بىردەن ايتايىن! شىن تالانتتىڭ تۋا بىتكەن دارىنىنا ەشكىمنىڭ دە، ەشقانداي شەك قويۋىنا قاقىسى جوق. ءيا، ءيا اڭگىمە ءبىزدىڭ ديماش جايلى بولىپ وتىر. ونەرپاز جىگىتتىڭ ونەرىنە مەن دە ەش كۇمان كەلتىرمەيمىن. ءتىپتى، ءار ءبىر ءانىن ىجداھاتتىلىقپەن تىڭداپ، ىنتىزارلىقپەن تاماشالايمىن. ءسوز جوق، قىتايدا ءوتىپ جاتقان «I am singer» سايىسىندا، حانزۋلار ءۇشىن تىم تاڭسىق بولىپ كەلگەن جوعارى دارەجەلى ونەر كورسەتىپ، كوپتىڭ قوشەمەتىنە بولەنۋدە. داۋىس دياپازونىنا تامسانىپ، جىگىتتەرى تاڭداي قاقسا، قازاق بالاسىنىڭ سىمباتىنا قاراپ قىزدارىنىڭ سىلەكەيى شۇبىرۋدا. الايدا، ماسەلە وندا ەمەس. ەندى «ايداھار بەينەلەنگەن» مەدالدىڭ ارعى جاعىن قاراستىرايىق.
جۇڭگو مەديا نارىعى، اۋديتورياسى ەڭ كوپ الەم دەڭگەيىندەگى نارىقتاردىڭ ءبىرى. وسى كۇنگە دەيىن 2 ميلليارد حالقىن، شەتەلدىڭ مەديا-مادەنيەتىنسىز-اق ۇرشىقتاي ءيىرىپ كەلەدى. ءوز شوۋى، ءوز جۇلدىزى، ءوز كينوسى، قىل اياعى وزىنە ءتان Google-ىمەن، Youtube-ى دا جوق ەمەس. قىسقاسى، شەتەلدىك مەديا-مادەنيەتكە پىسقىرىپ تا قاراماۋعا دا قاۋحارلى. ال بارىنشا جابىق مەديا ساياسات ۇستانعان قىتايدىڭ ىشكى نارىعىنا ەنۋگە تەك Holywood-تىڭ اتى جەر جارعان فيلمدەرى مەن الەمدىك دەڭگەيدەگى وليمپيادا، فۋتبول، وسكار، تەكتەس مەگا جوبالاردىڭ عانا شاماسى جەتەدى. ونىڭ وزىندە ەلۋ رەت ەلەكتەن، سەكسەن رەت سۇزگىدەن وتكەن ماتەريال عانا كوگىلدىر ەكراننان كورەرمەندەرىنە جول تارتادى. ( كەزىندەگى ساقالدى بيكەش كونچيتانى جۇڭگو تەلەديدارى مەن عالامتورى بەتىن بۇلدىرلاتىپ (blur) شىعارعانىنان حاباردار بولارسىز). ياعني، قىتايدى باسقا-باسقا، مەديا-شابۋىلمەن ءتىپتى امەريكاعا ەۋروپا قوسىلىپ باعىندىرا المايتىنى بەلگىلى. ال قازاقستان سەكىلدى 16-اق ميلليون حالقى بار، جاس، دەربەس مەديا-مادەنيەتتىڭ، دەرجاۆالار ءۇشىن «دەسەرت» قۇرلى دا قۇنى جوق. ونسىز دا، وزگە مادەنيەتتى سىڭىرۋگە بەيىمى باسىم قازاقتىڭ قازىردە امەريكانىڭ ءفيلمىنسىز، ەۋروپانىڭ مۋزىكا مادەنيەتىنسىز، تۇرىك پەن كارىستىڭ سەريالىنسىز، جارتى مەديامىز قاڭىراپ قالاتىنى حاق. بۇلار جەتپەگەندەي، ەندى جۇڭگو دا بىزگە كىرىسە باستادى. كەزىندە-اق كىرىسكەن بولاتىن، الايدا بۇعان دەيىنگىلەرى ساتسىزدىككە ۇشىرادى. ايتپاسا ءسوزدىڭ اتاسى ولەدى، راس! ديماش قاتىسىپ جاتقان «I am singer» سايىسىنىڭ قازاقستاندا ۇزدىكسىز كورىلىم جيناۋى نەگە اكەلىپ سوعاتىنىن بىرنەشە سەبەپپەن اتاپ وتەيىن.
1. جۇڭگو ءبىر ونەرپازدى سايىسقا تارتۋ ارقىلى، ون ميلليون كورەرمەندى دە ارتىنان بىرگە الىپ كەتتى. ول قالاي؟! ديماشتىڭ ونەر كورسەتكەنىن كورگىسى كەلگەن ءار قازاق، مىندەتتى تۇردە جۇڭگو كولوريتىنە تولى شوۋدىڭ ءۇزىندىسىن كورىپ شىعادى. ءتىپتى ءباز بىرەۋلەر، تولىق نۇسقاسىن دا تاماشالايدى. وسى كۇنگە دەيىن جۇڭگو مادەنيەتىنەن سۋسىنداماعان كورەرمەن ءۇشىن بىر-ەكى باعدارلامادان كەيىن اتالمىش شوۋ مۇلدەم تاڭسىق ەمەس بولىپ شىعا كەلەدى. ءتىپتى، بۇل ماۋسىمدىق شوۋ اياقتالىپ، كەلەسى جىلى مۇلدەم قازاق قاتىسپاعان «I am singer» باستالسا دا، قازاقستاندىقتاردىڭ ىشىنەن، جۇڭگو شوۋىنا كوزى ۇيرەنىپ قالعاندىقتان، عالامتوردان ىزدەپ تاۋىپ تا قارايتىندار ەندى مىندەتتى تۇردە تابىلادى. ءتىپتى كوپتەپ... سەبەبى بىزدە ءدال سونداي شەبەر ۇيىمداستىرىلىپ، شەبەر تۇسىرىلگەن شوۋ جوقتىڭ قاسى. ونى قىتايدىڭ «I am singer» جوباسىن تاماشالاعان ساتتە-اق بايقاۋعا بولادى. شىنىمەن، كورىپ وتىرعان كوزىڭىز كاسىبي جاسالعان كادرلار مەن مونتاجدان «مەديا-ورگازمدى» سەزىنەدى. ياعني بۇل دا ازداپ ەسىرتكىگە ۇقساپ قالاتىن نارسە. الايدا، ەسىرتكىدەن دە جامان جەرى شوۋدى تاماشالاۋ سۋتەگىن... قىسقاسى، جۇڭگو ەڭ الدىمەن بەلگىلى ءبىر مولشەردە ءبىزدىڭ حالىقتىڭ اراسىنان-اق ءوز اۋديتورياسىن لەزدە قالىپتاسىرىپ الدى.
2. «I am singer»ء-دى تاماشالاپ وتىرعانداردىڭ ىشىندە جاس تا، كارى دە بار. ءدال ءقازىر جۇڭگو ويعا العان مەديا شابۋىلعا توتەپ بەرە الاتىن، اقىل توقتاتقان سانالى كورەرمەنمەن قاتار، ساناسى ەندى جەتىلىپ كەلە جاتقان جەتكىنشىكتىڭ دە بارى بەلگىلى. البەتتە، وزگە ۇلتتىڭ ناقىشىنا تولى شوۋ، جاس جەتكىنشەك ءۇشىن ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. ونسىز دا، ورىس پەن امەريكاندىق كولوريتكە ۇلتتىق يممۋنيتەتى توتەپ بەرە الماعان قازاقتىڭ ءبۇلدىرشىنى ەندى ازياتتىق كەلبەتى وزىنە ۇقساپ قالاتىن جۇڭگو مادەنيەتىن تەز-اق ءسىڭىرىپ الادى. ءتىپتى، قىزىعۋشىلىعى ويانىپ كەتىپ جۇرسە، «I am singer»-دى بىلاي قالدىرىپ، باسقا دا مەديا-ماتەريالدارىن ىزدەپ-تاۋىپ، كورە باستايدى. ەلىكتەيدى، ۇقساعىسى كەلەدى، ۇقساپ باعادى. ال سوڭىندا جۇڭگو مەديا-مادەنيەتىنىڭ تاپ-تازا تۇتىنۋشى وكىلى بولىپ شىعا كەلەدى.
3. جۇڭگو ەرتەلى-كەش جولىن تاۋىپ، بىزگە شۇيلىگەدى دەگەن ۇرەي بار-دى. الايدا ءبىر ەلدىڭ 100 پايىزدىق اۋديتورياسىن ءبىر ساتتە جيناقتاپ الۋ، China مەديا-ماماندارى ءۇشىن ايتۋلى جەڭىس. دەسە دە، 16-اق ميلليون حالقى بار قازاقستان كورەرمەنىن بەرى قاراتۋ جۇڭگو ءۇشىن ايتارلىقتاي جەتىستىك ەمەس دەپ تە ويلارسىز. الايدا جالپىلاما كورسەتكىشكە ساي، اعىلشىن تىلىنە شورقاق جۇڭگو مەدياسى الەمدىك نارىققا ەمىن-ەركىن كىرە المايتىنى بەلگىلى. ال وزگە الەم دەرجاۆالارىنىڭ مەديا-مادەنيەتىن قانىنا تولىقتاي ءسىڭىرىپ ۇلگەرمەگەن قازاقتى ءوز باپتاۋلارىنا ساي، وزگەرتۋگە تاپتىرماس مۇمكىندىك الۋ، راسىمەن دە، جۇڭگو ءۇشىن قۋانارلىق نارسە. قىسقاسى، وزىمىزگە ءتان مەديا-پروداكشندى اياققا تۇرعىزا الماي جاتقان ساتتە، وزگەگە ءتان مادەنيەتتى ۇستانىپ، كەتە بارۋىمىز عاجاپ ەمەس.
4. جۇڭگو ديماشتى ءوز ساحناسىنا شىعارۋدان بۇرىن دا وتە كوپ ويلاندى، ارينە. جەتى رەت ولشەپ، ءبىر رەت كەسۋگە داعدىلانعان «جۋڭگو» مەدياسى، ءبىر ەسەپتەن، وسى ساتتە اسقان تاۋەكەلگە بارىپ وتىر. وزگە ەلدىڭ ونەرپازىن ءوز ساحناسىنا شىعارىپ، ءوز شوۋ-بيزنەسىندە ەركىن كوسىلۋگە مۇمكىندىك بەرۋىنىڭ وزىندە دە ۇلكەن ءمان بار. بىرىنشىدەن، ەگەر ديماشتىڭ ورنىندا ەۋروپويدتىق، نە بولماسا نەگرويدتىق ناسىلدەگى ونەرپاز بولعان جاعدايدا، جۇڭگو ءدال وسىنداي قادامعا بارماس ەدى. سەبەبى، وزگە ءناسىلدى دارىپتەۋ، «قىسىڭقى كوز» ازيات جۇڭگو ءۇشىن ناعىز اقىماقتىققا ءتان. ءوزىنىڭ، «تفاي-تفاي»، تۋا بىتكەن 2 ميلليارد كورەرمەنىن ءبىر ساتتە وزگە مادەنيەتتىڭ كوشىنە قوسىپ بەرە سالۋ – باسقا-باسقا، جۇڭگو ىستەيتىن ءىس ەمەس. ال ديماش جۇڭگو مادەنيەتىنىڭ بارلىق تالاپتارىنا سايما-ساي كەلدى. سول سەبەپتى دە ەشتەڭەدەن سەسكەنبەي، ەمىن-ەركىن ارەكەت ەتۋىنىڭ سىرى وسىندا. كەزىندە «وردا» توبى رەسەي شوۋ-بيزنەسىنە كىرۋگە نيەت بىلدىرگەن ساتتە ورىستار توپتان ازيات ءناسىلدى ەكى جىگىتتى الىپ تاستاپ، ونىڭ ورنىنا ەۋروپا ءناسىلدى ءۇش ورىس جىگىتتى قوسىپ، ءوز كولوريتتەرىنە ولشەپ بارىپ قانا ءوز ساحناسىنا شىعارۋعا كەلىسكەن. مۇنىڭ ءوزى دە رەسەيدىڭ ءوز مادەنيەتىنىڭ بۇزىلماۋىنا الاڭداۋشىلىعى بولىپ تابىلادى. ناقتىراق ايتسام، قىتايدىڭ ءبىزدىڭ ونەرپازدى ۇلىقتاي قالۋىنىڭ استارىندا ايقىن ماقساتتىڭ جاتقانى بەسەنەدەن بەلگىلى.
5. سوڭعى تارماقتا قازاقتىڭ قازىرگى ۇلتتىق مەديا-نارىعىنا توقتالا كەتەيىك. پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ ىشىندە رەسەيدەن كەيىنگى جاقسى دامىعان ءبىزدىڭ نارىق، وسى كۇنگە دەيىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيگە جەتىپ قالدى، راس. اسىلىندە، 16 ميلليون حالىقتى «نارىق» دەپ اتاۋ قيىن. دەسە دە، شوۋ بيزنەسىمىزدىڭ وركەندەۋىنە توي بيزنەستىڭ قوسقان ۇلەسى وراسان. سول سەبەپتى دە انشىلەرىمىز شالقىپ، بيشىلەرىمىز بالقىپ ءومىر كەشىپ ءجۇر. اڭگىمە توي بيزنەس وكىلدەرى جايلى بولىپ جاتىر. دەي تۇرعانمەن تويعا «قوي» دەپ ايتا المايمىز قازىرگى ساتتە. جاقسى بولسا دا، جامان بولسا دا، سول توي بيزنەس وكىلدەرى ۇلتتىق كالوريتكە تولى مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ ىرگەسىن قالاپ، ءىڭىرىن جاۋىپ جاتىر. الايدا، وتاندىق مۋزىكاعا جاڭالىق اكەلدىك دەپ كەۋدە قاققان «91» سەكىلدى جاس توپتاردىڭ دا ارعى ماقساتى ايقىندالىپ قالدى. نەگىزگى پريوريتەتى ءبىزدى سول «اسپان استى» مەن «كۇن شىعىستىڭ» مادەنيەتىنە سۇيرەۋ. بىزبەن ناسىلدەس كارىس، جاپون، قىتايدىڭ مەديا-نارىعىن دارىپتەۋ. اينالىپ كەلگەندە، دارىپتەلىپ تە باستادىق. ەندى ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ناقىشتاعى مەديامىز اياققا تۇرعانعا دەيىن كارىس، جاپون، جۇڭگو پرودۋكسياسىن ەكسپورتتاپ، كولوريتىن ەمەس، ءتىلىن عانا قازاقشالاپ، كورەرمەنگە ۇسىنۋ ترەندكە اينالادى، ايتپادى دەمەڭىز. اينالىپ تا ۇلگەردى. قالاساق تا، قالاماساق تا، ەندىگى ۇرپاعىمىزكارىس-قىتاي مادەنيەتىنىڭ ايقىن قولداۋشىلارىنىڭ قاتارىنان تابىلادى. اسپانعا بۇلت توندىرگىم جوق، الايدا «ين-يان» بەلگىلەنگەن ءۇش باستى الىپ ايداھاردىڭ قىلعىتپاي جۇتۋىنىڭ ءدال الدىندا تۇرعانىمىزدى تىلگە تيەك ەتكىم كەلدى، بار بولعانى...
باسىندا-اق ايتقانىمداي شىن تالانتتىڭ تۋا بىتكەن دارىنىنا ەشكىمنىڭ دە، ەشقانداي شەك كەلتىرۋىنە قاقىسى جوق. استە، مەن دە شەك كەلتىرۋشىلەردىڭ قاتارىنان ەمەسپىن. جانە ەشكىمدى دە كىنالامايمىن. اسىرەسە ديماشتى. قازاعىمنىڭ اتىن الەمگە ايگىلەيمىن دەپ، بار ىنتاسى مەن ىنتىزارلىعىن سالىپ جۇرگەن ديماشتىڭ دا ەشقانداي كىناسى جوق بۇل جەردە. كەرىسىنشە، دىنمۇحامەدتەي ءبىرتۋار ونەرپازدىڭ باسقا ەمەس، قازاقتا تۋىپ، قازاققا ءتان ەكەندىگىنە شىن مانىندە قۋانىشتىمىن. ءساتىن سالسا، ءالى دە تالاي ونەر دودالارىندا كوك بايراقتى بارىنشا بيىككە شارىقتاتاتىنىنا كامىل سەنىمدىمىن. سولاي بولعاي!
تۇرسىنبەك ىقىلاس
