دەمالىستاردا ۇيگە بارعىم كەلمەيدى

«مەنىڭ جاسىم الداعى جىل 25-كە كەلەدى. نە ءجۇرىپ جۇرگەن جىگىتىم جوق، نە سەزىمىن ءبىلدىرىپ، ۇسىنىس تاستاعان ادام جوق. شىنىن ايتسام، ءوزىم تۇرمىس قۇرۋعا ونشا اسىقپايمىن، دەگەنمەن تۇسىنەسىز عوي، ءبىزدىڭ وڭتۇستىك جاقتىڭ ءسالت-داستۇرىن، انام كۇن سايىن تۇتقانىڭ ار جاعىندا «تەزىرەك كەتەتىن جەرىڭە كەت» دەپ ايتادى. انامنىڭ قوڭىراۋىن العاننان-اق كوڭىل-كۇيىم ءتۇسىپ كەتەدى»، - دەيدى وڭتۇستىكتە تۇراتىن قۇربىم. مەن ءقازىر ءدال وسى سارىنداعى اڭگىمەنى ءاربىر ەكىنشى قىزدان ەستيمىن. قازاق وتباسىندا تاربيلەنەگەن   جاسى جيىرما مەن وتىزدىڭ اراسىنداعى قىزداردىڭ ءبىر-اق پروبلەماسى بار، ول تەزىرەك تۇرمىس قۇرۋ. ادەتتە قىزداردىڭ ستاندارتتى تۇردەگى انالارىمەن ديالوگى بىلاي بولىپ جاتادى:

-قىزىم قالايسىڭ، نە ىستەپ جاتسىڭ؟

-جاقسى، مام! وزدەرىڭىز قالايسىزدار؟ مەن جۇمىستامىن

-قالاي بولۋشى ەدى، جۇمىستاعى مايرانىڭ ەكىنشى قىزى تۇرمىس قۇرىپ جاتىر، سونىڭ قورجىن تويىنان كەلدىم، جاسى ون توعىزدا، قانداي ەلدىڭ قىزدارىنا جىگىت دايىن تۇرادى ەكەن، سەنىڭ ءجۇرىسىڭ اناۋ، ءالى ءجۇرسىڭ وقۋ، جۇمىس، ودان قالسا ەشكىم ۇنامايدى دەپ

-  اسپاننان جەرگە تۇسسەڭشى، مۇرنىڭدى كوككە شۇيىرمەي كەتەتىن بايىڭا كەت، مەنىڭ جاعدايىما قاراما، ەلدىڭ ون توعىزداعى قىزى كەتىپ جاتىر. تيگەن جىگىتىنىڭ اسىپ-تاسىپ تۇرعانى شامالى، سوندا دا ءتۇرى-پۇرى دەمەي ءتيىپتى

-ماما، اكەم نە ىستەپ جاتىر ( اناسىنىڭ ءسوزى جاندى جەرىنە ءتيىپ، جۇرەگى اۋىرىپ تۇرعان قىز اڭگىمەنى باسقا جاققا بۇرعىسى كەلەدى)

-نە ىستەۋشى ەدى، ءجۇر سىرتتا. ۇيگە جەتكەنشە اكەڭ ميىمدى جەپ كەلدى، سەنىڭ قىزدارىڭ نەگە ۇيلەنبەيدى دەپ. سەندەر ءۇشىن –اق ۇرىس ەستىپ ولەتىن بولدىم، وقىپ-توقىعانسىڭدار، جۇمىستارىڭ دا بار، تۇرلەرىڭدە جوق ەمەس.  انا «پالەنشەنىڭ» قىزىنان قاي جەرلەرىڭ كەم، سەندەر سياقتى وقىماي،  شەت ەلگە شىقپاي-اق، ەكى بالاسىن تاۋىپ، جۇمىسىنا بارىپ، بارىنە ۇلگەرىپ ءجۇر...

- ەندى ءبىر اللانىڭ بۇيىرتقانى بولادى دا. ءاتى-جونى جوق كىمگە ۇيلەنەمىن، قىزىقسىزدار وسى...

- ءقازىر جۇرتتىڭ قىزدارى  جىگىتتەردىڭ باسىن وزدەرى اينالدىرىپ ءتيىپ الادى ەكەن، ەستىپ جاتىرمىز.....» ( مىسالدا، قۇداشالار مەن كورشى-قولاڭنىڭ، تانىستار مەن تۋىستاردىڭ قىزدارى كەتە بەرەدى)

تانىستار مەن جۇمىستاعى ارىپتەستەر، ءتىپتى تاكسيست تە سەنەن قاشان تۇرمىس قۇراسىڭ دەپ سۇراي بەرەدى

     كەز-كەلگەن ادام سەنەن وسى سۇراقتى ەش ۇيالماستان سۇراي بەرەدى. مەيلى ول سەنىڭ اتاڭ بولسىن، مەيلى قۇدا بالا، مەيلى ول اناڭنىڭ مەكتەپتەگى ارىپتەسى، ءتىپتى جولاي ۇستاعان تاكسيست. سۇراعاندا دا داۋىس مانەرىن وزگەرتىپ، ەرەكشە ءبىر ساركازممەن «سەن نەگە تۇرمىسقا شىقپاي ءجۇرسىڭ، تويعا قاشااااان بارامىز نەمەسە ءالىىىىى جىگىتىڭ جوق پا؟»،- دەپ سۇرايدى.

 قانداي نۇسقاداعى جاۋاپ بولسىن، تەگىن اقىل –كەڭەس بەرۋشىلەردىڭ لەكسياسى باستالادى. ول تومەندەگىدەي: «سەن بۇلاي جۇرە بەرمە، جىگىتتىڭ تۇرىنە دە، اقشاسىنا دا، بايلىعىنا دا قاراما. ءوزىڭدى سىيلاسا بولدى». 

ءار ادام جەكە ينديۆيد دەسەك، ول ادامنىڭ وزىندىك ماقسات-مۇراتتارى، ويىندا ويلاپ جۇرگەن، سۇلباسىن شامامەن جاساپ قويعان ادامى بولادى ەمەس پە؟! مۇنداي جالپىلاما «ستاندارتتاردى» ءبىلۋ ءۇشىن  اقىل-كەڭەس كەرەك جوق. مۇنى كوزى اشىق، اقىلى بار قىزدىڭ ءبارى بىلەدى. جانە  جاس قىزدان «قاشان تۇرمىسقا شىعاسىڭ، جىگىتىڭ بار ما، نەگە وسى جاسقا دەيىن جالعىز ءجۇرسىڭ...» دەپ سۇراۋ ەتيكاعا جاتپايدى. مەيلى، سەن ونىڭ قانشا تۋىسى بولساڭ دا، جەكە باسقا قاتىستى ماسەلەنى تىكەلەي سۇراي سالىپ، ارتىنان جارتى ساعات تەگىن اقىل ايتۋ ەشقانداي قىزعا ۇناي قويمايدى. ونىڭ ۇستىنە ءوزى جالعىزدىقتان جانى جابىرقاپ جۇرگەن ادام بولسا، جاراسىنىڭ ۇستىنە تۇز سەۋىپ بەرۋدىڭ قاجەتى شامالى.

 تۋىستاردىڭ تويىنا بارعىم كەلمەيدى

  جان-جاقتان قىسىم كورىپ، شارشاپ كەتكەن قىزدار تۋىستار جينالعان جەرگە بارۋدان قاشقاقتايدى.  نەگە دەسەڭىز، تاعى دا سول « جەكە باستىڭ ماسەلەسىن»  بۇكىل جۇرت بولىپ تالقىعا سالادى، تويدىڭ ۇستىندە وتىرىپ كىمنىڭ –كىممەن بيلەپ جۇرگەنىن قاراپ، كىمگە –كىمنىڭ لايىق ەكەنىن سىرتىنان انىقتاپ، بويداق قىزدارعا قۇدا ءتۇسىپ قويعىشتار كوپ. ول ادام ەكەۋى بىر-بىرىنە ساي ما، ءبىر-بىرىن ۇناتۋ ىقتيمالدىعى بار ما... دەگەن سىندى ماسەلەلەر ويلاندىرمايدى. جاتتا كەلىپ ءوزى ۇسىنعان ادامىن باسىنان اياعىنا دەيىن ماقتايدى. جارايدى دەپ سويلەسىپ كورگەن قىز، ول جىگىتتىڭ «اجىراسقاندىعىن»، «بالاسى بار ەكەنىن» نەمەسە  «جۇمىسسىز، ءبىلىمى جوق ادام ەكەنىن» ءبىلىپ جاتادى.

    دەمەك، ءسىز قانداي دا ءبىر قىزعا تانىسىڭىزدى ۇسىنار بولساڭىز، سول قىزعا ساي كەلەدى اۋ دەگەن ادامدى ۇسىنعانىڭىز دۇرىس. «تەڭ تەڭىمەن، تەزەك قابىمەن» دەگەندى بەكەر ايتپاعان، ەشقاشان وقىعان، كوزى اشىق، وڭ-سولىن تانيتىن قىز، وقىماي، جۇمىسسىز، ءبىر باسىن ارەڭ الىپ جۇرگەن ادامعا ۇيلەنىپ، بىرەۋدى سۇيرەپ جۇرگىسى كەلمەيدى.  ءبىزدىڭ قوعامدا اجىراسۋدىڭ بىردەن –ءبىر سەبەبى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ جوقتىعى، جاستاردىڭ بىر-بىرىمەن مىنەزدەرىنىڭ ساي كەلمەۋى جانە اسىعىس شەشىم قابىلداۋ.  ونىڭ ءتۇبىن قازساڭىز قىزداردىڭ كوپشىلىگى كارى قىز بولۋدان قورقىپ، اسىعىپ تۇرمىسقا شىققان، ودان سوڭ پاتەردەن –پاتەرگە كوشۋ، وتاعاسىنىڭ جۇمىسسىز جۇرۋىنەن شارشاۋ، ءبارى دە  تۇرمىستىق سەبەپتەر.

 ۇلكەندەرى ءقازىر دۇرىس اقىل ايتۋدان قالعان  

     ءقازىر بويداق جۇرگەن جاستارعا ۇلكەندەر تاراپىنان مىنانداي اقىلدار ايتىلادى: « ءتۇرىن ەزىپ ىشەسىڭ با، سەنى سۇيسە بولدى، سەنىڭ ءسۇيۋىڭ شارت ەمەس»،  « ەرتە ۇيلەنسەڭ، بالالارىڭ ەرتە ەرجەتەدى»، «قىز مۇراتى كەتۋ»، « وقۋ وقىپ ەشكىمنىڭ باسىن ۇستامايسىڭ»، «ءقازىر قىدىرىپ ال، كەيىن ءبارى قالادى»، «ويباي، وڭتۇستىكتەن قىز الما، ونىڭ قالىڭ مالى كوپ»...  وسىلاي ايتا بەرسەڭ شىعا بەرەدى. 

بالكىم، ومىرلىك تاجىربيەلەرىڭىزدەن شىنايى مىسالدار ايتىپ، تىم اسىعىس شەشىم جارعا جىعاتىنىن، وتباسىن قۇرۋ ءۇشىن ەكى ادامنىڭ دا ءبىر-بىرىن ءسۇيۋى ءتيىس ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ كەرەك بولار. مال ەكەۋ بولۋ ءۇشىن، قوسىلعان باستاردىڭ «جاقسى جۇمىس ىستەۋى»، «باسەكەگە ساي ءبىلىمى»، «ەڭبەكقورلىعى» بولۋى ءتيىس ەكەنىن نەگە اشىق ايتپايمىز؟! وتىرىستاردا «بويداقتاردى» سىنعا الىپ، سۇراق استىنا العانشا، ومىرلىك جارىن قالاي تاڭداۋ كەرەك، وتباسىن قۇرۋدىڭ پايداسىن ادەمى اڭگىمە ەتۋگە بولماي ما؟!

  ستاتيستيكا مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك ەلىمىزدەگى ءسۇر بويداقتاردىڭ سانى 3 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى. بالكىم، وسىنىڭ ءبارى بۇگىنگى ۇلكەندەردىڭ دۇرىس باعىت كورسەتە الماۋىنان بولار؟!

     دارا تالعام قاسىرەتى

   قازىرگى قازاق قىزدارىنىڭ بەلسەندىلىگى  قازاق جىگىتتەرىنەن الدەقايدا باسىم. ول ءۇشىن ستاتيستيا مالىمەتتەرىنە جۇگىنۋدىڭ قاجەتى شامالى. ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعام، ورتا ءبارىن ءوزى كورسەتىپ وتىر. قىزداردىڭ كوپشىلىگى وقۋ وقيدى، جۇمىس ىستەيدى، كولىگىن جۇرگىزىپ، شەت تىلدەرىن وقىپ، ءوزىن –ءوزى دامىتۋمەن بەلسەندى اينالىسادى.  ءوزى بارىنە ۇلگەرىپ جۇرگەن قىز ومىرلىك ادامىنىڭ وزىنە ساي بولعانىن قالايدى. وسىلاي جاسى جيىرما ۇشتەن اسقان قىزداردىڭ جىگىتتەردى ءبىر كورە سالىپ ۇناتاۋى قيىنعا اينالىپ كەتەدى. ولار ەندى جۇرەكپەن ەمەس، ءبارىن مي ارقىلى وتكىزىپ بارىپ تاڭدايدى.  سەبەبى، قازىرگى جىگىتتەردىڭ اراسىندا رومانتيكتەر از. ءبىر جىگىتكە 5-6 قىزدان كەلەدى دەپ ويلايتىن بورىكتىلەر قىزداردىڭ ارتىنان جۇگىرىپ، گۇل سىيلاپ، تەرەزەسىنىڭ الدىنا كەلۋدى مۇلدەم قويعان. ءتىپتى، قاراپايىم كينو مەن تەاتردىڭ وزىنە ەسەپپەن الىپ بارادى. وسىنىڭ ءبارىن كورىپ وتىرعان قىزعا قايتپەك كەرەك، ارينە تىم قۇرىسا ول جىگىتتىڭ   ينتەللەكتىسى بار ميى مەن ءۇيى، جان دۇنيەسىنىڭ كوركى بولماسا دا، قىمباتتاۋ كولىگىنىڭ بار بولعانى كەرەك.

جوعارىدا جازىلعاندارمەن  بىرەۋ كەلىسەر، بىرەۋ كەلىسپەس. قوعامنىڭ كەيدە اششى شىندىعىن جاسىرىپ-جاۋىپ قويعاننان گورى، تالقىعا سالىپ، ايتىپ وتىرعان دۇرىس بولار.  وسىنى وقىپ وتىرعان نازىك جاندى، ءسىز ايتىلعاندارمەن كەلىسەسىز بە؟