Ázirge elektrondy qujatty tek shet elden ákelingen kólikterge ǵana alady. Sondyqtan mamandar kólikti shilde aıynan bastap satyp alýǵa keńes beredi.

Al elektrondy qujattyń ishinde qandaı málimet bolady, ol ne úshin qajet? Bul suraqqa Qazaqstandyq avtobıznes qaýymdastyǵynyń tehnıkalyq retteý boıynsha dırektory Erbol Seıpilov jaýap beredi.

Munda barlyq maǵlumat bolady

– Satyp alýshy avtokólik týraly barlyq maǵlumatty elektrondy qujat arqyly bile alady. Zaýyttan shyqqanda tehnıkalyq aqaýy boldy ma, qandaı? Jol-kólik oqıǵasyna qatysy bar ma?

Elektrondy qujat avtokólik joıylǵanǵa deıin jaramdy ma? Budan ózge qandaı tehnıkalyq sıpattamalary bar? Bir aıta keterligi, bul qujatty avtokóliktiń tehnıkalyq pasportymen shatastyrýǵa bolmaıdy, – deıdi Erbol Seıpilov.

– Negizi elektrondy qujat Eýrazıalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqqa múshe elder (Qazaqstan, Reseı, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Ózbekstan, Belarýs) arasynda qoldanysqa enedi. Biz halyqaralyq tájirıbege súıene otyryp, osy júıeni iske qosýdy jón kórdik. Qaýymdastyqqa múshe elderden ákelingen nemese ımporttalatyn avtokólikter týraly málimetter biryńǵaı bazada saqtalady. Iaǵnı, avtokólik týraly barlyq málimetti qaýymdastyqqa múshe elderdiń azamattary ǵana alady. Al qaýymdastyqtyń aýmaǵynda shyǵarylǵan avtokólikke elektrondy avtoqujatty zaýytta ózderi jasaıdy. Ol avtokólik joıylǵanǵa (ýtılızasıaǵa ketkenge) deıin jaramdy.

– Mysaly, qazir Qazaqstan azamaty Qyrǵyzstannan avtokólik ákelip, memlekettik tirkeýge qoıar aldynda jol polısıasy barlyq málimetterin tekseredi. Bul óte uzaq ýaqytqa sozylyp ketedi. Avtokólik júrgizýshisi biraz ýaqytyn joǵaltady. Endi elektrondyq tólqujat arqyly bul málimetti alý memlekettik tirkeýdi ońtaılandyrady. Bul aqparatty burmalaýdy qıyndatyp, jalǵan qujat jasaýǵa tosqaýyl bolady. Sonymen qatar Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaqta qujattardyń óńdelýin jeńildetedi jáne bıznestiń operasıalyq shyǵyndaryn azaıtady, – dedi Erbol Seıpilov.

Úshinshi memleketten ákelingen jaǵdaıda

– Eger avtokólik Eýrazıalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqtyń músheliginde joq elderden ákelingen bolsa, qaýymdastyq elderiniń shekarasyna kirgen ýaqytynan bastap elektrondy avtoqujat beriledi. Al jańa kólikterge avtosalonda jasalady.

Avtoqujat barlyq kólikterge berilmeıdi

– Mysaly, elektrondy qujatty qoldanysta júrgen kólik ıeleri ala almaıdy. Ázirge tek birinshi shildeden bastap elimizge ımporttalǵan nemese ekporttalatyn kólikterge ǵana beriledi. Al qoldanystaǵy kólikterge elektrondy qujat berý máselesi áli qaralǵan joq. Meniń oıymsha, osy júıe iske qosylǵan soń, aqyryndap, qoldanystaǵy kólikterge berile bastaıdy, – dedi qaýymdastyq basshysy.

Sonymen qatar sarapshy mamandar tólqujat Qarýly Kúshter tehnıkasyna jáne QR-nyń memlekettik organdarynyń tasymal qurylǵylaryna, jaýyngerlik tehnıkalaryna berilmeıtinin aıtqan bolatyn.

Qazaqstan byltyr tehnıkalyq turǵydan daıyn bolmaǵan

Eýrazıalyq ekonomıkalyq komısıa alqasy kólik quraldarynyń elektrondy qujatyna qatysty tártibin bekitý týraly sheshimdi 2015 jyly qabyldaǵan bolatyn. Ol EýrAzEQ aýmaǵyndaǵy kólik quraldary men tehnıkanyń basqa da túrleriniń emin-erkin qozǵalysyna jaǵdaı týǵyzýdy, qozǵalys quralyna qatysty barlyq málimetti avtomattandyrýdy, shekaradan ótken kezde kólik quraldaryn qadaǵalaý tártibin jeńildetýdi kózdedi. Qujatqa sáıkes, kólik quraldary men basqa da tehnıka túrlerin júrgizý, satyp alý men satý, sonymen qatar basqa da quqyqtyq sharalar kezindegi tıisti rásimder ońtaılandyrylady.

Aıta keteıik, joba byltyrǵy shildeden bastap júzege asýy tıis bolatyn. Qaýymdastyqqa múshe memleketterdegi avtoóndirýshiler men dılerlerdiń jańashyldyqqa daıyn bolmaýynyń saldarynan keıinge shegerildi. Bul týraly "Reseı avtomobıl dılerleri" qaýymdastyǵynyń basshysy Oleg Moseev: "Elektrondy avtoqujatqa kóshý merzimin keıinge shegerý týraly usynys Belorýs pen Qazaqstan tarapynan tústi. Sebebi bul elder elektrondy avtoqujat engizýge tehnıkalyq turǵydan daıyn bolmady. Óz kezegimizde biz eýrazıalyq komısıaǵa jobany júzege asyrý ýaqytyn sozý týraly hat joldadyq", – dep málimdeme jasaǵan bolatyn.

Avtoqujatty kimder rásimdeıdi jáne aqparatty qaıdan alýǵa bolady?

Elektrondy avtoqujatty kólik quraldaryn shyǵarýshylar, sondaı-aq tıisti tizimge engizilgen ýákiletti organdar men uıymdar rásimdeıdi. Bolashaqta avtokólik satyp alar kezde júrgizýshige qaýymdastyqtyń ortaq aqparat toptastyrylǵan arnaıy portalynan barlyq málimetti alýyna bolady.

Iaǵnı, sáıkestendirý nómiri boıynsha ıesiniń qolyna kólik quralynyń elektrondyq qujatynyń úzindisi beriledi. Bir eskeretin jaıt, elektrondyq qujattyń kóshirmesin jasaý múmkin emes deıdi ıdeıa avtorlary.

Elektrondy qujatta mynadaı aqparat saqtalady:

• Kólik quralynyń elektrondy avtoqujat nómiri;
• Kólik quralynyń elektrondy avtoqujatynyń mártebesi;
• Kólik quralynyń sáıkestendirý nómiri;
• Qozǵaltqysh nómiri jáne tıpi;
• Shası nómiri;
• Shanaqtyń nómiri (kabına, tirkeme);
• Shanaqtyń túsi (kabına, tirkeme);
• Shyǵarý jyly men aıy;
• Mindetti qaýipsizdik talaptaryna sáıkestigin rastaıtyn qujat;
• Kólik quralynyń markasy men onyń komersıalyq ataýy;
• Ekologıalyq klassy;
• Daıyndaýshynyń ataýy jáne meken-jaıy;
• Dońǵalaqtarynyń sany men ornalasýy;
• Jolaýshylar syıymdylyǵy;
• Kólik quralynyń jabdyqtalǵan kúıdegi massasy;
• Kóliktiń satyp alý jáne satý tarıhy;
• Tehnıkalyq tekseristen ótý merzimderi;
• Avtokólikti jóndeý jáne qosalqy bólshekterin aýystyrý týraly derekter.

Endi memlekettik tirkeý nómirin úıde otyryp alýǵa bolady

Qazaqstanda kólikti tirkeýge qoıý prosesi alty saǵattan eki saǵatqa qysqarǵan bolatyn. Endi 26 mamyrdan bastap 20 mınýtqa deıin qysqardy.

Qazir ákimshilik aıyppuly (beınebaqylaýǵa túsken aıyppulǵa qatysy joq) men salyǵy tólengen kólikti onlaın tirkeý arqyly ýaqytty únemdeýge bolady. Iaǵnı, endi úıde otyryp-aq bar sharýańyzdy bitire alasyz.

Ol úshin elektrondy sıfrly qoltańba bolýy shart. Aldymen elektrondy úkimet portaly egov.kz saıty arqyly onlaın túrde ótinish jasaısyz. Daıyn bolǵan kezde avtokóliktiń tehnıkalyq pasporty men memlekettik tirkeý nómirin ózińiz kórsetken HQKO-nan alyp ketýge bolady.

"Qazposhta" AQ-nyń meken-jaıǵa jetkizý qyzmetine júginýge bolady.

Endi qalaǵan nomerdi de tańdaýǵa múmkindik bar. 777-den basqa

Bul – bıyl 15 qańtardan bastap engizilgen jańa joba. Mamandandyrylǵan HQKO-nyń qujattardy qabyldaý jónindegi mamany Oljas Orynbasarulynyń aıýynsha, avtojúrgizýshiler qalaǵan memlekettik nómirmen birge áripterdi de tańdap alýyna bolady. Ol úshin satyp alýshy ortalyqqa (HQKO) baryp ótinish toltyryp, memlekettik alymdy tóleýi tıis.

– Mysaly, búgingi satylymǵa 6 men 3 sany shyǵarylsa, 601 men 699 sandar aralyǵyndaǵy nómirlerdiń birin tańdaı alady. Ol úshin 10341teńge tóleıdi. Ol somanyń 6734 teńgesi – memlekettik nómir tańbasyn alýǵa, 3006 teńgesi kólik quralyn tirkeýge, 601,25 teńgesi memlekettik baj salyǵy tóleýge ketedi.

Biraq suranysqa ıe tańdaýly nómirdi ala almaısyz. Óıtkeni olardyń baǵasy basqa. Qymbat. 010 men 090 aralyǵyndaǵy nómirlerdiń baǵasy – 137 085 teńge, 111 men 999, 100 ben 900 nómirleriniń baǵasy – 329 500 teńge, 001 men 009 aralyǵyndaǵy jáne 777 nómiri óte qymbat, 548 340 teńge turady. Tańdaýly nómirdi Qazaqstannyń kez kelgen HQKO-nan tapsyrys berip, alasyz.

Eger kólik júrgizýshisiniń qalaǵan memlekettik nómiri bolmaı qalsa, qajetti memlekettik alymdy tólep, tapsyrys berýine bolady. Al kezektegi nómirdi tegin alady.

"Azamattarǵa arnalǵan úkimet" memlekettik korporasıasynyń bergen málimetine qaraǵanda, 2017 jyly 4500-den astam tańdaýly nómirler 1,5 mıllıard teńgege satylǵan.

Kóligińiz urlansa...

– 26 mamyrdan bastap avtokólikti tirkeýge qoıý kezinde shanaq nómiri men sáıkestendirý nómirin tekserýdi alyp tastady. Bul tekserýden ótý úshin júrgizýshiler tańǵy saǵat altydan bastap kezekke turatyn.

Endi ony tek MAI qyzmetkerleri júrgizedi. Iaǵnı, avtokóliktiń urlanǵanyn solar anyqtaıdy. Al ortalyqtyń tirkeýge qoıý kezinde atqaratyn mindeti – jyljymaly múlikti paıdalanýǵa zań júzinde shekteý qoıylmaǵanyn tekserý, ákimshilik aıyppul men salyq qaryzyn tekserý, – deıdi Oljas Orynbasaruly.

Shet el azamaty kóligin bir ǵana qujatpen tirkeýge qoıady

Mamandandyrylǵan HQKO-da shet el azamatary úshin kólikti tirkeýge qatysty birqatar jeńildikter qarastyrylǵan. Oljas Orynbasarulynyń aıtýynsha, osy ýaqytqa deıin qoldanysta bolǵan tártipke sáıkes, shet el azamaty avtokólikti tirkeýden shyǵaratyn bolsa nemese tirkeýge qoıatyn kezde kólik ıesi arasyndaǵy jazbasha túrdegi kelisim shartty SİM-ne aparyp, úsh kún ishinde ruqsat alatyn.

– Sonymen qatar shet el azamatynyń memlekettik tirkeý nómiri nemese tehnıkalyq qujaty joǵalǵan jaǵdaıda, tipti kóligin tehnıkalyq tekserýden ótkizetin kezde SİM-niń arnaıy ruqsaty kerek edi.

Al jańa tártip boıynsha, shet el azamatynyń yqtıar haty negizinde avtokólikti tirkeýge qoıýǵa bolady. Kólikke beriletin tehnıkalyq qujat ta sol yqtıar hattyń ýaqytyna qaraı beriledi. Sondaı-aq Eýrazıalyq qaýymdastyqqa múshe memleketter ishinde bizdiń ortalyq bergen qujat jaramdy bolyp tabylady, – dedi.

Júrgizýshi kýáligin aýystyrý da jeńildetilgen

– Endi júrgizýshi kýáligin ortalyqqa kelip 3060 teńge tólep, aýystyryp alýǵa bolady. Bastysy, qujatty aýystyrý kezinde salynǵan aıyppul bolmasa boldy, – deıdi mamandandyrylǵan HQKO-nyń mamany Oljas Orynbasaruly.

– Al kýálikti aýystyrý úshin qaıta emtıhan tapsyrý qajet emes. Bir eskeretin jaıt, bul tártiptiń kólik júrgizý kýáligin alǵash ret alatyn azamattarǵa qatysy joq. Onyń ústine qujatty endi kez kelgen HQKO-na baryp alýǵa bolady. Júrgizýshi óziniń tegin aýystyrǵanda, kýáligin joǵaltqan jaǵdaıda, ýaqytshany turaqty túrine aýystyrǵan kezde de solaı.

Alaıda burynǵydaı birqatar medısınalyq qujattardy talap etetin kez bolady

Birinshiden, júrgizýshi kýáliginiń merzimi ótip ketken jaǵdaıda, ekinshiden, qosymsha kategorıaǵa tapsyrǵan kezde medısınalyq anyqtama jınaý kerek bolady. Sonymen qatar qosymsha kategorıaǵa ótkenińizdi rastaýyńyz qajet.

Júrgizýshi kýáligin aýystyrý úshin kerek qujattar:

• Júrgizýshi kýáligin berý blankisindegi toltyrylǵan ótinish (arnaıy HQKO-da qajet emes);
• Jeke basyn kýálandyratyn qujat;
• 083/ý nysandy medısınalyq anyqtama jáne onyń kóshirmesi, (tek júrgizýshi kýáliginiń merzimi ótken jaǵdaıynda usynylady);
• Memlekettik baj alymdy tóleýdi rastaıtyn qujat (1,25 AEK);
• Shetel azamattarynyń qolynda Syrtqy ister mınıstrliginiń dıplomatıalyq korpýspen jumys jónindegi uıymynyń joldamasy bolýy shart.