دەمالىس كۇنى اتام ەكەۋمىز قالادا تۇراتىن مەنىڭ اكە-شەشەمە بارايىق دەپ جولعا شىقتىق.
اۆتوبۋستىڭ ءىشى جولاۋشىلارعا تولى. ءبىزدىڭ الدىمىزداعى ورىندا ۇسقىنسىز، ءۇستى-باسى كىر، ساقال-مۇرتى وسكەن ەكى قازاقتىڭ جىگىتى وتىر. قولدارىندا شولمەك سىرا.
الگى ەكەۋى بىر-بىرىمەن كوشەدەگى بۇزىقتاردىڭ بىلاپىت تىلىندە ورىسشا سويلەسىپ وتىر، اۋىزدارىنان اق يت كىرىپ كوك يت شىعادى.
ولاردىڭ قاسىندا اقساقال مەن جۇكتى ايەل تۇر. اتام ءبىزدىڭ الدىمىزدا وتىرعان جاستارعا: «ءاي، قاراقتارىم، سەندەر دە انادان تۋعان شىعارسىڭدار انا جۇكتى ايەلگە ورىن بەرسەڭدەرشى» دەپ ەدى، ولار: «زدەس ۆسە راۆنى، ەسلي نەنراۆيتسيا، تو پۋست نە ەزديات» دەدى. اشۋعا بۋلىققان اتام ولارعا ازعىندار دەپ جاۋاپ قايىردى.
بۇل ءسوزدى تۇسىنبەگەن مەن، "اتا، ازعىن دەگەن نە؟" دەپ سۇرادىم. «ە... قاراعىم-اي بۇل وتارشىلدىقتىڭ سالدارىنان تۋعان كەسەل عوي» دەدى اتام. وتارلاۋ نە دەگەن سۇراعىما، ول: – «ەلدى باسىپ الىپ، ونى جانىشتاپ ەزىپ، ايداۋىنا جۇرەتىن، مىناۋ ەكەۋى سياقتى، مالعا اينالدىرۋ» دەدى.
-وتارشىلدارعا ءبىزدىڭ جەرىمىز، بايلىعىمىز عانا كەرەك بولدى، ال ءبىز ولارعا تەك قانا قۇل رەتىندە قاجەت ەدىك. سوندىقتان باسقىنشىلار ءبىزدى اياۋسىز قىرىپ جويدى، ال قالعانىمىزدى ماڭگۇرتتەندىردى. تاريحىن، ءداستۇرىن، ءتىلىن بىلمەيتىن، مىنا ەكەۋى سياقتى، مالعا اينالدىردى.
شىراعىم، كەز كەلگەن وتارلاۋ ساياساتىنىڭ ماقساتى جەرگىلىكتى حالىقتى قاراڭعى قۇلعا اينالدىرۋ – ال وتارشىلدار وركەنيەتسىز، جابايى بولعاندىقتان ونى اسا قاتالدىقپەن، زىمياندىقپەن جۇرگىزدى.
بىرىنشىدەن، قازاقتار تۇرۋعا قولايلى جەرلەردەن، قالالاردان (وركەنيەتتەن) قۋىلدى، ولار ادام اياعى باسپايتىن، يت بايلاسا تۇرمايتىن قۇردىم جەرلەردى پانالاۋعا ءماجبۇر بولدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدەن بۇرىن قازاقتار ۇلەسىنىڭ جاقسى جەرلەردە، قالالاردا جوقتىڭ قاسى بولعانى سونىڭ ايقىن ايعاعى.
قازاقتاردى جاقسى جۇمىسقا المادى، ولار ۇيسىز-كۇيسىز ولمەستىڭ كۇنىن كەشتى. ءسويتىپ قازاقتار ءوز جەرلەرىندە ەكىنشى سۇرىپتاعى ادامعا اينالدى. ال وتارشىلدار بولسا: «سەندەر جابايى كوشپەندىلەرسىڭدەر، بارلىعىن سەندەرگە ءبىز ۇيرەتتىك دەگەن ويدى» جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ساناسىنا ۇنەمى سىڭىرۋمەن بولدى. ۇلكەن كىسىلەردىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن اراقتى كوپ ءىشىپ، تەمەكى تارتقان قازاقتاردى – مىنە ناعىز ەركەك دەپ ماقتاپ، جالعان دارىپتەپ، ءسويتىپ ولاردى جامان ادەتتەرگە ۇيرەتكەن.
وتارشىلدار جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءتىلىن جارامسىز قىلدى، ال ورىس ءتىلىن بىلمەسەڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ تۇرماق، ءتىپتى كۇنىڭدى كورەالمايتىنسىڭ. وسىلايشا، قازاقتاردى ورىستاندىرۋ ساياساتى اسا قارقىندى جۇرگىزىلدى.
مىنە، مىنا ەكى مالعۇن سول زىميان وتارشىلدىق ساياساتتىڭ جەمىسى دەپ كۇرسىندى اتام.
قاراعىم، ءتىپتى حايۋاندا ءوز تىلىندە سويلەيدى، ال انا ءتىلىن بىلمەيتىن مىنالارداي مالعۇنداردى ازعىن دەمەي نە دەيسىڭ، - دەدى اتام.
كوكجال
