ق ر ۇقك ءتوراعاسى كارىم ءماسىموۆتىڭ نازارىنا؛

ق ر ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحامبەت قاسىموۆتىڭ نازارىنا؛

شىعىس حالىقتارىنىڭ اراسىندا، جالپى مۇسىلمان ەلدەرىندە ايەل زاتىن بولەكشە باعالايتىن، قارىنداستى قاتتى قاستەرلەيتىن حالىقتىڭ ءبىرى دە، بىرەگەيى دە – ءبىزدىڭ قازاق.

–  نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى

كەشەلى بەرى قوعامدا قاتتى نارازىلىق، الەۋمەتتىك جەلىدە ۇلكەن تولقۋ بولىپ جاتىر. قازاقتىڭ قىزىن قىتايعا ساۋدالايتىن اگەنتتىك اشىلىپتى استانادا. ءتىپتى «استانا ارناسى» «قىتايلىق كۇيەۋلەردىڭ اقپاندا كەلگەلى» جاتقانىن ايتىپ دابىل قاقتى.

تاتيانا لوگۆينەنكو ەسىمدى ايەل باسشىلىق ەتەتىن اگەنتتىك ءتىپتى جۇڭگو كۇيەۋ تاۋىپ بەرگەندىگى ءۇشىن قازاقستاندىق قىزداردان 25 مىڭ تەڭگەدەن اقشا الادى ەكەن. سونداي-اق ونى اشىقتان اشىق جارنامالاپ جاتىر. اگەنتتىك ارناۋلى انكەتا تولتىرعان قىزداردىڭ «باقىتتى» بولىپ كەتۋى ءۇشىن جۇڭگو مادەنيەتىن دە ايلاپ ۇيرەتەتىن بولسا كەرەك. قىتايدا الەۋمەتتىك جاعدايى جوعارى ازاماتتاردىڭ كوپ ەكەنىن ايتىپ، قىزداردى ارباپ وتىرعان اگەنتتىككە «العاشقى كۇيەۋلەر اقپاندا» كەلەدى دەپ وتىر.

ال، قىتايدان كۇيەۋ تاۋىپ بەرەمىز دەگەن اگەنتتىكتىڭ ءوزىن اقتاپ الار ارگۋمەنتى تەك قازاق قىزدارى ەمەس وزگە ۇل وكىلدەرى دە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ، ولاردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنەدى ەكەن. ارينە، دەموگرافيالىق ۇلەس بويىنشا دا، الەۋمەتتىك جاعداي بويىنشا دا قاراساڭىز «ساۋدالانىپ كەتەتىندەر» قازاقتىڭ قىزدارى ەكەنى انىق.

سول اگەنتتىكتىڭ قىتايعا ساۋدالاعىسى كەلەتىن قازاق قىزدارى –  ماعاۋينشە ايتقاندا «ەجەلگى ەپوستاعى گۇلبارشىن مەن قۇرتقا، اقجۇنىس پەن نازىم. شەجىرەلى تاريحتاعى دومالاق-ەنە مەن قىز-ەنە، ءايشا-بيبى مەن اباق-انا. تاڭبالى تاريحتاعى قاسىم حاننىڭ انالارى جاقسى-بيكە، ابايدىڭ اناسى ۇلجان، ارىداعى، الاشتىڭ تۇلعاسى بولعان تاعى قانشاما الىپتى تۋعىزعان، ەسىمدەرى ساقتالماعان اۋليە انالار، بەرىدەگى ەل بيلەگەن ايعانىم مەن قول باستاعان بوپاي – قازاق ايەلىنىڭ اسقاق ءارى ناقتى كورىنىسىم سونداي بولدىق كۇنى كەشەگە دەيىن.»

استانا ارناسى اتالعان ماسەلەگە قارسى تاراپتىڭ قول جيناپ ادىلەت مينيسترلىگىنە جۇگىنگەلى جاتقانىن حابارلادى. ال، الەۋمەتتىك جەلىدە «قول جيناپ» نەكە اگەنتتىگىن «شاۋىپ الايىق»، قازاقستاندا جۇرگەن قىتايلاردى سابايىق دەگەن سياقتى جازبالار كوبەيىپ كەتتى. جانە بۇلار ءبىر-بىرىن قولداپ، نامىستار قايرالۋدا. ءتىپتى، قىتايلار كوپ جۇرەتىن نۇكتەلەر، مەكەندەر، بازارلار تۇگەندەلىپ تە جاتىر. «تاتيانانى جاۋاپقا تارتۋ كەرەك» دەپ جاتقان دا پىكىرلەر جەتكىلىكتى. بۇدان، قازاق جەر ماسەلەسىندە قالاي كوتەرىلسە، ۇلتتىڭ ارى ماسەلەسىندە دە سولاي كوتەرىلەتىنىن كورە الاسىز. راس، وتكە جىلى «جەر شەتەلدىككە ساتىلادى، ۇزاق جىلعا جالعا بەرىلەدى» دەگەندە تۇتاس قازاقستان ورە تۇرەگەلگەن. ەندى، «قىز ساۋداسى» قازاقتى تاعى كوتەرەيىن دەپ وتىر.  

قازاقستاننىڭ ىشكى تۇراقتىلىعى مەن ۇلتتاردىڭ ىنتىماعى سىنعا تۇسەيىن دەپ تۇرعان ماسەلەنىڭ سالماعى اۋىر. قازاق قوعامىندا كەلەڭسىزدىك پەن بۇلىنۋشىلىك تۋۋى مۇمكىن. قازاقستان مەن قىتايدىڭ اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستى دا وتكىر ۇستارانىڭ تۇزىنە جىعىپ بەرىپ وتىرمىز. EXPO سياقتى حالىقارالىق كورمە وتكىزەيىن دەپ وتىرعانىمىزدا مەملەكەتكە قارا كۇيە جاعار قانداي ءبىر ارەكەتتىڭ الدىن الۋعا ءتيىسپىز. 

ەلباسىمىز ىلعي دا دارىپتەپ كەلە جاتقان قازاقستانداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق بۇزىلار بولسا وعان كىم جاۋاپ بەرەدى؟ اگەنتتىك پە؟ 

ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن ساقتاپ كەلە جاتقان كۇشتىك قۇرىلىمدار مەن قاۋىپسىزدىك ورگاندارى مۇندايعا جول بەرمەيدى دەپ سەنەمىز.

قازاقتىڭ قىزدارىن قىتايعا ساۋدالاۋ ءبىزدىڭ ۇلتتىق نامىسىمىزعا قارسى كەلەتىنىن، ۇلت ارازدىقتى تۋدىرىپ وتىرعانىن ەسكەرە وتىرىپ، قۇزىرلى ورىنداردىڭ تەز ارادا اگەنتتىك ىسىنە توسقاۋىل بولۋىن، الەۋمەتتىك ارازدىقتىڭ الدىن الۋىن تالاپ ەتەمىز.

نۇرعالي نۇرتاي