Erkin oıdyń alańy «Qamshy» portaly osy ýaqytqa deıin qazaqstandyq sheneýnikterdiń (mınıstrlerden bastap parlamenttiń qos palatasyndaǵy halyq qalaýlylaryna deıin ) jumystaryna ádil synyn, ózekti máselelerge ótkir pikirler bildirip kelgen bolatyn. Júrgeninen turǵany kóp Úkimet pen Parlamenttiń jumysyn synaý – sheneýnik myrzalardyń halyq aldyndaǵy ımıjin túsirý nemese avtokratıalyq basqarý júıesin ashyq qaralaý emes-tin. Osy oraıda ásirese depýtattarǵa aıtylǵan synnyń syńarjaqtyǵy ras edi. Depýtattyń negizgi fýnksıasy hám mısıasy - halyqtyń únin bıliktiń qulaǵyna jetkizý jáne Úkimettiń jumysyna syn kózqarasyn bildirý edi. Alaıda, sońǵy jyldary «Aqsaqal bılikke» táýelsiz qurylym(dálirek solaı bolýy tıis edi) – parlamenttik  bıliktiń qolshoqparyna aınalyp ketkeni týraly eldegi «formaldy oppazısıa» az aıtyp júrgen joq. Biraq kópke topyraq shashýdan aýlaqpyz. Bizdegi qalyptasqan Gerontokratıalyq júıege óziniń ashyq pikirin bildirip, votýmdyq senimsizdigin jaltaqsyz kórsete alatyn depýtattar da joq emes.

Mysaly, jaqynda «Aq jol» partıasynyń tóraǵasy, májilis depýtaty Azat Perýashev teńge devalvasıasynan keıin qazaqstandyqtarǵa ne isteý kerek degen suraqqa jaýap berip, forbes.kz-ke suhbat bergen eken. Onda Perýashev myrza «Bizdiń mıllıarderlerge ózderiniń qaıda turǵysy keletindikterin anyqtap alý qajet! Óz elinde me, álde shetelde me? Eger, óz elinde turǵysy keletin bolsa, bar aqshasyn ashyq jarıalap, Qazaqstannyń ekonomıkasyna jumys istesin!  Eger shetelde turýdy qalasa, óz kapıtalynyń shyǵý tegin jarıalasyn. Sosyn salyǵyn tólep júre bersin. Marhabat! Merekelerde qonaqqa kelip turyńyzdar! Biz qýana qarsy alamyz. Eger baılyǵyńyzdyń qaıdan paıda bolǵandyǵyn túsindire almasańyz, shetelge ketip qalǵanyńyz tipti jaqsy. Eń qurǵanda para alýshy men búdjetten urlaýshy azaıyp, elimiz bir jeńildep qalar edi. », dep ótkir pikir bildirgen.

Azat Turlybekulynyń suhbatyn oqyp otyryp túıgenimiz, Qazaqstandy qos búıirden alǵan qarjylyq qıyndyq túk emes. Naǵyz devalvasıa endi bolady-mys jáne onyń aldyn alýǵa da bolady eken.  Ol úshin aldymen ózimizdi ózgertýden bastaýymyz qajet,-deıdi depýtat. Mysaly, búdjetke telmirýdi doǵarý kerek, ıerarhıalyq prıorıtet qalyptastyryp, keregin alyp qalyp, kereksizinen arylý qajet. «Tirshilik etý – jumys izdeý, jumys tabý kerek. Táýelsizdiktiń taǵdyry – memlekettiń taǵdyry. Ol siz ben bizdiń taǵdyrymyz. Bul álemniń barlyq dollarynan da qymbat!»,-deıdi, Azat Perýashev myrza. Teńge devalvasıasyna qatysty depýtat myrza da táýelsizdik týraly sóz qozǵaýdy jón kóripti. Dese de, 90-jyldardaǵy da 2000 paıyzdyq devalvasıadan da aman-esen shyqqanymyzdy eskersek, 40 paıyzdyq qunsyzdyqtyń aqyryna munsha baıbalam salýǵa bola ma? Biraq, devalvasıany táýelsizdikten aıyrylý qaýipine deıin teligenderdiń kóshin Elbasynyń ózinen bastap berdi emes pe? Endeshe qalǵandaryna ókpeleýdiń qajeti qansha?

Al májilistiń taǵy bir depýtaty Aıgúl Soloveva hanymnyń eldegi osy bir dúrbeleńge qatysty pikiri múldem ózgeshe eken. Ol «Teńge baǵasynyń kezekti quldyraýy aıtarlyqtaı jańalyq emes. Halyq áldeqashan ózderine qolaıly valútany aýdaryp alǵan. Menińshe halyq ta buǵan daıyn boldy»,- deıdi. Aıgúl hanymnyń oıynsha, halyq áldeqashan qamdanyp alǵan, endi ne istese de oryndy. Solaı ma?  Qazir biz Parlamentti taǵy synaımyz. Biraq, eskere ketetin taǵy bir másele bar munda. Parlamenttegi 100-diń ústine taıaý depýttardardyń ishinde sany onǵa da jeter-jetpes oraq tildi azamattar bar. Dese  de, qalyń nópirdiń shańynda olar da kórinbeı qalyp jatatyny jasaryn emes. Al kettik.

Keshe ǵana kezekti demalystan oralaǵan bizdiń úlpildek Parlament ótken sesıada ne bitirdi? Birinshiden, 100 naqty qadam jobasyna jetistirip ún qosty ma? Múmkin. Bir ǵana mysaly, teńgeni targettegen kúni-aq, Ulttyq bank pen Úkimetti taratý týraly bastama kóterip, baıbalam salýǵa  tıisti Parlament dármensizdik tanytyp, ún qatqan joq. Nege? Jumsaq kreslo úshin be? Álde 600 myń jalaqy ma halyq qalaýlylarynyń tilin býyp qoıǵan? Kelisersiz osyǵan. Kelispeseńiz patsha kóńilińizge quldyq. Iá, joǵaryda aıtqanymdaı, depýtat myrzalar – ózderiniń áýelgi mısıasyn umytqan. Tipti  Úkimet pen Bıliktiń qolbalasy sekildi aıt degenin aıtyp, aıdaýyna túsip ketkeli qashan?..  Eldegi bas Zań shyǵarýshy organ – Parlament jáne onyń depýtattary halyqtyń seniminen aırylǵan Úkimettiń otstavkasyn talap etýge tıis! Óıtpegende ózderi de oryndaryn bosata berýlerine ruqsat! Júıe demogogıaǵa qurylǵan! Al bizdiń demogog saıasatkerlerimiz ben pármensiz parlamentimiz – bıliktiń únin úndep, sózin sóılegennen basqa bitirgeni shamaly edi ǵoı. Despotıa dáýirinde  bizdiń aıtqanymyzdy uǵar jan tabylar ma?..

Nurgeldi Ábdiǵanıuly