ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «ۇلى دالا ەلi: تاۋەلسiزدiكتiڭ 25 نەگiزi» اتتى 25 جۇلدىزدى كۇن شاراسىنىڭ ءبىر كۇنى «ازاماتتىق قوعام» تاقىرىبىنا ارنالىپ وتىر. مۇنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. ويتكەنى، ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ، دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قولعا الىنعان اۋقىمدى شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە سيپاتتالادى.
جالپى، دەموكراتيا شارتتارىن باسشىلىققا العان، ونى نەگىزگى ۇستىنى ەتكەن كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك ومىرىندە ازاماتتىق قوعام ۇلكەن ماڭىزعا يە. ونىڭ قىزمەتى قوعامدى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋ، ۇيىستىرۋ دەڭگەيىمەن ولشەنەدى.
قازىرگى تاڭدا ازاماتتىق قوعام تۋرالى ءتۇرلى كوزقاراستار، ءتۇرلى ءتۇسىنىكتەر بار. دەگەنمەن، ازاماتتىق قوعام مەملەكەت پەن ازاماتتار اراسىنداعى سۇحباتتى جۇزەگە اسىرادى، وكىمەت، بيلىك قۇرىلىمدارىنان تىسقارى جاتقان الەۋمەتتىك بايلانىستاردى نىعايتادى دەگەن تۇسىنىك بەرىك قالىپتاسقان. وسى ارادا ءبىز ازاماتتىق قoعaمنىڭ دامۋىنا ارنالعان ءتۇرلi الەۋمەتتiك توپتاردىڭ نەمەسە جەكە ازاماتتاردىڭ باستامالارى مەملەكەت ارقىلى جۇزەگە اساتىنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك.
قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋى ازاماتتىق قوعامنىڭ الەۋەتىنە، ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى مەملەكەتتىك ساياساتى حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە سۇيەءنىپ جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق، ءبىزءدىڭ ەلىمىز ءتۇرلى سالالار بويىنشا كوپتەگەن مەملەكەتتەرمەن، حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىك ورناتىپ، ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويعان. مۇنىڭ بارلىعى ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك سالاعا، ازاماتتىق قوعامنىڭ قىزمەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزۋدە.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى جانە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى اياسىندا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلۋدە.
وسى ارادا توقتالا كەتەر جايت، ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ 2000 جىلعى «ەركىن، ءتيىمدى جانە ءقاۋىپسىز قوعامعا قادام» اتتى قازاقستان حال-
قىنا ارناعان جولداۋىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى كەشەندى ءتۇردە قولداۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋدارىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلىءمىزدە ازاماتتىق قوعامدى نىعايتۋ، قوعامدىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋ ىسىندە ىلگەرىلەۋشىلىك بولدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قوعامىمىزداعى ءتۇرلى سالالاردىڭ بىر-بىرىمەن لايىقتى ءۇنقاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەردى. ناقتىلاي ايتقاندا، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار، مەملەكەتتىك ورگاندار، كاسىپكەرلەر ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك ءماسەلەلەردى، كوممەرسيالىق ەمەس جوبالاردى بىرلەسە تالقىلاپ، ءتۇرلى جاعداياتتارعا قوعام نازارىن اۋدارا ءبىلدى.
سونىمەن قاتار، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورىنىڭ ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ، قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىسىن ەرەكشە ءبولىپ ايتۋعا بولادى. ەلباسى بەكىتكەن، الەۋمەتتىك، قايىرىمدىلىق، مادەني، ءبىلىم بەرۋ جانە باسقا دا قوعامدىق-ساياسي ماقساتتاردا قۇرىلعان كوممەرسيالىق ەمەس ۇيىم بولىپ تابىلاتىن بۇل قۇرىلىم قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق، زايىرلى، قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك باعىتتالعان مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوسۋدا. ناق-
تىلاي ايتقاندا، قازاقستاندىق پاتءريوتيزمدى ناسيحاتتاۋ، قوعامداعى رۋحاني باستامالاردى قولداۋ، ءمادەنيەتءتى، ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ، ەل بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ەكونوميكا، مادەنيەت، عىلىم، اعارتۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ سەكىلدى ىزگىلىكتى ءىستەرءدى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە قاتىسىپ جۇرگەن قوردىڭ جۇمىسى كوءڭىل مارقايتادى. اسىرەسە، قوردىڭ جاس عالىمداردى قولداۋ، ستۋدەنتتەر مەن عىلىمي ۇجىمداردى ىنتالاندىرۋ باعىتىنداعى قىزمەتى ەرەكشە. سونىمەن قاتار، قايىرىمدىلىق شارالاردى ۇيىمداستىرۋ، الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىنە دە اتالعان قۇرىلىم باسا نازار اۋدارىپ كەلەدى.
ءار جىل سايىن قور ەل ازاماتتارىنىڭ ءوز ارماندارى مەن يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتىپ ءجۇر. ەلباسى قورىنىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ءتۇرلى بايقاۋلار، مادەني-تانىمدىق شارالار كوپتەگەن جاستاردىڭ جولىن اشىپ، ومىردەن ءوز ورنىن تابۋعا جاردەمدەسۋدە. وسى بايقاۋلاردا تەك جەءڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەردى عانا ماراپاتتاپ، ولارعا ارنايى گرانتتار ءبولىپ قانا قويماي، بارلىق قاتىسۋشىلاردى ىنتالاندىرىپ وتىراتىنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس.
قوردىڭ ءداستۇرلى تۇردە جاريالاپ كەلە جاتقان الەۋمەتتىك يدەيالار مەن جوبالار بايقاۋلارىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرى تۇرعىسىندا ايتار بولساق، بۇل شاراعا ەلىمىزدە تىركەلگەن بارلىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ولاردىڭ وكىلدەرى قاتىسا الادى. بۇل الاڭدا ازاماتتار جاڭا ارىپتەستەر تاۋىپ، وزدەرىنىڭ تاجىريبەلەرىمەن ءبوءلىسىپ، تولعاندىرىپ جۇرگەن ويلارىن ورتاعا سالا الادى. سونىمەن قاتار، كونكۋرس اياسىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ۇسىنعان الەۋمەتتىك جوبالاردى قارجىلىندىرۋ ءمۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. بايقاۋ جەءڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرىن قۇرامىندا ءماءجىءلىس دەپۋتاتتارى، عالىمدار، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ب ا ق وكىلدەرى بار تاۋەلسىز كوميسسيا ءادىلەتتى تۇردە انىقتايدى.
قور ءوز قىزمەتىن باستاعالى بەرگى ارالىقتا الەۋمەتتىك يدەيالار مەن جوبالار بايقاۋى شەڭبەرىندە 200-دەن استام قوعامدىق بىرلەستىككە قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەن. مۇنى ءبىز ەلىمىزدە ازاماتتىق قوعامدى قولداۋدىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ ايتا الامىز.
ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىسىن ءوزىنىڭ باستى ءمىندەتى سانايتىن بۇل بايقاۋعا «قايىرىمدىلىق ۇيىمدار قاۋىمداستىعى»، «داعدارىستار ورتالىعى وداعى» سەكىلدى ءىرى قوعامدىق ءبىرلەستىكتەردىڭ دە قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەءرىلگەن. ولاردىڭ ۇسىنعان جوبالارىنا دا ءتيىستى قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلۋدە.
بايقاۋ بارىسىندا تەك رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق قوعامدىق ءبىرلەستىكتەردىڭ عانا ەمەس، اۋدان، اۋىل دەڭگەيىندەگى ۇيىمداردىڭ دا بەلسەندىلىگى بايقالۋدا. ماسەلەن، 2013 جىلى اقمولا وبلىسى، ارناساي اۋىلىنىڭ ازاماتى الەۋمەتتىك يدەيالار مەن جوبالار بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى بولىپ تانىلدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا جەراستى
جىلىجايى سالىندى. بۇگىندە ول جىل بويى اۋىل مەكتەبى مەن بالاباقشاسىن كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
ەرەكشە ايتا كەتەر جايت، قازاقستاندىق جەكەلەگەن ازاماتتاردان، اۋىل مەكتەپتەرى وقۋشىلارىنان، شاعىن قالالارداعى بىرلەستىكتەردەن تاماشا جوبالار ۇسىنىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتار بولساق، بىلتىر ءبىز الماتى وبلىسى ءۇشارال قالاسى «الاكول قامقور» قوعامدىق بىرلەستىگىنە قولداۋ كورسەتتىك. بۇل كومەكتىڭ ارقاسىندا قالادا جاستاردى جۇمىسشى ماماندىقتارعا وقىتاتىن ورتالىق قىزمەت كورسەتە باستادى. مۇندا جاستار تەك ماماندىق يگەرىپ قانا قويماي، بيزنەس-جوسپار جاساۋدى ۇيرەنەدى، جاستاردى قولداۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن جانە باسقا دا يگىلىكتەرمەن تانىسادى.
نەگىزىندە بايقاۋدا اسا قاجەتتى، جاڭاشىل، الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشەتىن، وزىق تەحنولوگيالار مەن تىڭ تاسىلدەردى ۇسىناتىن جوبالارعا ءمان-ماڭىز بەرىلەدى. ءدالىرەگى، ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن، قوعامعا سەرپىن بەرەءتىن، تالايلاردىڭ ءۇمىتىن وياتىپ، ءجىگەءرىن جانيتىن جوبالار نازاردان تىس قالمايدى. ماسەلەن، 2013 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورىنىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن كوزدەرى ناشار كورەتىن بالالارعا ارنالعان «جاناسۋ بەينەسى» (وبراز نا وششۋپ) اتتى مۇسىنشىلەر كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ينتەراكتيۆتى جوبا قوعامىمىزدان قىزۋ قولداۋ تاپتى. بالالاردىڭ جاساعان ءمۇسىندەءرى ءا.قاستەيەۆ اتىنداعى ونەر مۇراجايىنا قويىلدى.
سونىمەن قاتار، ءبىز ەكى جىل قاتارىنان پاۆلودار قالاسىنداعى «دارىگەرلەر ناشاقورلىققا قارسى» كوممەرسيالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ جوباسىنا قولداۋ بىلدىردىك. وسى جوبا شەڭبەرىندە جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە ناشاقورلىققا سالىنعان ازامات تەز ارادا رايىنان قايتىپ، جامان ادەتىن تاستاپ، قالىپتى ءومىر سۇرۋگە بەت بۇردى.
وسىنداي جوبالاردىڭ اۆتورلارى ءوز ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسىن كورگەندە ەرەكشە جىگەرلەنىپ، ءبىر جوبامەن عانا شەكتەلىپ قالماي، قوعامىمىزعا پايداسى تيەتىن يگى يدەيالارىن ۇسىناتىنىن ءجيى كورىپ ءجۇرمىز. بۇل شىن مانىندە ازاماتتاردىڭ قوعام ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋىن قامتاماسىز ەتەتىنى ءسوزسىز.
قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىندا كوپتەگەن تولايىم تابىس-
تارعا جەتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ جۇرگىزگەن ساليقالى ساياساتى سانامىزدى ءوسىرىپ، ءورىءسىءمىزءدى كەڭەيتىپ، ابىرويىمىزدى اسىرعانى انىق. ەڭ باستىسى، ءبىز ءتاۋەلسىزدىك جىلدارىندا باستى قۇندىلىقتارىمىزدى انىقتاپ الدىق. بۇل ءوز كەزەگىندە ماقساتىمىزدىڭ ايقىندىعىن، الدا تۇرعان مىندەتتەردىڭ ناقتىلىعىن اڭعارتسا كەرەك. وسى ماقسات-مىندەتتەردىڭ بارلىعى قوعامىمىزداعى كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعانىن ەسكەرەر بولساق، وندا ءبىز قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسىن جۇيەلى ءارى ساۋاتتى تۇردە ۇيىمداستىرۋعا نازار اۋدارعانىمىز ءجون. ويتكەنى، بۇل سالانىڭ قىزمەتى، ارەكەت ەتۋ دەڭگەيى ەلىمىزدىڭ دامۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ناقتىلاي ايتقاندا، ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعى، ورتاق مۇددەگە تۇسىنىستىكپەن بىرلەسە ۇمتىلۋى – كەمەل كەلەشەكتىڭ كەپىلى
التىناي كوبەيەۆا،
الماتى قالاسى «اقپاراتتىق-رەسۋرستىق ورتالىق» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى
