Kım Kı Dýk óz elinen góri odan tys jerlerde asa tanymal. Eýropa men Amerıka kórermenderi úshin azıalyq art-haýs rejıser esimimen egiz uǵymdaı bolsa da, otanynda onyń óneri laıyqty deńgeıde baǵalanǵan emes. Intellıgentter úshin ol – gýrý, kınoelıta ókilderi úshin – margınal.
Rasynda da búgingi kúni Azıa kınematografıasynda Kım Kı Dýktyń tanymaldyǵy gonkongtyń ataqty Kar Vaıdan da basym desek, qatelespeımiz.
Al, ol kınony alǵash ret 32 jasynda kórgen desem, sener me edińiz?
Iá, mundaı da bolady eken. Qarapaıym otbasynda dúnıege kelgen Kım aýylsharýashylyǵy mektebin aıaqtaǵannan keıin zaýytqa jumysqa ornalasady. Keıin 5 jyl áskerde boryshyn ótep (Ońtústik jáne Soltústik Koreıa arasyndaǵy jaǵdaıdy eskeretin bolsaq, bul beıbit kúngi áskerden áldeqaıda aýyr bolǵany anyq) kelgen soń 2 jyldaı zaǵıptar úıine aınalǵan bir shirkeýde ómir súredi. Osy kezde onyń sýret ónerine degen qyzyǵýshylyǵy oıanady. 30 jasynda ana tilinen ózgede sóıleı almaıtyn, eshqashan shetke shyqpaǵan jigit Parıjge kórkem óner tarıhynan dáris alýǵa attanady. Parıj! Kınematografıa álemine alǵash boılatqan da osy ańyz qala bolatyn.
Óz eline oralǵan soń birden senarı jazýǵa kirisedi (23 jylda túsirgen 23 kartınanyń 22-si óz senarıi boıynsha). Kórkem kartınamen alǵash tanysqan sátten 4 jyl ótken soń Kım Kı Dýk rejıserlik debútin jasap, sodan bergi ýaqyttyń bárinde jylyna 1 fılm usynyp otyr. Sirá, kınematografıasyz ótken mánsiz jyldarynyń ornyn toltyrǵysy keletin shyǵar?!
Onyń qarqynyna kóz ilespeıtini sonsha, búkil Koreı jurty úshin bir ǵana Kım Kı Dýk jumys isteıtindeı kórinedi keıde. Halyqaralyq kınofestıvalderde ultynyń shashbaýyn kóteretin de ózi. Tipti jylyna 2 fılm túsirse de, sapasy álsiregen emes. Batys kıno synshylaryna "Bul endi Kım Kı Dýk qoı...", "Kım Kı Dýk óz repertýarynda...", "Taǵy da shedevr..." dep tańdaı qaqqannan basqa amal qalmaıdy.
Ol rejıser retinde óte erkin, eshqandaı zańǵa baǵynbaıdy. Eger Kım qandaı da bir qaǵıdany ustanatyn bolsa, ol tek kórkem kompozısıa men ózindik stılge ǵana qatysty bolýy múmkin. Ol ózi úshin kınony din, senim dárejesine deıin kóteretin adam. Onyń ár kadry, ár jańa kartınasyna da jurt solaı, ol kınonyń qudiretin moıyndaǵandaı dárejede tabynady. Múmkin koreıalyq rejıser týyndylarynyń shamandyq rásim sekildi dýalap alatyn áseri de sol sebepten shyǵar...
"Fılmder shyndyqty ózgertpese de, olar jeke adamnyń sana-sezimine áser etetin qudiretke ıe. Men úshin kınotúsirilim - keıipkerdi nysanaǵa alyp, onyń nendeı kúıde, qandaı sezimde ekenin kóz jazbaı qadaǵalaý. Sheberligi jetken rejıser kórermendi sol atmosferaǵa engizip jiberedi " , - deıdi Kım Kı Dýk.
Kım Kı Dýktyń kartınalary neni jyrlaıdy?
Árıne, mahabbatty. Sońǵy demi qalǵansha súıýdi... Jaýyzdyqty romantızasıalaýǵa áýes rejıserdiń týyndylary týraly osyndaı pikir bildirgenime kópshilik kelispesi anyq. Bálkim qatelesermin. Qalaı bolǵanda da, onyń kartınalarynda qatygezdik tym sulý, kúná baldaı tátti.
Ol qashan birde shól, birde kól. Ortasy joq. Adam shydamas qandy kórinis birden únsiz romantıkalyq kadrmen almasyp, birese súıip, birese soqqandaı eseńgiretip jiberedi. Onyń kartınalary eýropalyqtar úshin tansyq shyǵystyq "jumbaq" pen býddıstik poetıkaǵa tunyq. Sújettik kollızıalar dramatızmi eksentrıkamen astasyp jatady.
Biraq Kım Kı Dýk týyndylarynyń bárine ortaq dúnıe bar. Ol - jannyń "qańyraýy". Kım Kı Dýktiń qaı kartınasynyń astarynda da býddızmdegi osy túsinik jatady. Jannyń "qańyraýy" únsizdik, suraqsyzdyq, minezsizdik, aıtylmaǵan sezim, aıaqtalmaǵan áreket, logıkasyz sújet arqyly jetkiziledi. Kartınanyń dámi tańdaıyńyzda uzaq saqtalatyny da sodan. Kım Kı Dýk shyǵarmashylyǵyna tartatyn da, kerisinshe keýdeden ıteretin de osy.
Onyń elden erek bolýyna bıografıasynyń tıgizgen áseri qanshalyqty zor ekenin aıtpasa da túsinikti. Rejıserlik te, aqyndyq sekildi taǵdyr tańdaıdy. Múmkin, rejıserlik - jyrdy vızýaldy jazý shyǵar...
Almaty shaharynda ótip jatqan Almaty Film Festival-de kózi tiri ańyzben tildesip qalý múmkindigi buıyrdy. Sol áńgimeniń shetimen bólisýdi jón kórdim.
- Kıno degen ne?
- Kınematografıaǵa kelgen 23 jylda 30 shaqty fılm túsirdim. Al, kınonyń ne ekenin áli túsinbeı kelemin. Siz bilseńiz, maǵan aıtyńyzshy.
- Sizdiń týyndylaryńyzdaǵy tynyshtyq adamdy baýrap alady... Keıipkerlerińizdiń únsiz uǵysatyny neden?
- Ol aqıqatqa umtylýdan. Sózdiń qudiretin joqqa shyǵarmaımyn. Biraq áreket - sózden de sheber.
- Sol árekettiń "qatygezdigi" she? Kartınalaryńyzǵa qatysty gýmanısik degen anyqtamany qoldanýdan qashatynyńyz?
- Men olardy nashar demeımin. Biraq ómir gýmanısik fılmde kórsetilgennen áldeqaıda alshaq. Aqıqaty - "qatygez" áreket. Sony kórsetemin. Bile bilseńiz, qara tús qoıý bolǵan saıyn, aq aǵara túsedi. (Onyń kartınalaryndaǵy kontrastty jetkizýge osy sózden artyq anyqtama joqtaı sezindi sol sátte).
- "Arman" fılminiń túsirilim alańynda oryn ala jazdaǵan qaıǵyly oqıǵadan keıin Sizdiń kúızeliske túsip, uzaq ýaqyt jalǵyz ómir súrgenińiz avtorlyq kıno kórermenderine málim. Keıin sol shyrmaýdan shyqpaq túgil, kınematografıaǵa qaıta oraltqan kartınańyzben (Peta) Venesıa kınofestıvalinde "Altyn arystandy" aldyńyz. Shashyńyz aǵarsa da, janyńyz jasarǵanǵa uqsaıdy. Siz úshin óte qýanyshtymyn.
- Shyndyǵynda men shashymdy aqqa boıap alǵam (kúlip).
Biraz únsizdikten keıin "Boıaýdyń aty - Ómir" dedi.
- Shyńyraýdan shyǵarǵan qandaı qudiret?
- Koreı halqynda "Arıran" degen ulttyq án bar. Fólklor bolǵan soń onyń ondaǵan nusqasy oryndalady. Biraq máni bir. "Adam bop ómirge kelý jazylǵan eken, taǵdyrdy qabyldaı bil" deıdi. Adam bop týý, adam bop ómir súrý, adam bop jaratylý muńy. Taǵdyrdan qutyla almaısyń. Sony uǵyný. Meniń óz "Arıranym" bar.
Teńselip otyryp oryndap berdi. Onyń "Arırany" zarly edi.
P/S: "Bálkim, kıno – júregimizdiń úni shyǵar",- dedi maestro keterde.
