جىل باسىندا قاماۋعا الىنىپ، قىلمىستىق كودەكستىڭ بىرنەشە بابى بويىنشا ايىپ تاعىلعان شىمكەنتتىك سىرا ءوندىرۋشى توقتار تولەشيەۆ ءىسى جاز شىعا بەرە ساياسيلانا ءتۇستى. باسىندا ەسىرتكى ساۋداسىنا، ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتارعا قاتىسى بار دەلىنگەن تولەشيەۆتى ارنايى ورگاندار ماۋسىم تۋىسىمەن مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساۋعا دايىندالعان، ەلدىڭ باتىس وڭىرىندەگى جەر ماسەلەسىنە قاتىستى ميتينگىنى تۇراقسىزدىق تۋعىزۋ ءۇشىن ارنايى جوسپارلادى جانە قارجىلاندىردى دەپ ايىپتادى. بۇگىن دە ارنايى باسپا ءسوز ءماسليحاتىن وتكىزگەن ۇقك مەن باس پروكۋراتۋرا وكىلدەرى وزدەرى تاعىپ وتىرعان ايىپتى دالەلدەيتىن دەرەكتەر مەن ايعاق زاتتاردى جۋرناليستەر نازارىنا ۇسىندى.
پروكۋراتۋرا مەن ۇقك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، ت. تولەشيەۆ تۇراقسىزدىق تۋعىزۋدى كوزدەيتىن نارازىلىق شارالارىنا قاتىسۋشىلارعا 200 اقش دوللارىنان اقشا بەرۋگە ۋادە ەتكەن، اتىراۋدا ميتينگ ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ت. ايانوۆ دەگەن ازاماتقا 100 مىڭ اقش دوللارىن بەرگەن كورىنەدى. قىلمىستىق ءىس ساياسيلانىپ كەتتى دەگەندى وسىنداي مالىمدەمەلەرگە قاتىستى ايتىپ وتىرمىز.
سونىمەن، توقتار تولەشيەۆ كىم؟ قاراپايىم كاسىپكەر مە؟ قىلمىس الەمىمەن تىعىز بايلانىسى بار «اۆتوريتەت» پە؟ بەلگىلى ءبىر ساياسي ۇستانىمدار مەن ماقسا-مۇددەگە يە قايراتكەر مە؟ كاسىپكەرلىگىنە ەشكىم داۋ ايتپاس. ال، قىلمىس الەمىنە قاتىسى بارىن ءبىراز جۇرت ايتىپ ءجۇر. تولەشيەۆ تۇتقىندالدى دەگەن كەزدە ونىڭ ءومىربايانى، ونداعى كوپكە بەيمالىم جاعدايلار تۋرالى جازعان بولاتىنبىز. ول جازعاندارىمىزدىڭ ءبىرازىن ۇقك وكىلى بۇگىنگى ءماسليحاتتا راستاپتى.
«ت. تولەشيەۆتىڭ قىلمىستىق ارەكەتتەرىن قۇزىرلى ورگاندار ءاۋ باستان-اق باقىلاۋعا ۇستاعان. ۇقك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، شىمكەنتتىك كاسىپكەر ءوز قىزمەتىن ەسىرتكى، قارۋ-جاراق ساۋداسىنان، رەيدەرلىك جانە ت.ب. قىلمىستاردان تۇسكەن قاراجاتپەن جۇزەگە اسىرعان. ت. تولەشيەۆ «براتسكيي كرۋگ» ترانسۇلتتىق قىلمىستىق قاۋىمداستىعىنىڭ قىزمەتىنە بەلسەنە ارالاسىپ، وسى ۇيىم وكىلىنىڭ جۇمىسىن قارجىلاندىرعان. بۇعان ايىپتالۋشىنىڭ «براتسكيي كرۋگ» قاۋىمداستىعىنىڭ كوشباسشىلارىمەن بىرگە تۇسكەن فوتوسۋرەتتەرى دالەل بولا الادى. تەرگەۋدەن ءمالىم بولعانى، ت. تولەشيەۆتىڭ كاسىپورىندارىنىڭ كۇزەت قىزمەتىنىڭ بازاسىندا باقايشاعىنا دەيىن قارۋلانعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرىلعان. قۇرامىندا 90-نان استام اسكەري دايىندىقتان وتكەن ساربازى بولعان وسى توپ ت. تولەشيەۆتىڭ تىكەلەي بۇيرىعىمەن ادامداردى ۇرلاۋ، ۇرىپ-سوعۋ، ءولتىرۋ، قاراقشىلىق، بىرەۋدىڭ مۇلكىن قاساقانا جويۋ سياقتى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستاردى جۇزەگە اسىرادى» دەلىنگەن ۇقك تاراتقان مالىمدەمەدە.
ءبىر قىزىعى حالىقارالىق قىلمىس الەمىندەگى ىقپالدى تۇلعالارمەن بايلانىس ورناتتى، قىلمىستىق توپتاردى قارجىلاندىردى دەلىنگەن ت. تولەشيەۆتىڭ گ. راحيموۆ دەگەن قىلمىس الەمىنىڭ سەركەسىنە 15 ملن دوللار قارىز بولعانى دا ايتىلۋدا. بۇدان بولەك ەكىنشى دەڭگەيلى بىرنەشە بانكە قايتارىلۋى ءتيىس 200 ملن دوللاردان استام اقشا جانە بار...
سونىمەن، قارىزعا باتىپ ءجۇرىپ توڭكەرىس جاساماق بولعان تولەشيەۆ كىم؟ كاسىپكەر بولعان سوڭ، ءىرى كولەمدەگى اقشا اينالىمىنا قاتىسى بولعان سوڭ جازا باسپاۋى مۇمكىن. قىلمىستىق توپتارمەن ەسىرتكى تاسىمالىنا ارالاسپادى دەپ تە ايتا المايسىز. ءبىراق، قىلمىستىق كودەكستىڭ 15-بابىمەن ءبىر-اق ايىپتايتىنداي نە ءبۇلدىرىپ قويدى؟ بيزنەسىن تارتىپ الۋ كەرەك بولسا، مۇنشا شۋلاتپاي-اق، «ەسىرتكى ساتتى»، «قىلمىستىق توپ قۇردى» دەگەن ايىپتارمەن-اق ءبىر جاقتى ەتۋگە بولار ەدى عوي.
ساياساتتانۋشى ءازىمباي عالي وسى تۇستا تولەشيەۆتىڭ رەسەيلىك ۇيىمدارمەن بايلانىسىن نازاردان تىس قالدىرماۋ كەرەكتىگىن، وسى ءىستىڭ قوزعالۋىنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە دە كۇدىكتىنىڭ رەسەيمەن بايلانىسىىن ايتادى.
«تولەشيەۆ قازاقستاندا سەپاراتيزمگە، رەسەيدىڭ قازاقستانعا باسىپ كىرۋىنە العى شارتتار جاسادى دەپ ويلايمىن. ول قازاقتان شىققان سترەلكوۆ (ۋكراينانىڭ دونەسك وبلىسىنداعى سەپاراتيستەر كوسەمى – رەد.). بيلىك ىلعي قاتەلەسىپ جۇرەتىن، ءبىراق، بۇل جولى قاتەلەسپەدى. سەپاراتيزم مەن گيبريدتىك سوعىستىڭ الدىن الدى»، - دەيدى ول.
ساياساتتانۋشى تولەشيەۆ ءىسى ويدان قۇراستىرىلماعان، ونىڭ شىن مانىندە مەملەكەتكە ءقاۋىپ توندىرەتىن جوسپارلارى بولۋى مۇمكىن دەگەنگە ساياتىن بۇل ويىن بىرنەشە دايەكپەن دالەلدەۋگە تىرىسادى.
«بىرىنشىدەن، تولەشيەۆ ورىسجاندى ادام. رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىندا قازاقستاندا قازاقتار قازاق ءتىلى ارقىلى ورىستارعا قىسىم كورسەتەدى دەپ بىرنەشە رەت ەكسپەرتيزالىق تۇجىرىم جاساعان، ءوز ارەكەتتەرى تۋرالى ينتيەۆيۋلەر بەرگەن. ەكىنشىدەن، ول بىرنەشە رەت رەسەيدەن تاجىريبەسى بار دەسانتنيكتەر توپتارىن شاقىرىپ «وقۋ-جاتتىعۋ» جۇرگىزگەن، سوڭعى رەتتە وڭتۇستىك قازاقستان ولكەسىندە قىزىنىڭ تۋعان كۇنىنە سايكەستىرگەن، ۇشىنشىدەن سول جەردە اراققا تويعان ورىستار مەن تولەشيەۆ ويلارىن، فانتازيالارىن، رەسەيشىل كوكسەۋلەرىن پالەندەي جاسىرماعان. ونى ءوز كوزىمەن ورگەن بىرنەشە قازاق نارازىلىق كورسەتىپ، كەيىن ءتيىستى ورگاندارعا حابارلاعان»، - دەيدى ءازىمباي عالي.
ەلدەگى قۇقىققورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىس ءستيلى مەن سوت جۇيەسىنىڭ جاعدايىن بىلە تۇرا تولەشيەۆ ءىسىنىڭ نۇكتەسىن تەرگەۋ قويادى، انىق تورەلىگىن سوت ايتادى دەۋدەن اۋلاقپىز. الايدا، وسىنداي شۋلى ىستەر توڭىرەگىندە ءورىپ جۇرەتىن بەيرەسمي اقپاراتتار دا بۇل جولى جوقتىڭ قاسى بولىپ وتىر. رەسەي تاراپى دا ءىستىڭ باس كەزىندە از-ماز اقپاراتتىق شابۋىل جاساعانىمەن، كەيىن تولەشيەۆتى اقتاپ الۋعا دەگەن تالپىنىس تانىتىپ وتىرعان جوق. ءبىر بىلەتىنىمىز، سىرا كورولى رەسەيلىك ءتۇرلى ەتنيكالىق، قوعامدىق، تاعى باسقا ۇيىمداردىڭ مۇشەلىگىندە بولعان. رف مەملەكەتتىك دۋماسىندا كەڭەسشىلىك قىزمەت اتقارعان. ايماقتىق ينتەگراسيا (!) تۋرالى بىرنەشە ماقالا مەن مونوگرافيا اۆتورى. سوندىقتان دا وڭىرلەردىڭ ينتەگراسياسى (بىرىگۋى، كىرىگۋى دەپ تۇسىنسەڭىز دە ەركىڭىز) تۋرالى كىتاپ جازعان ادام، ول ويىن جۇزەگە اسىرۋعا وقتالمايدى دەپ ايتا المايمىز.
ايتپاقشى: وسىدان ءبىراز بۇرىن تولەشوۆ ورتا ازيا ەلدەرىنەن رەسەيگە ءىرى كولەمدى ەسىرتكى جەتكىزىپ، ارتى شۋ بولعان. بۇل ىسكە كوز جۇما قاراعان، ەسىرتكى تاسىمالداۋشىلاردى ەسىرتىپ جىبەرگەن رەسەيدىڭ فەدەرالدى قىزمەتتەرىنىڭ ءبىراز باسشىسى جازالانعان. تولەشوۆ تە سول رەسەي باسشىلىعىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا قاماۋعا الىنعان دەگەن دە اقپارات تاراعان ەدى...
جومارت ابدوللا ۇلى
