ءقادىرلى ارىپتەستەر!
بۇگىن مەن پارلامەنت مىنبەرىندە ءبىر مانداتتى دەپۋتات قانا ەمەس، قازاق قوعامىنىڭ بەلسەندى ازاماتى، تاجىريبەلى جۋرناليست رەتىندە ءسوز سويلەپ، قوعام جۇرتشىلىعىنا ۇندەۋ جاساعىم كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە، جەر شارىنىڭ ۇلكەن اۋقىمىن سوعىس ءورتى شارپىپ، بىزگە تاقاۋ پارسى شىعاناعى مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرى سوعىس ايماعىنا اينالعان كەزدە، مەن بۇل ءسوزىمدى ەلدىڭ ەرتەڭى مەن قاۋىپسىزدىگىنە دەگەن ازاماتتىق جاناشىرلىقپەن جانە ساياساتكەرلىك جاۋاپكەرشىلىكپەن ارنايمىن.
ءبىز ءقازىر الەم ەلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءتارتىبى كۇرت وزگەرىپ، كۇردەلى ساياسي تاۋەكەلدەر قارقىن العان، ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق تەڭسەلىسكە تاپ بولعان، الماعايىپ ءارى ءولىارا كەزەڭدە تۇرمىز.
بۇكىل الەمنەن تىنىشتىق كەتىپ، دۇنيە وتقا ورانىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز.
ءبىز بۇعان دەيىن تالاي سىندارلى كەزەڭنەن ءوتىپ، بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ قاجەتتىگىن تەرەڭ تۇسىندىك. قازىرگى ءسات – قاتەلىكتى كەشىرمەيتىن، پاراسات پەن پايىمدى شەشىمدى قاجەت ەتەتىن كەزەڭ. وسىنداي اۋمالى-توكپەلى ۋاقىتتا قازاقستان ءوزى تاڭداعان جولىنان تايماي، ەل قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن باتىل باستامالارعا بەت بۇرۋعا ءتيىس ەدى.
وسى باعىتتاعى ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى باستاما – جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا ۇسىنىلعان جاڭا كونستيتۋسيانىڭ جوباسى. الايدا قوعام كوپتەن كۇتكەن ناقتى ساياسي وزگەرىستەر باستاماسىنىڭ ماڭىزىن تۇيسىنبەي، قيامپۇرىس قىلىق تانىتىپ جۇرگەن جەكەلەگەن ازاماتتار بار.
وسى رەتتە بىردەن سۇرايىن، جاڭا كونستيتۋسيانىڭ جوباسىن وڭدى-سولدى، رەتتى-رەتسىز-توپەپ سىناۋشىلار ەسكى جۇيەنىڭ «ديىرمەنىنە سۋ قۇيىپ» جۇرگەندەرىن بىلە مە ەكەن؟ جالپى، ەلدىڭ ءىشى مەن سىرتىنداعى ناقتى رەاليزم مەن كونسترۋكتيۆيزمنەن جۇرداي سىنشىلىق بۇگىنگى جاعدايدا تاپ-تازا ءپوپۋليزمنىڭ ۇلگىسى بولماق.
ءيا، اتا زاڭنىڭ جوباسىنداعى جەكەلەگەن باپتاردا سىرتقى تاۋەكەلدەردى ءوز قولىمىزبەن تۋدىرماس ءۇشىن، سابىرعا دەس بەرۋدىڭ ساقتىق قاجەتتىلىگى جاسالعانىن جاسىرۋعا بولمايدى.
بۇل – جاھاندىق تۇراقسىزدىق كۇشەيگەن كەزەڭدە مەملەكەتتىڭ ىشكى بىرلىگىن، باسقارۋ تيىمدىلىگىن جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ساقتىق شاراسى.
ءدال وسى تۇستا قوعامدا «جاڭا كونستيتۋسيا سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەنى قايتادان قالپىنا كەلتىرەدى» دەگەن قاڭقۋ سوزدەر تاراپ ءجۇر.
جوعارى لاۋازىمدى مەملەكەتتىك تۇلعالار سەناتتىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندالاتىن بۇرىننان بار پروسەسۋالدىق ءتارتىپ ەندىگى كەزەكتە ءبىر پالاتالى قۇرىلتايدىڭ قۇزىرەتىنە اۋىساتىنى پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرەتىن كۇشەيتەدى دەگەن پىكىر ساناعا سىيمايدى. بۇل – نەگىزى جوق جاڭساق پىكىر.
ءبىز بۇل جاڭا كونستيتۋسيانى قابىلداعان سوڭ، «ەسكى قازاقستانمەن» تولىق قوش ايتىسامىز! 2022 جىلعى كونستيتۋسيالىق رەفورمالار كەزىندە ءبىز سۋپەرپرەزيدەنتتىك مودەلدەن باس تارتىپ، ءبىر رەت سايلاناتىن جەتى جىلدىق كلاسسيكالىق پرەزيدەنتتىك جۇيەگە كوشتىك. مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتتەگى تۋىستىق ىقپال مەن مۇددەلەر قاقتىعىسى كونستيتۋسيالىق نەگىزدە جويىلدى.
سوندىقتان ەسكى جۇيەنىڭ ەتجاقىن «وكىلى بيلىككە قايتىپ كەلەدى» دەگەن قاۋەسەتتىڭ ەشقانداي نەگىزى جوق. جاڭا كونستيتۋسيا جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ نەمەسە بەلگىلى ءبىر توپتاردىڭ ىقپالىن كۇشەيتۋگە ەمەس، كەرىسىنشە، بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە تۋىستىق، جەكە بايلانىستار ارقىلى ساياسي ۇستەمدىك ورناتۋ مۇمكىندىگىن شەكتەۋگە باعىتتالعان. بۇل جاڭا كونستيتۋسيانىڭ بۇلجىماس قاعيداتى، وزگەرمەس نورماسىنا اينالدى!
الدەبىرەۋگە قۇرعاق فرازا سياقتى بولىپ ەستىلەتىن «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداسى باسشىلىققا الىندى. ءبىراق بۇل قاعيدا ءبىر دەمدە جوڭكي جونەلمەگەنىن تاعى دا جاسىرۋعا بولمايدى، «كوش جۇرە تۇزەلىپ» كەلە جاتىر.
مەملەكەت باسقارۋ جۇيەسىندە تەجەۋ مەن تەپە-تەڭدىك ءپرينسيپىن بەكىتكەن ناقتى، ستراتەگيالىق بۇل قادام قاداۋ-قاداۋ دامۋ ۇستىندە. قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىندا بۇل دامۋ جولى كەيىننەن تاريحي شەشىم بولدى دەپ باعالانارى كادىك.
ءقادىرلى ارىپتەستەر!
ءبىز جاڭا كونستيتۋسيا ارقىلى قازاقستاندى تۇراقتى، ءادىل جانە زاماناۋي مەملەكەتكە اينالدىرۋىمىز كەرەك. ءبىز رەگرەسسكە ەمەس، جاسامپاز پروگرەسسكە قىزمەت ەتەيىك! ءبىز ازاماتتاردىڭ سەنىمىن باستى ورىنعا قويىپ، ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەت مۇددەسىن قورعاۋىمىز قاجەت. بۇل – ءبىزدىڭ تاريحي ميسسيامىز، ستراتەگيالىق باعىتىمىز، ازاماتتىق پارىزىمىز بولۋى ءتيىس.
ەندەشە، پرەامبۋلاسى مەن جەتى بىردەي بابىندا تاۋەلسىزدىك پەن ەگەمەندىكتى، ەلدىڭ تۇتاستىعى مەن مەملەكەتتىلىكتى قورعاۋ ماڭىزدىلىعى كۇيتتەلگەن جاڭا كونستيتۋسيانىڭ شۇعىل قاجەتتىلىگىن ەندى تۇيسىنە الدىق پا؟ دابىلى دۇلەي تاۋەكەل تۋعان شاقتا قوعامنىڭ ونلاين-پروتەستىك بولىگى قوزدىرىپ جاتقان ىشكى تولقۋ مەن تۇراقسىزدىق قانداي قاتەر تۋدىرارىن باعامداي الۋىمىز ءتيىس.
البەتتە، رەفەرەندۋمدا اتا زاڭدى قولداۋ نەمەسە وعان قارسى داۋىس بەرۋ قاقىسى اركىمنىڭ ازاماتتىق ەرىك-جىگەرىنە بايلانىستى شەشىم بولماق. ول شەشىمگە ەشكىمنىڭ ارالاسۋ قۇقى جوق.
ءبىراق جەر-دۇنيە سوعىس دۇمپۋىمەن تەڭسەلىپ تۇرعان كەزدە، بىزگە بىتىسپەس تەكە-تىرەس قاجەت پە، جوق الدە ەلدىڭ ەرتەڭى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇراقتىلىعىنا جاندارمەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك ارتىق پا؟
ءبىز ەلدىك جانە تەرريتوريالىق تۇتاستىققا ءتانتىمىز بە، الدە ءبىزدى ىشتەن ىرىتۋگە اۋەس الدەكىمدەردىڭ اۋپىلىنە جەلىگىپ، توز-توز بوپ جۇرە بەرەيىك پە؟
وسى سۇراقتاردىڭ سۇلباسى تۇرعىسىنان ايتار بولسام، مەن 15 ناۋرىزدا بارشاڭىزدى رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا شاقىرامىن.
ءاربىر داۋىس – قازاقستاننىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ كەپىلى، ءاربىر ازامات – ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنىڭ كەپىلى بولۋى ءتيىس دەپ سانايمىن.
ەندەشە، بىرگە شەشىم قابىلدايىق، جاڭا تاريحتى بىرگە جازايىق!