سوڭعى ءۇش جىل بويى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا الاڭىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جاڭا كەدەن كودەكسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلعانى وزدەرىڭىزگە ءمالىم. قازىرگى ۋاقىتتا كودەكس جوباسى راتيفيكاسيالاۋ بويىنشا راسىمدەردەن وتكىزىلۋدە دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى.

وداقتىڭ جاڭا كودەكسى بويىنشا جۇمىس مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس  قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلىپ، ءبىرىنشى كەزەكتە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتىپ بيزنەسكە ۋاقىت، قاراجات، قۇجاتتار ءۇش نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن قىسقارتۋ بويىنشا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان.

تەك سوڭعى مەملەكەتىشىلىك كەلىسۋ ناتيجەلەرى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن 552 تۇزەتۋلەر جولداندى (سالىستىرۋ ءۇشىن تاراپتار تۇزەتۋلەرىنىڭ جالپى سانى 1472 تۇزەتۋ قۇرادى)، ولاردىڭ 65% (358 تۇزەتۋ، ولاردىڭ ىشىندە 235 (43%) كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى وڭايلاتۋ تۇزەتۋلەر، 21 (4%) ۋەو ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتى) قولداۋ تاپتى.

وداقتىڭ جاڭا كودەكسى ايتارلىقتاي قايتا وڭدەلىپ، كەدەندىك رەتتەۋ جونىندەگى نەگىزگى تاسىلدەر قايتا قارالىپ، سونىمەن قاتار وزىنە 350-دەن استام ۇلتتىق زاڭنامانىڭ قۇزىرەتىن قامتۋىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ الدىمىزدا قولدانىستاعى ۇلتتىق كەدەن زاڭناماسىن سايكەس كەلتىرۋ، ەل ىشىندە كەدەن ۇردىستەرىن رەتتەۋ ماسەلەسى تۋىندادى.

ماسەلەن، قولدانىستاعى كەدەن كودەكسىنە ۇقساس جوبادا ەاەو كەدەن كودەكسىنىڭ نورمالارىن يمپلەمەنتاسيالانعان، ۇلتتىق زاڭناماعا سىلتەمە نورمالارى ىسكە اسىرىلىپ، وداق كودەكسىندە رەتتەلمەگەن قۇقىقتىق قاتىناستار ورناتىلدى.

ق ر كەدەن كودەكسىنىڭ جوباسى سەگىز بولىمنەن تۇرادى

ايتا كەتەيىك، جالپى ەرەجەلەر، كەدەندىك تولەمدەر، كەدەندىك وپەراسيالار، كەدەندىك راسىمدەر، تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن وتكىزۋ ەرەكشەلىكتەرى، كەدەندىك باقىلاۋ، كەدەن ءىسى سالاسىندا قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالار جانە قورىتىندى جانە وتپەلى ەرەجەلەر.

نوۆەللالار تۋرالى ايتاتىن بولساق، نەگىزگىلەردىڭ اراسىندا كەدەندىك رەتتەۋگە تۇبەگەيلى جاڭا تاسىلدەمە – كەدەندەگى بيزنەس-پروسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋدى اتاۋ كەرەك.

اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا اسا كوڭىل اۋدارۋدان باسقا، كودەكستە سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار ءۇشىن ءوز شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋعا جاعداي تۋعىزاتىن ءبىرقاتار مۇمكىندىكتەر پايدا بولدى، مىسالى، كەدەندىك باجدار بويىنشا تولەۋدى كەيىنگە قالدىرۋ.

ەگەر قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن دەكلارانت كەدەندىك باجدار بويىنشا بيۋدجەتپەن بىردەن ەسەپ ايىرىسا الماسا، وندا پايىزدار تولەي وتىرىپ، ءبىر ايعا كەيىنگە قالدىرۋدى پايدالانۋ قۇقىعىن مەملەكەت بەرەدى.

جەكەلەگەن جاعدايلاردا پايىزداردى تولەمەي التى ايعا دەيىن ءبولىپ تولەۋ ۇسىنىلادى. ماسەلەن حالىقارالىق شارتتار شەڭبەرىندە جەتكىزىلىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە، اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن، ەگىن جۇمىسىنىڭ ماتەريالدارىن، اسىل تۇقىمدى جانۋارلاردى اكەلۋ كەزىندە، دۇلەي ءزىلزالا، تەحنولوگيالىق اپات نەمەسە وزگە دە ەڭسەرىلمەيتىن كۇش جاعدايلارى ناتيجەسىندە تولەۋشىگە زالال كەلتىرىلگەن كەزدە ءبولىپ تولەۋ ۇسىنىلادى.

 «ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادام» مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «پوستفاكتۋم» كەدەندىك تازالاۋ رەجىمى بويىنشا شىعارىلاتىن تاۋارلار ءتىزىمى كەڭەيتىلدى. ەرەجە   دەكلاراسيانى كەيىننەن كەلەسى ايدىڭ 10-شى كۇنىنەن كەشىكتىرمەي بەرۋ جانە  كەدەندىك باجداردى تولەۋ مىندەتتەمەمەن ءوتىنىش نەگىزىندە تاۋارلاردى ەركىن اينالىمعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«پوستفاكتۋم» كەدەندىك تازالاۋ رەجىمى ەركىن قويما، ەركىن كەدەندىك ايماق، كەدەن ايماعىندا وندەۋ كەدەن راسىمدەرىنە ورنالاستىراتىن تاۋارلارعا، سونىمەن قاتار ينۆەستورلار مەن ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلارعا قاتىستى بولادى.

سونداي-اق «ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادام» مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، سونىڭ ىشىندە سالىق جانە كەدەن ساياساتى مەن راسىمدەردى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا (37-قادام) ق ر كەدەن كودەكسىنىڭ ءبىرقاتار ەرەجەلەرى ق ر سالىق كودەكسىمەن پروسەستەردى ۇندەستىرەدى.

بۇل كەدەندىك باجداردى، سالىقتاردى ەسەپكە الۋ، ەسەپكە جاتقىزۋ (قايتارۋ) جونىندەگى ەرەجەلەرگە، بەرەشەكتى ءوندىرىپ الۋ جانە بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى جانە تەكسەرۋ ناتيجەلەرى تۋرالى حابارلامالارعا شاعىمدانۋعا؛

-تالاپ ەتۋ مەرزىمدەرى جاڭا سالىق كودەكسىنە سايكەس بەلگىلەۋ (شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن ءۇش جىلعا دەيىن قىسقارتىلدى). 

- كەدەن ءىسى سالاسىنداعى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالار ءۇشىن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. سونىڭ ىشىندە،  ءتيىستى تىزىلىمنەن شىعارۋ نەگىزدەرى قايتا قارالعان. مىسالى، وسىنداي نەگىزدەر تۇلعانىڭ قىزمەتىن توقتاتا تۇرۋ ءۇشىن نەگىزدەر بولدى. مىسالى، ەگەر ۋاقتىلى بەرىلمەگەن ەسەپتىلىك ءۇشىن تۇلعا تىزىلىمنەن شىعارىلعان بولسا، ەندى ولاردىڭ قىزمەتى بۇزۋشىلىق جويىلعانعا دەيىن توقتاتىلا تۇراتىن بولادى.

سونداي-اق، دەكلارانتتى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋ جاعدايلارى كەڭەيتىلدى.

مىسالى حابارلاما تابىس ەتىلگەن كەزدەن باستاپ وتىز جۇمىس كۇنى ىشىندە بۇزۋشىلىقتاردى ءوز بەتىنشە جويعان كەزدە؛

- كەدەن ورگانىنىڭ مۇنداي بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋى ناتيجەسىندە بەس ءجۇز ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اسپايتىن مولشەردە قوسىمشا ۇستەمە ەسەپتى ءبىر جۇمىس كۇنى ىشىندە ەرىكتى تۇردە تولەگەن جاعدايدا جانە باسقا دا جاعدايلاردا  اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋ جاعدايلارى بەلگىلەنگەن.

جاڭا كودەكسپەن قاتار كودەكستەر مەن زاڭداردىڭ ءبىرقاتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوباسىنا ىلەسپە زاڭ جوباسى ازىرلەندى.

جەكەلەگەندە تاۋارلاردى كەدەندىك جويۋ راسىمىنە ورنالاستىرعان كەزدە مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتاما بەرۋ بولىگىندە ەكولوگيالىق كودەكسە وزگەرىستەر ەنگىزىلۋدە. بيۋدجەت كودەكسىنە اۆانستىق تولەمدەر جونىندەگى نورمالاردى رەتتەۋ بولىگىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى. سونداي-اق كولىكتىك باقىلاۋ فۋنكسيالارىن بەرۋ بولىگىندە كەيبىر زاڭدارعا تۇزەتۋلەر جانە باسقا دا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.

وسىلايشا جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ قازاقستانعا ءوزىنىڭ ترانزيتتىك جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىن پايدالانۋعا، سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتى جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ وتۋگە بولادى.

 كودەكس جوباسىنا ەنگىزىلگەن كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى وڭايلاتۋدىڭ ەڭ بەس ماڭىزدى ساتتەرى

ءبىرىنشى. جوعارى ۇلتتىق كەدەندىك كودەكستىڭ نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ بيزنەس پەن كەدەننىڭ ەلەكتروندى ءوزارا ءىس قيمىل باسىمدىلىعى بەكىتىلدى. تاۋارلاردى دەكلاراسيالاۋ جانە شىعارۋ پروسەسى اۆتوماتتاندىرىلاتىن بولادى.

تاۋەكەلدەر بولماعان جاعدايدا اقپاراتتىق جۇيە كەدەندىك دەكلاراسيالار بويىنشا شەشىمدى ساناۋلى مينۋتتاردا قابىلدايتىن بولادى.

بۇل رەتتە دەكلاراسيانى قاراۋدىڭ ەڭ جوعارعى مەرزىمى 1-جۇمىس كۇنىنەن 4 ساعاتقا دەيىن قىسقارتىلدى. مۇنداي جاڭالىق بيزنەستىڭ شىعىندارىن ەلەۋلى تومەندەتەدى جانە تاۋارلاردى وتكىزۋ پۋنكتەر ارقىلى وتكىزۋدى جەدەلدەتەدى.

ەكىنشى. الەمدىك الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىمەن كەدەن قىزمەتكەرلەرىمەن ترانزيتتىك دەكلاراسيانى جانە جولاۋشىلار كەدەندىك دەكلاراسيانى تولتىرۋ مۇمكىندىگى ەنگىزىلدى. بۇل بروكەرلىك كومپانيالارعا قىزمەتىنە بالاما بولىپ تابىلادى

ءۇشىنشى. «مەملەكەت جانە بيزنەس ارىپتەستىك» ءپرينسيپىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بىزبەن ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلار ءۇشىن وڭايلاتۋلار قايتا قارالدى.

ەندى ولار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ بارلىق اۋماعىندا ترانزيت كەزىندە ولاردىڭ مارتەبەسىن مويىنداۋمەن قوسىمشا وڭايلاتۋلارعا يە بولادى.

ۋەو كەدەندىك تولەمدەردى تولەۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنبايدى، تاسىمالداۋدىڭ باعىتى بەلگىلەنبەيدى.

بۇدان باسقا، وپەراتورلارعا قاتىستى كەدەندىك وپەراسيالار تىكەلەي ولاردىڭ قويماسىندا ءبىرىنشى كەزەك تارتىبىندە جاسالاتىن بولادى.

ءتورتىنشى. الدىنعى قاتارلى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن قولدانۋ جانە شەشۋ ماقساتىندا ەلەكتروندى كەدەندىك الىپ ءجۇرۋ – جاڭا نورماسى سالىنعان. ول بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قولدانىلىپ جۇرگەن تاۋارلاردى فيزيكالىق الىپ ءجۇرۋدى الماستىراتىن بولادى.

بەسىنشى. كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدىڭ تولەمدەر بولىگى پىسىقتالدى، ولاردىڭ ناتيجەسى بويىنشا:

- كەدەندىك  تولەمدەردى الدا بولاتىن مىندەتتەمەلەر ەسەبىنە اۆانسپەن ەنگىزۋ، سونداي-اق ولاردى كەدەندىك تولەمدەردىڭ، سالىقتاردىڭ تولەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ رەتىندە پايدالانۋ مۇمكىندىگى بەلگىلەندى.

بۇدان باسقا، كودەكستىڭ جوباسىندا قازاقستان-قىتاي جوباسى -«قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتاماقتاستىعى حالىقارالىق ورتالىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان ەرەجەلەر كوزدەلۋدە.

وسى ورتالىقتىڭ اۋماعىندا ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ قۇرىلۋىن ەسكەرە وتىرىپ بيزنەسپەن بىرلەسىپ ەركىن كەدەندىك ايماق ءراسىمىن قولدانۋ بويىنشا ءتاسىل كەلىسىلدى جانە رەتتەلدى.

«قورعاس» شىحو اۋماعىندا شەتەلدىك تاۋارلاردى دەكلاراسيالاماي جانە كەدەندىك تولەمدەردى تولەمەي تۇتىنۋ مۇمكىندىگىنە جول بەرىلدى. بۇل قىزمەت كورسەتۋ جانە قوعامدىق تاماقتاندىرۋ سالاسى ءۇشىن شەتەلدىك تاۋارلاردى قوسىمشا شىعىنسىز اكەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

باجسىز ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى اشىلادى،  وندا وتاندىق، سونداي-اق شەتەلدىك تاۋارلاردى جەكە تۇلعالارعا بولشەك ساۋدالاپ ساتۋدى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى، بۇل «قورعاس» شىحو-عا تۋريستىك قىزىعۋشىلىقتى جوعارىلاتادى.