Adamǵa túrli synaqtar beriletini belgili. Ózińizge ǵana arnalǵan ómirlik synaqty jeńip shyǵý da, moıymaı, alǵa qaraı umtylý da ózińizge tikeleı baılanysty. On eki múshemiz saý bolsa da áıteýir bir nársege kóńilimiz tolmaı, ózimizdi, keıde ózgelerdi jazǵyryp, jıi depressıaǵa túsip jatamyz. Al múmkindigi shekteýli... Jo-joq,  múmkindigi sheksiz jandar baryn baǵalaı almaıtyn jandarǵa ómirge degen qushtarlyqtyń artýyna sebepshi bolyp jatady. Qýanysh Basharov sondaı erekshe jandardyń biri. Oǵan "sen ánshi bola almaısyń", dep aıtqandar kóp bolǵan, alaıda ol maqsatynyń aıqyn ekenin sezip, eń bastysy  qarym qabiletinine senip, qazirgi qazaqtyń toıynda án shyrqap, óz ónerimen halyqty tańdaı qaqtyryp júr. Qamshy.kz aqparat agenttiginiń tilshisi jumys barysymen Almatyǵa kelgen Qýanysh Basharovpen kezdesip, suqbat aldy. 

— Qazirgi tańda nemen aınalysyp júrsiz? Shyǵarmashylyǵyńyzda qandaı jańalyqtar bar?

— Jaqyn arada beınebaıan túsirýdi josparlap otyrmyz. Meniń tanylýyma sebepker bolǵan «Jalǵyz japyraq» ánine beınebaıan túsiremiz. Al qazir toıdyń qamymen júrmiz. Men kóbinese Shymkent qalasynyń turǵyndary toıǵa shaqyrady.

— Ózińiz jaıly aıtqan kezde kópshe túrde sóıleısiz. Toıǵa shyqqanda, kóshede serýendegende jalǵyz júresiz be? Álde únemi qasyńyzdan tabylatyn jandar bar ma?

— Joq, jalǵyz júrmeımin. Men qydyrǵan kezde de, toıǵa shyqqanda da baýyrlarym qasymnan tabylady. 

— Toıdan alǵan qarajatyńyzdy qaıyrymdylyqqa jumsaıtynyńyzdy estidim. Qaıyrymdylyqpen aınalysýyńyzǵa ne sebep boldy?

— Men bala kezimde aqsha jetispeýshiliginiń sebebinen emdele almaı qaldym. Qarajat jaǵynan kóptegen máseleler týyndaǵan bolatyn. Sol kezde óz-ózime ýáde bergen edim. Eger tanymal ánshi bolyp ketsem, qaıyrymdylyq jasaımyn, ózim sekildi jandarǵa qol ushyn sozamyn dep ózime sert berdim. Eń birinshi, ánshi bolýdy, sodan keıin qaıyrymdylyq jasaýdy armandadym. Keıin toıdan túsken qarajattardy muqtaj jandarǵa bere bastadym. Sońǵy ret jaz mezgilinde qaıyrymdylyq sharasyn jasadym. Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdanyny Qojakent degen aýylda jetimder úıinde qaıyrymdylyq konsertin berdim.

— Qaıyrymdylyq jasar aldynda nege kóp mán beresiz? Kimderge qaıyrymdylyq jasaısyz?

— Kez kelgen muqtaj janǵa qoldan kelgenshe kómegimdi tıgizemin. Mysaly men birde joldan bir qart áıeldi kórdim. Aıaǵy joq eken. Onymen sóılesip, balalarynyń, nemereleriniń kómek kórsetpeıtinin bildim. Onyń aıaǵyna protez alý kerek boldy. Soǵan qarjylaı kómek kórsettim. 

— Eń alǵash oryndaǵan ánińiz "Jalǵyz japyraq" boldy. Shyǵarmashylyq jolyn ne sebepti «Jalǵyz japyraq» ánien bastadyńyz?

— Bul ándi aıtýyma alǵashqy mahabbatym sebepker boldy desem de bolady. Aıda esimdi shymkenttik qyzdy jaqsy kórdim, ol da meni jaqsy kórdi. Ol Shymkent qalasynyń Myrzakent aýylynan edi. Biz ekeýmiz áleýmettik jeli arqyly tanysqanbyz. Keıin áńgimemiz jarasyp, Shymkentke toıǵa barǵan kezde Aıdamen kezdesip júrdim. Jıi kezdesip, jıi serýendeıtin edik. Ekeýmiz 2 jyldaı qyz ben jigit retinde júrdik. Alaıda Aıda ata-anasynyń aıtqanynan shyǵa almaıtyn qyz bolatyn. Onyń ata-anasy bizdiń aralasýymyzǵa qarsy bolatynyn bilgen soń ara qatynasymyzdy toqtatýǵa bel býdyq. Biraq Aıda bizdiń qyz ben jigit bolyp júrgenimizdi ata-anasyna aıtpady. Sebebi olardyń qarsy bolatynyna senimdi etin. Men de ony qınaǵym kelmedi. Sóıtip ekeýmizdiń jolymyz ekige aıyryldy.

— Al alǵashqy mahabbat hıkaıasynan keıin ǵashyq bola aldyńyz ba?

— Joq, ǵashyq bola almadym. «Jalǵyz japyraq» ánin aıtqan saıyn Aıda esime túsetinin jasyra almaımyn. Biraq osy ánnen ózim lázzat alamyn.

— Bolashaq jaryńyzdy qalaı elestetesiz?

— Ózimniń anamdaı bolýy kerek. Meniń anam qarapaıym, minezi óte jaıly adam. Imandy da, ıbaly qyzdy jolyqtyryp, ózime jar etsem dep armandaımyn.

— Al qazirgi ýaqytta úılenbeı júrgenińizge alǵashqy mahabbatyńyzdyń áseri bar ma?

— Shynymdy aıtsam, ıá. Alǵashqy mahabbatymdy umyta almaı júrmin.

— "Jalǵyz japyraq" ánin sizden bólek tanymal ánshi Ábdijappar Álqoja da aıtyp júr. Ábdijappar Álqojanyń tarapynan dýet bolyp án aıtýǵa usynys túsken joq pa?

—  Biz ekeýmiz Jańaqorǵandaǵy toıda osy ándi birge aıtqanbyz. Halyqqa unaǵan. Biraq Ábdijappardyń tarapynan maǵan usynys aıtylmady. Meniń aǵam da "bul ándi jalǵyz óziń oryndaǵanyń durys bolady",  -degen. Biraq Ábdijappar Álqoja maǵan habarlasyp, hal-jaǵdaıymdy surap turady. 

— Qazirgi qazaq estradasyna kóńilińiz tola ma?

— Endi árqalaı. Sebebi barlyǵyn birdeı dattap, barlyǵyn birdeı maqtaı almaısyń. Qazirgi estradada júrgen keı ánshilerdi kórip «átteń» deısiń, keı ánshilerdi kórip súısinesiń. Qazaq estradasyndaǵy «Ninety one» tobyn jek kóremin. Sebebi olardyń stılderi qazaqtyń dástúri men mentalıtetine saı emes. Qulaǵyna syrǵa taǵyp, shash boıaǵan qazaq jigiti bolmaǵan. Olardyń ánderin múldem tyńdaǵym kelmeıdi. Ánderiniń mán-maǵynasy joq.

— Al kimderdi úlgi tutasyz?

— Meniń aǵam bar. Meniń toıǵa shyǵýyma sebepshi bolǵan aǵam meni únemi qamshylap, shabyt syılap otyrady. Onyń tolyq aty-jóni Jánibek Syzdyqov. Ol ózi tamada bolyp jumys isteıdi. Men sol aǵammen birge, sol aǵamnyń qoldaýymen toıǵa shyǵamyn. Ony jeke prodússerim desem de bolady. Al ánshilerdiń ishinde Qaırat Nurtasty úlgi tutamyn.

— Siz jaǵymsyz pikirlerdi qalaı qabyldaısyz?

— Jaǵymsyz pikir aıtýshylarǵa jıi aıtatyn jaýabym bireý-aq. «Iá» degen sóz. Sebebi olarmen sóz talastyryp eshteńege jete almaısyń. Sol sebepti «seniki durys» dep qana qutylamyn. «It qapty eken dep sen de qapsań, adamdyǵyńnan ne qalady» demekshi men olardyń deńgeıine túskim kelmeıdi. Eshqandaı artyq sóz de aıtpaımyn, oǵan júıkemdi de juqartpaımyn. Biraq osydan eki jyl buryn Erýbaı Qaldybekov «Dýanaǵa nápaqa, qaıyrshyǵa sadaqa» atty maqalasyn «Jańaqorǵan tynysy» gazetine jarıalady. Men týraly jaǵymsyz pikirin gazetke jarıalaı otyryp onyń neni kóksegen,  maqalany qandaı maqsatta jazǵanyn men bilmeımin. Biraq maǵan bul maqala kúsh-jiger berdi. Men sol maqalany jazǵan adamǵa eregesip, ózimdi qamshylap, toıǵa shyqtym. 

— Ómirdegi qıyndyqtardan sharshaǵan kezde neden kúsh-qýat, shabyt alasyz? Ómir súrýge degen qushtarlyq qaıdan paıda bolady?

— Men jaǵymsyz pikirden kúsh-jiger alamyn. Sonymen birge maǵan shabyt syılaıtyn da, kúsh-jiger syılaıtyn da aǵam. Men sol úshin Jánibek aǵama alǵysymdy aıtqym keledi. Meni únemi jigerlendirip otyrady. 

Men ómir súrýge degen qushtarlyqty menen de jaǵdaıy nashar adamdardan alamyn. Sol jandarǵa qarap shúkirshilik etemin, sol jandardy kórip ózimdi-ózim jigerlendire túsemin. Al barlyq múshesi saý bola tura ómirden túńiletinderge bir ǵana nárse aıtamyn - ómirde eshqashan túńilmeý kerek. Barlyǵyn jeńe bilý kerek. Qıyndyqty bergen Qudaı jeńildikti de beredi. Tek shydamdylyq pen tabandylyq kerek.

— Alǵa qoıǵan maqsatyńyz qandaı?

— Maqsatty aıtsań, oryndalmaı qalady. Men osyǵan senemin. Sondyqtan bul suraqqa jaýap bermeı-aq qoıaıyn. Biraq armanym sheteldi baǵyndyrý. Shetelge Qýanysh ekendigimdi kórsetsem eken deımin. Maǵan "sen ánshi bola almaısyń",- dep jıi aıtady. Men sol adamdarǵa meniń qolymnan ánshi bolý keletinin dáleldegim keledi.

— Ánshilikten basqa qandaı qyzyǵýshylyǵyńyz bar? Bos ýaqytyńyzda nemen aınalysasyz?

— Men ánshilikten basqa tehnıkaǵa qatty qyzyǵamyn. Úıde kompúterge arnaıy programma ornatamyn. Jańa dúnıelerdi programmalardy qoldanýdy úırenemin. Negizi ánshilikten bólek osyndaı qyzyǵýshylyǵym bolǵan. Alaıda óner jolyn tańdap, naqty sheshim qabyldaǵannan keıin bul qyzyǵýshylyqty ysyryp qoıýǵa týra keldi. Jalpy ánshi bolmasam, sol tehnıka salasyndaǵy qyzmetker bolar edim.

— Ómirińizde qandaı keleńsizdikter jıi oryn alady? Qoǵamǵa aıtar synyńyz bar ma?

— Jalpy kez kelgen adamnyń ómirinde aıaqtan shalýǵa tyrysatyndar kezdesedi dep oılaımyn. Men toıǵa barǵan kezde kóptegen asabalar án aıtqyzbaı, mensibeı turady. Qazirgi qoǵamda mensinbeýshilik, bireýdi bireýden tómen sanaý jıi kezdesip jatady. Osyny kórip ishim ashıdy. Kóbisi dúnıeqońyzdyqqa salynyp jatady. Bar oıy ala bersem, jeı bersem degender kóp.

Qoǵamǵa kóńilim tolmaıdy. Múmkindigi shekteýli jandarǵa jetkilikti deńgeıde kóńil bólinip, qoldaý kórsetilip jatqan joq. Memlekettik mekemelerdegi plantýstan saý adamnyń ózi súrinedi. Keı mekemelerde múldem plantýs joq. Qazaqstandaǵy kóptegen qalalarda múgedekterge jaǵdaı jasalmaǵan. Tipti kóshede júrýdiń ózi qıynǵa soǵady. Qazaqstan múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalmaǵan. Ákimdikke aryzdanǵannan eshteńe ónbeıdi. Olardyń esigin tozdyrǵannan basqa esh paıda joq. Mysal men qazir Almatydaǵy avtobýsqa minip, múgedektigim týraly arnaıy qujatty kórsetsem, menen aqsha alady. Sebebi men bul qalanyń turǵyny emespin. Aqsha tólemes úshin osy qalada tirkeýge turýym kerek eken. Sol kezde Qazaqstan birtustastyǵy qaıda oıǵa keldim.

— Qazirgi qyzdarǵa aıtaryńyz bar ma? Maǵan qazirgi qyzdarǵa kóńilińiz tolmaıtyn bolyp kórindińiz...

— Iá, aıtarym bar. Qazirgi qyzdardyń jartysynan kóbi men sekildi jigitterdi kórse, úrke qaraıdy. Soǵan tańqalam, bir jaǵynan qynjylam. Qyzdardyń kóbisi aqshaǵa, baılyqqa qumar keledi. Baı jigitti kórgen qyzdar sol jigitpen qydyryp, iship-jep, serýendep júrgendi qalaıdy. Aqshaǵa degen nápsini tyıa almaıdy.

— Shynaıy mahabbattyń baryna áli kúnge deıin senesiz be?

— Iá, árıne senemin. Sengendikten "Jalǵyz japyraqty" áli kúnge deıin oryndap júrmin ǵoı. Senemin. Kútemin.

— Adamdardyń qandaı qasıeti janyńyzǵa jaqpaıdy? Al qandaı qasıetti baǵalaı bilesiz?

— Maǵan ózimshil adamdar múldem unamaıdy. Al sabyrly, adal jandardy baǵalaı bilemin. 

— Satqyndyqty bastan ótkerdińiz be?

— Iá, ondaı kezder bolǵan. Men qatty senetin bir dosym bar edi. Únemi toıǵa sol jigit aparyp júretin. Men oǵan toıdan túsken qarajattarymnan syılyq syılap, alǵysymdy aıtatynmyn. Bir kúni ol menen toıdan túsken qarajattan belgili bir paıyzyn berýimdi surady. Solaı aqshaǵa bola túrli kelispeýshilikter oryn alyp, múldem aralaspaı kettik. Solaı... Qazirgi adamdardyń kóbisi aqshany oılaıdy, tez baıyǵysy keledi. Alaıda ómirdiń máni aqshaǵa baılanyp qalǵan joq qoı.