ءدىن يسلامنىڭ اتىن جامىلىپ، جەر استىنان شىققان جىك سەكىلدى بولعان «يراك جانە ليەۆانت يسلام مەملەكەتى» (يگيل، يم) اتتى تەررورشىلدار توبىرى الەم ەلدەرىنىڭ ۇرەيىنە اينالا باستادى. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ءوزى دۇنيەنىڭ كۇن تارتىبىندەگى ەكى ماسەلە بولسا، سونىڭ ءبىرىن – ەبولا دەرتى، ەكىنشىسىن – راديكالدانعان «يسلام مەملەكەتىنەن» تۋاتىن قاتەر دەر ەدى. شىندىعىندا، مۇنداي ءقاۋىپتىڭ زورايۋى دا نەگىزسىز ەمەس: وزدەرىن ءسۇننيت جولىنداعى يسلامدىق مەملەكەت دەپ جاريالاعانداردىڭ قارقىنى دا، نيەتى دە قاتتى. ءتىپتى، شاريعات نەگىزىمەن حاليفات قۇرۋدى ويلاعاندار ارعى جاعى سولتۇستىك افريكادان تاياۋ شىعىس پەن ورتالىق ازيا ايماعىن، كاۆكازدى قوسا تۇتاستاي ەلدەردى وزدەرىنە قاراتۋدى جوسپارعا ەنگىزىپتى.
سوڭعى ۋاقىتتا وزدەرىن «يسلام مەملەكەتى» رەتىندە جاريالاعانداردىڭ ارەكەتى ءتىپتى شەكتەن شىعىپ بارادى. عالامتوردى ولاردىڭ تاراپىنان ادامعا جاساعان ايۋاندىق ارەكەتتەرى، حاق يسلامعا عانا ەمەس، الەمنىڭ ءداستۇرلى ءدىن اتاۋلىسىنا جات كورىنىستەرى جاۋلاپ العانى قاشان. بەينەروليككە اينالعان ءبىر عانا كورىنىستى كوز الدىڭىزعا كەلتىرىڭىزشى: سيريانىڭ ءبىر تۇكپىرىندە بۇقارا جينالىپ، جۇرت الدىندا «كاپىرلەردى» جازالاۋ ءراسىمىن جۇزەگە اسىرادى. جازىقسىز جاندار اتىلادى، اسىلادى، باسىن كەسەدى، قان سۋداي اعادى. ەڭ سوراقىسى، بۇنداي كورىنىس سونداعى حالىقتىڭ كۇندەلىكتى كورىپ جۇرگەن تىرشىلىگىنە ۇلاسقان. جينالعان جۇرت اراسىنان ەشكىم جاعا ۇستاپ، ەشكىمنىڭ جۇرەگى اينىپ جاتقان جوق. كەرىسىنشە، ساۋاپ بولدى دەگەندەي، بىر-بىرىمەن باس يزەسەدى. جازىقسىز كىسى ءولىمى دەمەكشى، ءقازىر قۇزىرەتتى سانالاتىن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ءوزى وسىناۋ وتتى نۇكتەدە كۇنىنە قانشا ادام اجال قۇشىپ جاتقانى تۋرالى سانىنان جاڭىلا باستادى. ماسەلەن، وتكەن جولى يراكقا كومەك كورسەتۋ جونىندەگى بۇۇ ميسسياسى مەن بۇۇ-نىڭ ادام قۇقى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارىنىڭ باسقارماسى يراكتىڭ سولتۇستىك اۋداندارىنداعى حالىقارالىق گۋمانيتارلىق قۇقىقتىڭ بۇزىلۋىنا قاتىستى بىرلەسكەن بايانداماسىن جاريا ەتتى. ەكى ايلىق مەرزىمدى عانا قامتيتىن باياندامادا «يسلام مەملەكەتى» لاڭكەستىك توبىنىڭ جۇزەگە اسىرعان قىلمىستارىنىڭ جانتۇرشىگەرلىگى ايتىلادى. «بۇلار – زورلاۋ، ءولتىرۋ، جاپپاي جازاعا تارتىپ دارعا اسۋ، ۇرلاۋ، مەشىتتەر مەن شىركەۋلەردى قيراتۋ، ايەلدەردى جىنىستىق قۇلدىققا سالۋ، بالالارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ جانە ولاردى ۇرىس ءىس-قيمىلدارىنا تارتۋ سىندى قىلمىستار»، - دەدى ادام قۇقىعى جونىندەگى باسقارمانىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى رۋپەرت كولۆيلل. سونىمەن قاتار بايانداما اۆتورلارى يراكتاعى ءشيىت، حريستيان، تۇركىمەن، كۇرد، ەزيد سىندى ەتنيكالىق ءارى ءدىني ازشىلىق وكىلدەرىنە جۇيەلى تۇردە شابۋىل جاسالىپ جاتقاندىعىن مالىمدەۋدە. شىندىعىندا، تەررورشىل-سودىرلار ءبىر مەزەتتە بىرنەشە ادامداردى قىرىپ تاستايدى، بۇنىسىن روليك رەتىندە ينتەرنەتكە دە قوتارا سالادى. تەررورلىق ارەكەتىنە قارسى قيمىلعا كوشكەن باتىستىڭ بىرنەشە ازاماتىن الگى سودىرلار قويشا باۋىزداپ، سول ەلدەرگە قوقان-لوققىلىق حاتى رەتىندە جولداعانىن جالپاق جۇرت بىلەدى. ال مۇنداي تاكتيكانى سودىرلار «بىزگە قارسى كەلگەننىڭ ءبارى وسىلاي بولادى» دەگەن كەيىپپەن كورسەتىپ، ينتەرنەت-روليكتەردى ۇگىت-ناسيحات قۇرالى رەتىندە پايدالانىپ باعۋدا. ءسويتىپ، الەمنىڭ ۇرەيىن الاتىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ۇيىم پايدا بولدى. ال جالپى، بىرنەشە جىلدار بويى تۇراقسىزدىق ورىن الىپ وتىرعان ايماقتاعى «يسلام مەملەكەتى» اتانعان تۇتاستاي ۇيىمداسقان توبىر قايدان شىقتى؟ الدىمەن سوعان ۇڭىلسەك.
وزدەرىن «يسلام مەملەكەتى» سانايتىنداردىڭ حاق يسلامعا ەش قاتىسى جوق
تالاي جىلدار بويى تۇراقسىزدىق جايلاعان يراك پەن سيريانىڭ اۋماعىندا «ال-كايدا» تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ وننان استام راديكالدىق توپتارى بىرىگە وتىرىپ، 2006 جىلى «يراك جانە ليەۆانت يسلام مەملەكەتى» ۇيىمىن قۇرعان. بۇگىنگى ساراپشىلار مۇنى شاريعاتتىق نورمالارعا عانا سۇيەنگەن «جارتىلاي ناقتىلانعان كۆازيمەملەكەت» دەپ تە تاراتادى. تۇراقسىزدىقتى پايدالانىپ، قاتارىنا ءار ەلدەردەن تەررورشىل-سودىرلاردى تارتا العان ۇيىم ءقازىردىڭ وزىندە «ءسۇننيت ۇشبۇرىشى» سانالاتىن اۋماقتاعى ءبىرشاما بولىكتى باقىلاۋىنا العان. 2013 جىلى «يسلام مەملەكەتى» سودىرلارى باشار اساد رەجيمىنە قارسى سيريادا ازاماتتىق سوعىسقا قاتىسىپ، وزدەرىن ناعىز قانىپەزەر توپ ەكەندىكتەرىن كورسەتكەن بولاتىن. ونداي توپتارعا حالىقارالىق قۇقىق، شارت دەگەنىڭىز ءسوز ەمەس، اسكەري قىلمىستاردىڭ، ادامزاتقا قارسى جاۋىزدىقتاردىڭ كوكەسىن ۇيىمداستىرۋدان دا ەش تايىنبايدى. ال ۇيىمنىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتىنا كەلسەك، سيريا، يراك، ليۆان اۋماعىندا سۇننيتتىك يسلام مەملەكەتىن قۇرۋ بولاتىن. باستاپقىدا سيرياداعى باشار اساد رەجيمىنە قارسى باتىس مەملەكەتتەرى مەن اقش «يسلام مەملەكەتى» اتالىپ جۇرگەن سودىرلاردىڭ قولتىعىنا سۋ بۇركىپ، ولاردىڭ ويىنا كەلگەنىن ىستەۋگە جول بەرىپ وتىرعانىمەن، ناعىز ءقاۋىپتىڭ وسى تۇستان تۋعانىن ەندى عانا باعامداي باستاعان سەكىلدى. 2014 جىلدىڭ ورتا تۇسىنان سودىرلار يراكتىڭ باتىس جانە سولتۇستىك اۋداندارىنا شابۋىل جاساپ، ونداعى بىرنەشە قالالاردى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن باسا كوكتەپ تارتىپ الدى. كەيىننەن وزدەرىنىڭ حاليفاتىن قۇراتىندىقتارىن دا جاريا ەتكەن. 3 تامىزدا تەرروريستەر يراكتاعى ەكى ءىرى مۇناي كەن ورنىن باسىپ العاننان سوڭ، وزدەرىنىڭ «ءحاليفى» رەتىندە ابداللا يبراگيم اس-سامارانى جاريالاعان. ونى ابۋ-باكىر ءال باعدادي دەپ تە اتايدى. ال 2014 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ «يسلام مەملەكەتى» پاكستانداعى «تاليبان» مەن ال-كايدا وكىلدەرىمەن بايلانىسىپ، وزدەرىنىڭ بيلىك اۋماعىن كەڭەيتە تۇسپەك دەگەن قاۋەسەتتەر دە تاراپ، بۇنىڭ شىندىققا اينالىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايتىن فاكتىلەر دە ايقىندالا باستاعان.
دەگەنمەن، ءبىرقاتار ساراپشىلار «يسلام مەملەكەتى» مەن ال-كايدا اراسى سونشالىقتى ەمەس، ءتىپتى ءبىر-بىرىن قولدامايدى دەگەن پىكىرلەردى دە العا تارتادى. سولاي بولعانىمەن، بۇگىنگى تاڭدا «يسلام مەملەكەتى» باسقا تەررورلىق ۇيىمدارعا قاراعاندا ءبىرقاتار ەرەكشەلىكتەرگە دە، باسىمدىقتارعا دا يە ەكەنىن اڭعارۋ ەش قيىن ەمەس. ماسەلەن، بۇعان دەيىن الەمدەگى ءنومىرى ءبىرىنشى تەرروريستىك ۇيىم رەتىندە سانالىپ كەلگەن ال-كايدادان «يسلام مەملەكەتىنىڭ» باستى ايىرماشىلىعى – ونىڭ ءوز قولىنا ەكسترەميستىك ۇيىمدار ءۇشىن تاپتىرماس رەسۋرستاردى توپتاستىرۋىندا بولىپ وتىر. بىرىنشىدەن، «يسلام مەملەكەتىندە» بۇگىنگى كۇنى كۇشتەپ بولسا دا قالىپتاسا باستادى دەۋگە كەلەتىن حاليفات، ياعني ءوزىنىڭ تەرريتورياسى بار، باسىپ الىپ جاتقان اۋماقتارىنا ءوز تارتىپتەرىن دە ورناتىپ ۇلگەردى. ەكىنشىدەن، «يسلام مەملەكەتى» ۇيىمى – قاراجاتقا سونشا ءزارۋ دە ەمەس، ولاردىڭ نەگىزگى كىرىسى – مۇناي ونىمدەرى. كەيبىر دەرەككوزدەرىنە سۇيەنسەك، «يسلام مەملەكەتى» ۇيىمىنىڭ جىلدىق بيۋدجەتى 2 ملرد دوللارعا دەيىن بارادى. ولار يراكتاعى 7، سيرياداعى 6 مۇناي كەن ورىندارى مەن زاۋىتتارىنىڭ «قۇلاعىن» ۇستاۋ ارقىلى كادىمگىدەي «قارا التىننىڭ» قىزۋ ساۋداسىنا ارالاسىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. مۇنداعى ساۋدا بويىنشا مۇناي باعاسى الەمدىك نارىقتان بىرنەشە تومەن، ءتىپتى وڭىردەگى دەلدالدار جەلىسى ارقىلى سودىرلار كۇنىنە 3 ملن. دوللارعا دەيىن پايدا تاباتىن كورىنەدى.
ۇشىنشىدەن، ولار وزدەرىنىڭ «مەملەكەتىنە» قاراستى جاۋلاپ العان اۋماقتارىندا شاريعات ءتارتىبىن، نورمالارىن ورناتىپ قانا قويماي، ەلگە قاجەتتى جاعدايلاردى دا قولعا الا باستاعان. ماسەلەن، مۇنايدان تۇسكەن قاراجاتتان جۇرتقا الەۋمەتتىك جاردەماقىلار ەنگىزە باستاعان، اسكەري عانا ەمەس، الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دا قالپىنا كەلتىرگەندەرى (ماسەلەن بالالاردى يسلام جولىمەن وقىتاتىن مەكتەپتەر، مەدرەسەلەر اشۋ) تۋرالى اڭگىمە جۇرگىزە باستادى. بۇدان بولەك، «يسلام مەملەكەتى» وزدەرىنىڭ تاراپتارىنا عالىمداردى تارتىپ، ولارعا قوماقتى قاراجات ۇسىنۋعا دا دايىن ەكەندىكتەرىن جاريالاپتى.
وسىلايشا، «يسلام مەملەكەتى» اتانعاندار اقىرىنداپ بولسا دا مەملەكەتتىلىكتىڭ كورىنىستەرىن ورناتا باستادى دەۋگە نەگىز دە جوق ەمەس. الەمنىڭ ەشبىر ەلى مويىنداماعانىنا قاراماستان، وزدەرىنىڭ قارقىنى مەن كۇشىن تانىتۋدان ولار ەش تارتىنبايدى دا.
الايدا، الەمدەگى مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنەن باستاپ، يسلام قايراتكەرلەرى دە، ءدىن عالىمدارى دا مۇنداي حاليفاتتىڭ قۇرىلۋىن، ونىڭ قىزمەت-ارەكەتىن دە جاقتاعان ەمەس. كەرىسىنشە، يراكتاعى، سيرياداعى جان تۇرشىگەرلىك وقيعالارعا قاتىستى «يسلام مەملەكەتى» سودىرلارىن ايىپتاپ، ولاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ قاجەتتىگىن العا تارتاتىن بەلگىلى يسلام تۇلعالارى باسىم. سونىڭ ءبىرى ەگيپەت ءمۇفتيى شاۋكي اللام «ەۆرونيۋس» اقپاراتتىق تەلەارناسىنا سۇحبات بەرگەندە «يسلام اتىنان ارەكەت ەتىپ جاتقان تەرروريستىك ۇيىمنىڭ حاق دىنگە ەش قاتىسى جوق» ەكەنىن مالىمدەدى. «ونداي ۇيىمنىڭ سودىرلارى نە ىستەپ جاتقانىن قاراڭىز؟ ولاردىڭ ارەكەتى دە، زاڭى دا، ۇكىمى دە، ءداستۇرى دە حاق دىنگە ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى. تەرىس. ولار وزدەرىنىڭ سۇمپايى قىلمىستارىن ءدىني ۋاجبەن ەشقالاي دا اقتاپ الا المايدى، ال ولاردىڭ يسلام دىنىنە قاتىستى تۇسىنىكتەمەلەرى عاسىرلار بويى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جالپىعا قابىلدانعان قاعيداتتارعا تۇبەگەيلى قاراما قايشى. ءبىز ءاۋ باستان-اق يسلامنىڭ اتىن جامىلعان تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ تاراتىپ وتىرعان «قۇندىلىقتارى» ەشقانداي دا نورماعا ساي بولا المايتىنىن ايتىپ باققان ەدىك. اسىلىندە، يراكتاعى حاليفات قۇرعىسى كەلەتىن سودىرلاردى ەشقانداي دا «يسلام مەملەكەتى» دەپ اتاۋعا كەلمەيدى. ويتكەنى، مۇنداي تەرروريستەردىڭ يسلام دىنىنە ەش قاتىسى جوق. بۇلار ءدىننىڭ اتىن عانا جامىلىپ وتىر»، - دەيدى شاۋكي اللام.
راسىندا دا، حاق ءدىنىمىز ادام بالاسىنا سىيلاستىقپەن قاراۋعا، اينالاعا سۇيىسپەنشىلىككە شاقىرادى ەمەس پە؟ بۇلىكشىلىككە سالىنۋ، سودىرلار توبىرىن ۇيىمداستىرىپ، مەملەكەتتى ورتەپ، ءقۇرتىپ-بۇلدىرۋ، ادامداردى ۇيىنەن قۋىپ، قان-جوسا ەتۋ، يسلامنان ەمەس. اقىر اياعى جازىقسىز كىسى ءولتىرۋ – يسلامداعى ەڭ اۋىر كۇنا. ال وزدەرىن «يسلام مەملەكەتى» اتاپ جۇرگەن تەررورشىل توبىر «كاپىرسىڭ» دەگەن ۇكىممەن-اق تالاي ادامنىڭ قانىن اعىزۋدا.
«يسلام مەملەكەتىنىڭ» قازاقستانعا ءقاۋپى قانداي؟
جالپى، سۇننيتتىك حاليفات قۇرۋ يدەياسى تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ باسىم بولىگىندە عانا ەمەس، مۇسىلمان مەملەكەتتەرىندەگى استىرتىن بولسا دا ارەكەت ەتەتىن توپتار اراسىندا دا ەڭ كۇشتى ناسيحاتقا يە ەكەنى ايدان انىق. ماسەلەن، ءبىر عانا ىرگەمىزدەگى وزبەكستان مەن اۋعانستاننىڭ تەررورشىل ۇيىمدارىن الساق، ولار باياعىدان-اق ورتالىق ازيادا حاليفات قۇرۋ يدەياسىن جۇرگىزەدى، سونى كوكسەيدى. وسى تۇرعىدان العاندا «يسلام مەملەكەتى» ءوز قاتارىنا تارتاتىنداردى تابۋ ءۇشىن كوپ قينالمايتىنى دا انىق بايقالادى. ونىڭ ۇستىنە، يراك پەن سيرياداعى تەررورشىل توپ «تاليبان»، «وزبەكستاننىڭ يسلام قوزعالىسى»، «بوكو حارام» سەكىلدى ەكسترەميستىك ۇيىمدارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزە باستاعانىن ايتاتىندار بار. قازىرگى تاڭدا سودىرلار قاتارىنا قارۋ ۇستاعاندار اراسىندا سولتۇستىك افريكا، تۋنيس، ماروككو، الجيردەن بولەك، ەۋروپادان، ونىڭ ىشىندە فرانسيا مەن انگليادان اتتانعاندار دا بولدى. تمد، سونىڭ ىشىندە رەسەيدىڭ كاۆكاز اۋماعىنان، ورتالىق ازيادان، اۋعانستان مەن پاكستاننان، ءتىپتى يندونەزيادان ساپقا تۇرعان ازاماتتار دا بار ەكەن. ال ءتۇرلى دەرەككوزدەرگە قاراعاندا، «يسلام مەملەكەتىنىڭ» قاتارىنداعى قازاقستاندىقتاردىڭ سانى شامامەن 200-دەن اسادى.
قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپايەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، «يراك جانە ليەۆانت يسلام مەملەكەتى» قۇرامىندا الەمنىڭ 70-تەن استام ەلىنىڭ ازاماتتارى ارەكەت ەتۋدە. سونىڭ ىشىندە تمد ازاماتتارى دا از ەمەس. «اسىرەسە، بيىل تمد-نىڭ بارلىق دەرلىك كۇش قۇرىلىمدارى وزدەرىنىڭ ازاماتتارى سيريا مەن يراكتاعى سوعىستارعا قاتىسىپ جاتقانىن ايتا باستادى. قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان مەن تۇركىمەنستان كۇش قۇرىلىمدارى ناقتى ءبىر سيفردى اتاماسا دا، بىرنەشە ونداعان، جۇزدەگەن ازاماتتارىنىڭ بار ەكەنىن راستايتىنداي. قىرعىزستاننىڭ مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى سيرياعا 100-دەن استام ازاماتىنىڭ ءوتىپ كەتكەنىن ايتتى، ونشاقتىسى ايەلدەر ەكەن. مۇنداي سيفردى تاجىكستان دا قاراستىرىپ جاتىر. ەندەشە، رەسمي دەڭگەيدە قاۋىپتەردىڭ بار ەكەنى مويىندالا باستادى دەگەن ءسوز، ياعني، بۇل ءقاۋىپ ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدەگى ءاربىر مەملەكەتتىڭ ۇلتىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعانىن بىلدىرەدى»، - دەيدى ساياساتتانۋشى. ەندىگى ءبىر ماسەلە – الگىندەي سودىرلارعا قوسىلىپ، بوتەن ەلدىڭ اۋماعىندا قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسقان قازاقستان ازاماتىنىڭ كەلەشەگى. ەگەر ولار ەلگە ورالسا، ىقتيمال قاۋىپتەردى كۇشەيتپەي مە؟ «البەتتە. مۇنداي ازاماتتاردىڭ ەلگە ورالعاننان ءقاۋىپ بولاتىنىن رەسمي ورگاندار دا مالىمدەپ جاتىر. ولار ەلگە كەلسە، تەرروريزم ءقاۋپى دە زورايادى. ويتكەنى، ول جاقتان تاجىريبەسىز ديلەتانتتار ەمەس، كەرىسىنشە، ناعىز سوعىستى كورگەن، ديۆەرسيالىق ارەكەتتەرگە ابدەن قانىق «ارداگەرلەر» ورالادى»، - دەيدى دوسىم ساتپايەۆ.
قازاقستاندا تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە زاڭ قابىلداپ قويۋ ازدىق ەتەدى...
جاقىندا عانا ەل پارلامەنتى تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىلدى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭدى قابىلداعان بولاتىن. بۇل دا نەگىزىنەن «يراك جانە ليەۆانت يسلام مەملەكەتى» تاراپىنان تۋاتىن قاتەردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالار بولسا كەرەك. ال زاڭدى پارلامەنتتە تالقىلاۋ بارىسىندا باس پروكۋرور ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ «يسلام مەملەكەتى» سەكىلدى ۇيىمداردان تۋىندايتىن قاتەردى جوققا شىعارمادى. ونىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى ۋاقىتتا جۇزدەن استام قازاقستان ازاماتتارى شەتەلدىك تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ ىقپالىندا جۇرگەنى بەلگىلى بولعان. «جاسىرىن ەمەس، وسى ۇيىمدار وزدەرىنىڭ تەرىس پيعىلىن قازاقستانعا اكەلىپ تاراتۋعا ۇمتىلۋدا. العاشقى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ەكسترەميزم جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەس الدەقايدا كۇشەيدى دەۋگە نەگىز بار. ماسەلەن، تەك بىلتىردان بەرى ارنايى ورگاندار 9 تەرروريستىك اكتىنىڭ الدىن الدى»، - دەيدى جاقىپ اسانوۆ. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا 2014 جىلدىڭ ساۋىرىندە اقتوبەدە راديكالدى ءدىني يدەولوگيانى ۇستاناتىن ادام قازاقستاندىقتاردى سيرياعا بارىپ، قارۋلى ارەكەتتەرگە قاتىسۋعا ۇگىتتەپ، قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە شابۋىل جاساۋدى جوسپارلاعان. ال اتىراۋدا ءبىر ازامات الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى اۋعانستاننىڭ تەرروريستىك ۇيىمدارىنا كىرىپ، جۇرتتى سودىر بولۋعا شاقىرعان. سونىمەن قاتار، شەتەلدىڭ تەرروريستىك ۇيىمى ءبىزدىڭ ءبىر ازاماتىمىزدى ارنايى دايىندىقتان وتكىزىپ، قازاقستانعا لاڭكەستىك قارۋلى توپتار قۇرۋعا اتتاندىرعان ەكەن. كەيىن ول قىرعىزستاندا ۇستالىپتى.
ال پارلامەنت قابىلداعان زاڭ نە بەرەدى؟ وسىنداي قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الا ما؟ «كەيبىر اعايىندارىمىز شەت ەلدەرگە بارىپ لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە قاتىسۋدا. ولاردىڭ وسىنداي قادامعا بارۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا ەشقانداي وكىلەتتىك بەرىلمەگەن. سوندىقتان دا، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى ونداي نيەتى بار ازاماتتار انىقتالسا، ولارعا شەتەلگە بارماۋ جونىندە رەسمي تۇردە ەسكەرتۋ جاساۋعا قۇقىلى بولادى. ال ەسكەرتۋ ورىندالماعان بولسا، ونداي ازاماتتاردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى اۋىرلاي تۇسەدى»، - دەيدى باس پروكۋرور ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ. بۇدان بولەك، قازاقستانعا كەلىپ جاتقان شەتەلدىكتىڭ، ءوزىمىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قاتىسى بار دەگەن اقپارات بولسا، وندا ولاردى ەلىمىزگە كىرگىزبەۋ شارالارى قاراستىرىلىپ وتىر. بۇل رەتتە باس پروكۋرور ورىنباسارى سوڭعى 5 جىلدا 70-تەن استام شەتەلدىك ازاماتتىڭ راديكالدىق ۇستانىمى تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزگە كىرگەننەن كەيىن عانا بەلگىلى بولعانىن ايتادى. بۇدان بولەك، تەرروريستىك قىلمىستار ءۇشىن سوتتالىپ، جازاسىن وتەپ، بوستاندىققا شىققان ادامداردىڭ بارلىعىنا قارجىلىق مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. «بۇل دەگەنىمىز، الگىندەي باپ بويىنشا سوتتالعان ازاماتتاردىڭ اقشالاي وپەراسيالارى باقىلاۋعا الىنادى دەگەن ءسوز. ونداي وپەراسيالار زاڭسىز بولسا دەرەۋ توقتاتىلىپ، تەز ارادا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءتيىستى شارالاردى قابىلدايتىن بولادى»، - دەدى جاقىپ اسانوۆ. سونىمەن قاتار، باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتى بارلىق ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ ءتىزىمىن جۇرگىزەدى. مۇنداي اقپاراتتار رەسمي سايتتا اشىق تۇردە جاريالانىپ، كەز كەلگەن ادام ءۇشىن قولجەتىمدى بولماق.
ايتا كەتەرلىگى، تەرروريزمنەن تۋىندايتىن ءقاۋىپتىڭ بار ەكەنىن ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالى دا العا تارتىپ، قازىردەن كەشەندى قامدانۋعا كىرىسۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ماسەلەن، ونىڭ ايتۋىنشا، تەرروريزممەن كۇرەستە تەك زاڭ قابىلداپ قويۋ ازدىق ەتەدى. سونداي-اق تەك جازالاۋ، تۇرمەگە قاماۋ، قۋدالاۋ دا از. باستىسى – الدىن الۋ. «ەسترەميستىك ۇيىمدار قايدان پايدا بولادى؟ ەڭ باستى سەبەپ - جاستاردىڭ دۇرىس تالىم-تاربيە الماۋى، بىلىمسىزدىگى، ءدىني ساۋاتتىنىڭ كەمدىگى، جۇمىسسىزدىق. وسىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە، جاستارعا ۇلكەن سوققى. مۇنى جات اعىمدار وزدەرىنە پايدالانۋدا. سوندىقتان قاشان دا مەملەكەت جاستاردىڭ ماتەريالدىق، رۋحاني، الەۋمەتتىك جاعىنا، تاربيەسىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋى ءتيىس. ەگەر دە جاقسى ازامات تاربيەلەپ، وعان جاقسى ءبىلىم بەرە بىلسەك، جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتە الساق، ول قاشاندا ەلىنە ادال قىزمەت ەتەدى. جات اعىمدارعا جيىركەنە قارايدى»، - دەيدى راسۋل جۇمالى.
قاسىم توقتاروۆ
