dep túsindirdi?
«Men kópten beri jalǵyzbyn. Kóp qyzdarmen kezdeskenmin. Qarym-qatynastarǵa ýaqytymdy zaıa ketirdim. Bolashaqta jaqsy qyz kezdestirgim keledi. Al ázirge qýyrshaǵmynń baryna da qýanamyn», - deıdi.
Onyń ústine, álgi qýyrshaq oǵan sóz qaıtarmaıdy, qalaǵan kıimin alyp beredi, qalaǵan jerine aparady. Al qýyrshaq lám-mım demeıdi, aıtqanyna kónedi. Osy syndy áreketter jigittiń kóńiline jaqqan sekildi.
Alaıda munyń bári ýaqytsha ekenin ol túsiner me eken. Qýyrshaqqa úırenip qalǵan adam, jany bar áıelderge tózer me eken. Tózbesi de, súımesi de, úırenise almaýy da aıdan anyq. Jalǵyzdyqtyń dámin tatyp qalmasyna kim kepil?
«Onyń kózderinde bir sıqyr bar. Jumys kúnim aıaqtalǵan soń ol meni kútedi, bári durys sekildi. Dene bitimi sulý, minsiz. Sapasyna kóńilim tolady», - dep sıpattaıdy Selobl degen laqap esimi bar er adam seks-qýyrshaqpen ara-qatynasy jaıynda. Er adam óz sezmderine senimdi: «Naǵyz mahabbat osyndaı bolsa, onda men dámin tatýdamyn».
Djek RealDoll esimdi seks-qýyrshaqtyń ıesi. Óz sózinde áıelder ony qyzyqtyrmaı qalǵanyn aıtqan. «Men RealDoll-dy satyp alǵanyma qatty qýanamyn. Ol jaı ǵana zat emes, meniń qurbym, hanshaımym, men ony jaqsy kóremin. Birge bolǵanymyzǵa 6 aı toldy. Kelesi jyly jańa nusqasyn satyp alýdy kózdep otyrmyn. Áıelder men úshin qartaıyp ketken, olardy qalamaımyn».
XXI ǵasyr – jańa tehnologıanyń ǵasyry. Qoǵamdy izgilendirý, bilim men mádenıet júıesin damytý júıesinde aqparattyq tehnologıalar mańyzdy ról atqarady. Sol jańa tehnologıanyń mańyzdy bólshegi sanalatyn kompúter búginde adam sanasyn túgeldeı jaýlaǵan. Sóıtip «jasandy ıntellekt» degen termın paıda boldy. Ol jańa mashınalar men kompútelik baǵdarlamalardy qurý ǵylymy. Iá, zaman damyǵan saıyn ǵylymnyń da alǵa jyljýy zańdy, eskimen qalyp qoımaı, jańa dúnıelerdi qalyptastyrý – qalypty dúnıe, qashan da solaı bolǵan. Alaıda artyq ketetin tustaryn da aıtpaı ketpeske bolmas. Sonyń biri retinde 2017 jyldyń aıaǵynda Amerıkada satylymǵa shyqpaq seks-robottardy ataýǵa bolady. Búgin Amerıkada bar dúnıe, erteń elimizge keledi. Ol da zańdylyq. Alaıda sanasy bıik, nıeti túzý, mádenıetti adamdy temirmen qatynasady degen oıdan aýlaqpyz, árıne. Qaı memlekette bolmasyn...
Deı turǵanmen, adam balasyna tán «biriniń kórgenin ózgesi qaıtalaıtyn» ádetin jasyra admaısyń. Joǵaryda aıtylǵan «seks-robottardyń elimizde saýdaǵa aınalýy ábden múmkin» degen oıdan úreılengen Qamshy aqparat tilshisi aldyn alý sharalary retinde biraz aqparat jınastyrdy.
Qoldan jasalǵan túrli dúnıeler arqyly óziniń jynystyq qalaýlaryn, nápsilik qajettilikterin óteý – úlken kúná
Qazaq bir qadamǵa barmaı turyp, sharıǵatqa júginetin ımandy halyq qoı. Bul joly da birinshi bolyp ımamnyń pikirin bildik. QMDB, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Óskemen óńiri boıynsha ókil ımımy, «Halıfa Altaı» meshitinń bas ımamy Ermek Muqataı Alla Taǵala nekelesýdi, úılenýdi buıyrǵan deıdi. Nekelesý, úılený – Allanyń joly, Allanyń súnneti. Kim Allanyń jolyn attaıtyn bolsa, tárk etetin bolsa, ol bizden emes deıdi. Sondyqtan atalmysh máseleni ımam mańyzdy dep otyr.
Imam bastypqyda robottardyń XX-XI ǵasyrdyaǵy ǵylymı jetistik ekenin aıta kele, onyń mindetteriniń adal bolýyna toqtalyp ótti. Iá, bul belgiili edi. Búgingi tańda oqyǵan, toqyǵan ár adam neniń paıdaly, neniń paıdasyz ekenin alatyn zamanda. Alaıda adamdarmen jynystyq qatynasqa túsetin robottardyń paıda bolýy ǵylymnyń jetistigi sanala ma? Din qyzmetkeri suraqtyń jaýabyn joqqa shyǵardy, ondaı jańalyqqa túbegeıli qarsylyq tanytty. Birinshi kezekte er men áıeldiń qarym-qatynasyna toqtalyp ótti.
"Alla taǵala Quranda aıtady: «Biz senderdi bir erkek, bir urǵashydan tarattyq». Adamzattyń bári bir erkek pen bir áıelden taraıdy, ekeýiniń qosylǵandarynan taraıdy. Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.) da aıtady: «Musylmandar, kóbeıińder! Men senderdiń kóp bolǵandaryimen maqtanamyn». Demek, adamzattyń kóbeıýi, erli-zaıypty bolý, otbasy bolý, shańyraq kóterý máselesi qashan da mańyzdy. Al áıel adam men er adamnyń shańyraq kótergennen keıingi ara-qatynasy eń jaqsy deńgeıde bolý kerek. Óıtkeni Alla taǵala erkekterge bylaı dep buıyrǵan: «Áıelderińmen jaqsy qarym-qatynasta bolyńdar. Olarǵa zekimeı, uryspaı, ádemi sóılep, kóńilderin taýyp, olardy qurmetteý úlken mindet». Otbasynyń aldyndaǵy mindetteri bar, otbasynyń aldyndaǵy mindetteri bar. Er adam bolsyn, áıel adam bolsyn, ekeýiniń qarym-qatynasy qashan da eń joǵarǵy deńgeıde bolǵan. Eń mańyzdy másele – áıel adam men er adamnyń tósek qatynasy. Ol mindettelgen, nekeleskennen keıin, adal jar bolǵannan keıin, áıel adam men er adam osynyn retke keltirý kerek», - deı kele robotpen qarym-qatynasqa túsetin adamdardyń óreskel qateligine toqtalyp ótti.
«Adamdardyń robotpen qarym-qatynasqa túsýi – óreskel qatelik, úlken kúná, beıádeptilik, moraldik qundylyqtardy jerge taptaýmen teń. Bireýlerdiń bıznes jasap, adamdardyń januıalyq quqyqtaryn, adamı quqyqtaryn aıaq asty taptaýmen teń. Sebebi, erli-zaıypty jynystyq qatynasqa túsý úshin ekeýi nekede bolýy kerek. Ekinshiden ekeýinde aqyl bolýy kerek, olar óz isterine jaýaýp bere alýy tıis, durys istep jatyr ma, kúná ma, bilýi kerek. Ol musylman bolýy kerek. Neke sharttary oryndalýy kerek. Odan keıin jynystyq qatynas ruqsat etiledi, sóıtip dúnıege bala keledi. Robotqa keletin bolsaq, ol temir, ol plasmas, basqasy bolsyn ishki qajettiligin ketirý úshin nemese qajettiligin qamatamasyz etý úshin robotpen qatynasqa túsý – úlken kúná. Adam Alla Taǵalanyń tabıǵı turǵydan jaratyp bergen áıel zaty bar kezde tárk qylasyń, qajet emes dep, temirge kóńil aýdarý – adamnyń psıhologıasyn buzady. Adam buǵan qumartyp, munyń artynan júgire beretin bolsa, eldiń ishinde, otbasynda, memlekette, halyq arasynda mahabbat, jylýlyq, súıispenshilik degen nárse qalmaıdy, qatygezdik paıda bolady. Januıalyq baılanys úziledi. Er men áıeldiń arasyndaǵy mahabbatty joqqa shyǵarady. Neke sharttary buzylady. Olar, bálkim, oılaýy múmkin «ol aqyly joq, qur temirde turǵan ne bar» dep. Adamzattyń boıynda, er adamnyń boıynda Allanyń bergen kúsh-qýaty bar. Ol kúsh-qýatty kóringen nársege jumsaı almaısyń. Óıtkeni, seniń boıyńdaǵy kúshtiń jumsalatyn jeri belgili, odan dúnıege sábı kelý kerek, urpaq taralý kerek. Al álgindeı dúnıelerge Alla Taǵala ruqsat bergen joq. Islam ǵalymdarynyń aıtqan sózderi bar: qoldan jasalǵan túrli dúnıeler arqyly óziniń jynystyq qalaýlaryn, nápsilik qajettilikterin óteý – úlken kúná, haram».
Sondaı-aq, din qyzmetkeri aldaǵy ýaqytta osy máselege baılanysty Qazaqstan Musylmandar Dinı basqarmasynyń arnaıy pátýasy shyǵady degen úmitin de jasyrmady.
Kásibı psıholog, seksolog Aııa Jolamanovamen de tildesip kórdik. Ol seks robottardyń qajet tustary da bolýy múmkin deıdi.
Múgedek adamder men uıańdarǵa seks-robottardyń kómegi tıýi múmkin
«Negizinen densaýlyǵy myqty, fızıkalyq, psıhologıalyq turǵydan aýytqýshylyǵy joq adam ondaı robottarǵa júginbeıdi. Al kimder úshin kerek desek, oǵan eki jaqty jaýap berýge bolady. Birinshisi, psıhologıalyq máselesi bar, aýtızmmen aýratyn, eshkimmen aralasa almaıtyn nemese óz denesinen qysylatyn, ashylyp eshteńe aıta almaıtyn adamdar júginýi múmkin. Al seksýaldyq qajettilik ol tabıǵı nárse, jetilgen organızm jaqyn qarym-qatynasty qashan da qajet etedi. Al ekinshi kategorıasy, seksýaldyq aýytqýshylyqtary bar adamdar bolýy múmkin. Mundaı adamdar ózderiniń qajettilikteri jaıynda eshkimge tis jaryp aıta almaýy múmkin, sol sebepti seks-robotpen qarym-qatynasqa túsý arqyly óz máselesin sheshýi múmkin».
Iaǵnı, psıhologtyń aıtýynsha, múgedek adamdar, uıań adamdar, aýtıst adamdarǵa seks-robottar kómektese alady.
«Alaıda jasóspirimder úshin bul asa qaýipti. Sebebi jynystyq músheleri damymaı jatyp seks-robottarmen qatynasqa túsetin adamdardyń erteńgi kúni ózge adamdaramen aralasýy qıynǵa soǵady», - deıdi Aııa Jolmanaova.
Seks-robottar - adamzatqa tóngen qaýip
Rasynda, jaı ǵana temir ǵoı, sezbeıdi, kórmeıdi, eshkimge eshteńe aıtpaıdy. Mine, adam balasy osyndaı oılarǵa berilip, bir kórmek nıette robotpen qarym-qatynasqa túsýi múmkin. Mamandardyń bárin aqylmen oılastyrǵany sonsha, álgi adam qumarta bastaıdy. Adamnan góri robotpen tildeskendi jón kóredi, sebebi jumysyna bóget keltirmeıdi, artyq suraq qoımaıdy, mazasyn almaıdy. Sóıtip, robotpen ómir súrgen oǵan yńǵaıly kórinedi. Endi álemdi dál sondaı robottar jaýlady dep elestetińiz... Adamdar bir-birimen aralasýyn doǵarady, meıirimdilik sónip, qatygezdikke ulasady, otbasylyq ómirge nuqsan keledi, álemde jalǵyz basty er adamdar men áıelder kóbeıedi, dúnıege bala kelmeıdi. Ómiri qarapaıym temirge baılanady da qalady. Jer betinde múlkigen tynyshtyq ornaıdy.
Onyń ústine, ár zamanda memleket úshin mańyzdy másele - demografıa. Al elimizdiń demografıasy máz emes ekeni shyndyq. Boıdaq erkekter kóp, óz teńin tappaı júrgen áıelder de jetedi. Al robottar kelse, olar úshin máseleniń sheshimi tabylǵandaı kórinýi múmkin. Sebebi aǵzasy jetilgen adam jynystyq qarym-qatynasty qajet etedi, ol - tabıǵı zańdylyq ekeni aıtyldy.
Iaǵnı, jynystyq qatynas úshin paıda bolǵan robottar adamzatqa tóngen qaýip qana!
Meniń de aıtarym bar...
Adam balasy «ómirge ne úshin keldiń?» degen suraqqa ártúrli jaýap qatýy múmkin. Biri ómirdiń qyzyǵyna batyp, qydyryp ta, iship te, jep te, bılep te, kúlip te, jalpy kóńil kóterýge úlgerip qalýdy kózdeıdi. Endi biri aqsha tabý jaǵyna kóbirek kóńil bóledi, baılyqqa umtylady, sezimdi ysyryp qoıady. Basqasy ǵylymǵa bet burady, bilim izdeımin dep ýaqyt shirkinniń qalaı ótip jatqanyn da ańǵarmaıdy. Al keıbiri otbasylyq qundylyqty joǵary qoıyp, qyz balalar «ana» bolsam deıdi, er balalar artymnan urpaq qalsa deıdi. Árkimniń óz tańdaýy bar, óz qalaýy bar, oǵan eshkimniń talasy joq.
Alaıda álemde ózgermeıtin bir qundylyq bar. Ol – mahabbat, sezim. Osy qundylyqtar sóngen jaǵdaıda, adam balasynyń meıirim-shapaǵaty birge sónedi, nıeti buzylady, nebir jamnadyqtarǵa barady, kúnálarǵa boı aldyrady. Al dál sondaı sátte robottar adamdarǵa qarsy qarýsyz soǵysqa shyǵady jáne adamnyń ózin emes, sanasynyń tas-talqanyn shyǵarady. Sondyqtan qolda bar qundylyqty baǵalaý tek adamnyń óz qolynda.
Gúlim JAQAN
