«قازاق حاندىعىنا – 550 جىل» شىعارماشىلىق بايگەسىنە

«جىگىتتە دە جىگىت بار، ازاماتى ءبىر بولەك، تۇلپاردا دا تۇلپار بار، قازاناتى ءبىر بولەك» دەگەندەيىن، قاراتاۋدىڭ باۋىرىندا وسكەن قاسقا ايعىر قۇلىن كۇنىنەن-اق بولمىسى دارا، ءبىتىمى بولەك جانۋار ەدى. ونىڭ كەڭ جاۋىرىن، جۋان دەنەسى، ۇزىن جالدى، بوكەن قاباقتى ءتۇر-تۇرپاتىن كورگەن كىسى قىزىقپاي قالمايتىن. جاسىنا تولىپ ءۇيىردى باسقاردى. قىستىڭ كۇنى شىبىقبەل اسۋىندا كولىك قاتىناسى قيىنداعاندىقتان، ەتەكتەگى ەلگە ءتۇسۋ ۇلكەن جۇك. سونداي قينالعان شاقتاردا قاسقا ايعىر جاقسى جولداس، سەنىمدى سەرىك بولا بىلەدى. تىزەدەن اسار كۇرتىك قاردى ومبىلاپ، دىتتەگەن جەرگە قاجىتپاي جەتكىزەتىن قايراتتى-تىن.

سول ايعىردى جىلداعى ءشوپ جيناۋ ماۋسىمى باستالعان تۇستا «ءبىراز پايدالانىپ، قىستىق وتىن-سۋىمىزدى ءتۇسىرىپ الاگيىق» دەپ اۋىلعا الدىردىق. تاناۋى جەلبىرەپ، جال-قۇيرىعى جەلكىلدەپ جەتكەن قاسقامىزدىڭ كۇن وتكەن سايىن كۇيى بولماي، ءشوپ جەۋدەن دە قالا باستادى. تاۋعا قاراپ شىڭگىرلەگەندە، جۇرەگىڭ شىمىرلايدى. سوندا دا ۋاقىت وزعان سايىن جەرسىنىپ، ۇيرەنىپ كەتەر دەپ ۇمىتتەندىك.

ءبىر كۇنى جوڭىشقالىقتا ارقانداۋلى تۇرعان ورنىنان تاپپاي قالدىق. شىلبىرىن ءۇزىپ، وسكەن مەكەنىنە قۇستاي ۇشىپ جەتكەن ەكەن. ءبىز قايتا بارىپ الىپ قايتتىق. ايتسە دە، ازداعان ۋاقىت ىشىندە وسى جاعداي ەكى-ۇش مارتە قايتالاندى. اقىرعى رەت قاشقانىندا ۇستىندە وتىرعان ون جاسار ىنىمە ىرىق بەرمەي، تاعى دا تاۋعا قاراي قۇيعىتا شاۋىپتى. ارتىنان شىققان قۋعىنشىلارعا قارامامستان، كوز قالدىمىزدا قۇيعىتىپ كەلەدى. تاۋ بوكتەرىنە جاقىنداعان تۇستا بويىنا ەرەكشە ءبىر كۇش دارىعانداي ءدۇر سىلكىنىپ، جولىنداعى شوپتەردى ويناقتاعان كۇيىندە بىرتىلداتىپ ءۇزىپ جەپ بارادى. قاراپ تۇرىپ ەرىكسىز تاڭدانا سۇيسىنەسىڭ. بەينە ءبىر ءوز جەرىنىڭ شۇيگىن شالعىنىن ساعىنعانداي، اۋاسىن اڭساعانداي. وسى شابىسپەن ۇيىرىنە جەتكەندە شۇرقىراسىپ، ءبىر جاساپ قالدى. اقىرى ونى ۇيىرىنەن اجىراتپايىق دەپ شەشىپ، باسىنا بوستاندىق بەردىك.

ءبىز قازاق ەجەلدەن جىلقىنى جاقىن تارتىپ، «جىلقى مىنەزدى قازاقپىز» دەۋىمىزدىڭ ءبىر سەبەبى جىلقى ءتولىنىڭ بويىنداعى وسىناۋ تەكتىلىك قاسيەتتەرىنەن بولار. ءدال وسى قاسقا ايعىر سياقتى تالاي قازاق الاساپىران جىلدارى جات ەلدى، جات جەردى مەكەندەۋگە ءماجبۇر بولدى. ولاردىڭ ىشىندە تالاي جاقسىلارىمىز بەن جايساڭدارىمىز دا كەتتى. ءبىر ەرەكشەلىگى – وزگە ەلدە جۇرسە دە، ءتىلى مەن ءدىنىن، ءدىلىن ۇمىتپاي، قازاقى قالىپتارىن قايماعى بۇزىلماعان كۇيدە ساقتاي ءبىلدى. سول قاسقالار جات جەردىڭ سۋىن ءىشىپ، اۋاسىن جۇتىپ جۇرسە دە، جۇرەكتەرى، نيەتتەرى، تىلەكتەرى ەلمەن بىرگە بولىپ، «شىركىن، تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتىپ، ەركىندىكتىڭ كۇنى كۇلىپ، ەلىمىزگە ورالار ءسات تۋسا» دەپ ارمان قىلدى. كوز جاستارىن اعىل-تەگىل كول قىلىپ ەگىلدى. تىلەدى، جىلادى، ارمانداي كۇتتى. سول كوپتىڭ تىلەگىن ءتاڭىر قابىل ەتىپ، 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جايلى اقجولتاي حابار جەر-جەردەگى كۇللى ءيسى قازاق بالاسىنىڭ كەۋدەسىنە قۋانىش قۇيدى. جۇرەكتەرىن قۋانىش كەرنەگەن قاراكوز قانداستارىمىزدىڭ العاشقى كوشى ساپ تۇزەپ، وتانىمىزعا كەلىپ كىردى. تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقان سوڭ ونشاقتى مەملەكەتتەن قازاقتاردىڭ ەلىم-جەرىم دەپ ءبارىن تاستاپ، اعىلا كوشۋى قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا ماڭگىلىككە قالاتىن ۇلى وقيعالاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى. سوڭعى جيىرماشاقتى جىلدىڭ ىشىندە ءبىر ميلليونعا جۋىق قانداسىمىز ەلگە ورالدى، ازاماتتىق الدى، ولار قازاقستاننىڭ رۋحاني-مادەني، الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا وراسان زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. شەتەلدەگى قازاق قاۋىمىنىڭ اتامەكەندەگى اعايىنعا قوسىلۋى قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۇتاستىعىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى، رۋحىمىز وياندى، وشكەنىمىز ءتىرىلدى، ءتىل بايلىعىمىز نىعايدى، ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا ادام كاپيتالىمىز ەسەلەپ ءوستى، رەسپۋبليكامىزدىڭ دەموگرافيالىق احۋالى جاقسارىپ، ۇلان-عايىر جەرىمىزگە قورعان بولاتىن ونەگەلى دە ونەرلى ۇرپاقتىڭ قالىپتاسىپ جاتقانىن كورىپ، شەكسىز قۋانىش ۇستىندەمىز. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى.

قازاق ۇلتى تاريحىندا كوپتەگەن قيىندىقتى باستان كەشتى، اياۋسىز شابۋىلعا ۇشىرادى، الپاۋىتتار تايتالاسىنىڭ كارىنە ءىلىندى، قىرعىننان قىرعىنعا، بوسقىننان بوسقىنعا تالاي ازاپتى كوردى. دەگەنمەن «تاۋەلسىز» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىن «قازاق» دەگەن اتىنا ساي ءارقاشاندا ازاتتىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن تالپىندى، وسى جولدا كۇرەستى ءھام شايقاستى. تالاي باتىرلارىمىز بەن ۇلت قايراتكەرلەرىمىز حالقىن بوستاندىق تاڭىنا جەتكىزۋدى ارمانداپ جانىن پيدا ەتتى، ارماندا كەتتى. ۇلتىمىزدى سىڭىرە جۇتۋ ماقساتىمەن جاسالعان الۋان ءتۇرلى اككى تىرلىكتەر، قۋ ساياسي شارالار ۇرپاق جادىنا جويقىن سوققى بەرگەنىمەن ونى مۇلدەم باعىندىرا المادى، ءدىنىمىز بەن ءتىلىمىزدى تۇبەگەيلى جويۋعا شاماسى جەتپەي قالدى. قازاق «مىڭ ءولىپ مىڭ تىرىلسە» دە، قازاق بولىپ قالا بەردى، ءار ۇرپاق وزىنەن كەيىنگىلەرگە تاۋەلسىزدىكتى ارمان ەتىپ، ۇلتتىق ماقسات رەتىندە امانات ەتتى. اباي اتامىزدىڭ «قالىڭ ەلىم، قازاعىمى»، قادىر مىرزا ءالى اعامىزدىڭ «جاسىل جايلاۋ، تۇكتى كىلەمى»، جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ «مەنىڭ ەلىمى» سياقتى جۇزدەگەن، ءتىپتى، مىڭداعان شىعارمالار ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ازاتتىقتى، ەل بولۋدى، تۋ كوتەرۋدى، بىرلىككە ۇمتىلۋدى، ۇلت رەتىندە ساقتالىپ قالۋدى، وجەتتىلىك پەن قىراعىلىقتى، باتىرلىق پەن قايراتكەرلىكتى ناسيحاتتاپ وتىردى….

تاۋەلسىزدىك ءبىز ءۇشىن تىم قىمبات، وتە قاستەرلى. قىران بۇركىت اسقار تاۋدىڭ شىڭىنان كەڭ دالاعا قاراي قانات قاعىپ، قالىقتاپ ۇشقاندا ءوزىن قالاي ەركىن سەزىنسە، ءوزىنىڭ تابيعي بولمىسى مەن جاراتىلىسىنا ساي ءومىر سۇرگەن بولسا، وسى تابيعاتتىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلاتىن ءبىز ادامدار دا تۋمىسىمىزدان ەركىندىكتى اڭسايمىز، ازات ءومىر كەشۋدى قالايمىز. ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارى راسىندا دا قازاقتىڭ ءاربىر جانۇياسى ءۇشىن اۋىر بولدى. اۋىلدا جارىق ءوشتى، ازىق-تۇلىك قىمباتتادى، اقشا قۇنسىزداندى. ايلىق، زەينەتاقىلار بىردە تيسە، بىردە تيمەدى. ءبىراق، حالىق بارلىق قيىندىقتى بىرگە ەڭسەرە ءبىلدى، ويتكەنى ەلىنىڭ ەرتەڭى نۇرلى بولارىنا سەندى. قازاقتىڭ ءوز بايراعى، ءانۇرانى، اقشاسى، اسكەرى، شەكاراسى، ءتولقۇجاتى بىرىنەن كەيىن ءبىرى پايدا بولعان سايىن تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاتتى ءدامى تاڭدايعا بىلىنە باستادى. وسى جاعدايلاردىڭ ىشىندە قازاقتان رەسپۋبليكاسىندا 1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا وتكەن تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ورنى بولەك. ال بۇل سايلاۋدىڭ ەرەكشەلىگى نەدە ەدى؟ باعدارلاي قاراساق، 1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا وتكەن بۇكىلحالىقتىق سايلاۋ كسرو شەڭبەرىندە وتكەن العاشقى حالىقتىق ۇدەرىستىڭ ءبىرىن ءبىلدىردى. ءدال وسى 1991 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنداعى سايلاۋ ارقىلى قازاقستان حالقى ءوز باسشىسىن ءوزى تاڭداي الاتىندىعىن اڭعارتتى. بۇعان دەيىنگى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ بارلىق سايلاۋىنان وزگەشە وتكەن وسى سايلاۋ ارقىلى قازاق ەلى ءوز باسشىسى تەك ورتالىقتىڭ پارمەنىمەن تاعايىندالمايتىنىن، حالىقتىڭ ءوزى بيلىككە، ءوزىنىڭ كوشباسشىسىن سايلاۋ ارقىلى تىكەلەي ارالاسىپ، تاڭداۋ جاساۋ قۇقىعىن جۇزەگە اسىراتىنىن سەزىندى. ناتيجەسىندە  1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا، العاش رەت وتكەن جالپىحالىقتىق سايلاۋدا ەگەمەن قازاقستاننىڭ ەلباسى - نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تۇڭعىش پرەزيدەنت بولىپ سايلاندى. سايلاۋعا قاتىسقانداردىڭ 98،78 پايىزى جاقتاپ داۋىس بەرىپ، مەملەكەت باسشىسى رەتىندەگى سەنىمىن جۇكتەدى. راسىندا، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنان باستاپ مەملەكەتتىك دامۋدىڭ داڭعىلعا ءتۇسۋى جولىنداعى جۇمىستاردىڭ باسىمى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى، ەرلىگىمەن ۇشتاسقان دۇنيەلەر ەكەنى داۋسىز. ويتكەنى، قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرىندا الەم مويىنداعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. الەم تاريحىن جۇيەلەپ جازىپ شىققان اعىلشىن عالىمى ءتوينبيدىڭ جازۋىنشا، الىپ يمپەريا كۇيرەگەن سوڭ بوي كورسەتكەن شاعىن مەملەكەتتەردىڭ تاڭدايتىن جولى تورتەۋ بولادى ەكەن. ءبىرى - وتكەنىنە ورالۋ، ەكىنشىسى – كەرىسىنشە، وتكەنىن سىزىپ تاستاپ، اسىرە جاڭاشىلدىققا ۇرىنۋ، ءۇشىنشىسى – شەكاراسىن تارس جاۋىپ، سىرتپەن قارىم-قاتىناسىن شەكتەپ، تۇيىقتالۋ، ءتورتىنشى جول – تۇلەۋ، جا­ڭارۋ جولى ەكەن. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ دا تاڭداعان جولى وسى ءتورتىنشى جول بولدى. ول جولدىڭ ستراتەگيا­سى 1997 جىلى قابىلدانعان «قا­زاقستان-2030» ستراتەگياسىندا تولىق كورىنىس تاپتى. «ءبىز­ءدىڭ جاس مەملەكەتىمىز ءوسىپ، جە­ءتىلىپ، كەمەلدەنەدى، ءبىزدىڭ بالالارى­مىز بەن نەمەرەلەرىمىز ونىمەن بىرگە ەرجەتەدى… ولار بابالارىنىڭ ءداس­تۇرلەرىن ساقتاي وتىرىپ، قازىرگى زامانعى نارىقتىق ەكونوميكا جاع­دايىندا جۇمىس ىستەۋگە دايار بولادى». نازاربايەۆ باستاعان قازاقستان جولىنىڭ انىقتاماسى وسى سوڭعى سويلەمدە تۇر. وتكەنگە تۇتاس ورالماۋ، ءبىراق بابالار ءداستۇرى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن جاڭانىڭ جاقسىسىمەن بايىتا وتىرىپ العا جىلجىتۋ. وسى باستامانىڭ ناتيجەسىندە، قا­زاق­ستان سياقتى جەرگىلىكتى حالقى از­شىلىقتا قالعان ەلدى ەشقانداي قانتوگىسسىز، داۋ-جانجالسىز تاريحتىڭ تار كوپىرىنەن تايدىرماي الىپ ءوتتى. ءجۇز وتىزدان استام ۇلت پەن ۇلىس ءبىر شاڭىراق استىندا توپتاسقانىنا قاراماستان، ەل ىشىندە بىرلىك ساقتالدى. ال بىرلىك بار جەردە بەرەكە بار. قازاقستانعا ينۆەستيسيا قۇيىلا باستاۋىنىڭ باستى سەبەبىنىڭ ءبىرى دە ەلىنىڭ ىنتىماعى. ەندى، مىنە، «2030» ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن مەزگىلىنەن بۇرىن ورىنداپ، الەمنىڭ اسا دامىعان 50 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلدىق. ءسويتىپ، ەلباسى جۇرگىزگەن ساياساتتىڭ سارا ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. ەندى الدىمىزدا بۇدان دا ۇلكەن مىندەت تۇر. ول «قازاقستان جولى 2050: ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە، ءبىر بولاشاق» ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر. وسى جولداۋدى نەگىزگە الا وتىرىپ الەمنىڭ اسا دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الۋىمىز كەرەك.  قاراشا ايىنىڭ باسىندا عانا كوپشىلىككە جاريا ەتكەن «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋى دا وسى 2050ء-دىڭ ءبىر بولىگى. ەلباسىمىزدىڭ تاڭداعان جولىنان اۋىتقىماي جۇرسەك، وعان جەتەتىنىمىز دە ەش كۇمان تۋعىزبايدى. شىن مانىندە، ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ساليقالى ساياسات جۇرگىزۋىنىڭ ناتيجەسىندە تاۋەلسىز قازاق ەلى قالىپتاسىپ، تاريحىمىز تۇگەندەلىپ، ءتىلىمىز، ءدىنىمىز جانە ءدىلىمىز قايتا ورالىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلتتىق رامىزدەرى قابىلداندى. قازاقستاننىڭ شىنايى ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتكەن ماڭىزدى مەملەكەتتىك اكتىلەرگە قول قويىلدى. قىسقا ۋاقىتتا كوپ بيىكتى باعىندىردىق. شىۇ، ەۋرازەق، اوسىشك سياقتى ۇيىمداردىڭ بەلسەندىلىگى ارتتى، ەقىۇ، يىۇ، ۇقشۇ سەكىلدى ىرگەلى ۇيىمدارعا ءتوراعالىق ەتتىك. ءداستۇرلى ءدىن باسشىلارى 3 جىل سايىن قازاقستاندى باس قوسىپ، پىكىر الماسۋ الاڭىنا اينالدىردى. «الدىمەن - ەكونوميكا، سونان سوڭ - ساياسات» قاعيداتى ارقاسىندا كوپشىلىك قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس جاعدايى جاقساردى. مىنە، وسىنداي الاش جۇرتىنىڭ اسقان اسۋلارىنىڭ بارشاسى، ەلدەگى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جانە ساياسي رەفورمالار، حالىقارالىق جانە وڭىرلىك باستامالار، جاھاندىق جاسامپاز ىستەردىڭ بارلىعى دەرلىك مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى بولىپ وتىرعانى بەلگىلى.

ءتاۋبا دەيىك، باۋىرلار. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزە الماي جۇرگەن قانشاما حالىقتار بار جەر بەتىندە، سولاردىڭ مۇڭلى تاعدىرىنان عيبرات الايىق. قازاقستان الەم تانىعان ەل بولدى. تاۋەلسىزدىك بولماسا قالاي تانۋشى ەدى؟! بۇگىنگى كۇنى قازاقستان الەمدىك ساياساتتا، ەكونوميكا مەن ءومىردىڭ وزگە دە سالالارىندا وزىندىك ورنى مەن كۇشى بار مەملەكەتكە اينالدى. وسىنىڭ بارلىعى دا تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىز.

مەنىڭ ويىمشا قازىرگى ۇرپاقتىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ ماڭىزدى تاپسىرما وسى تاۋەلسىزدىكتى ودان ارى بەكىتۋ، نىعايتۋ جانە بولاشاق ۇرپاقتارعا باياندى ەتىپ تاپسىرۋ بولسا كەرەك. قازاق ءۇشىن كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرىنە، ەلىنە دەگەن ماحاببات ىلعي العاشقى ورىندا. ءبىزدىڭ ومىرىمىزدە «وتان»، «اتامەكەن»، «تۋعان ەل»، «قارا شاڭىراق» دەگەن ۇعىمداردىڭ ءمان-ماعىناسى وتە زور. اتا-انامىز بۇل سوزدەردى، اسىرەسە، ەر بالاسىنا، «تاربيە باسى – تال بەسىكتەگى» ساتىمىزدەن قۇلاعىمىزعا قۇيىپ، سانامىزعا ءسىڭىرىپ وسىرەدى. ءاربىر ازامات ءوزىن ەلدىڭ قورعانىمىن، ەلىمنىڭ ەرتەڭگى جارقىن بولاشاعى ءۇشىن كەرەكپىن دەپ، ءوز ەلىنە تارىداي، تامشىداي ۇلەس قوسۋعا ۇمتىلۋى – بويىندا بار وتانسۇيگىشتىك سەزىمنەن. كەڭەس وداعىنىڭ تۇسىندا  حالقىمىزدىڭ داڭقتى قاھارمان پەرزەنتى باۋىرجان مومىش ۇلى كۋباعا رەسمي ساپارمەن بارىپتى. سوندا كۋبا جەرىنىڭ باسشىسى باۋكەڭنەن «مۇزداي قارۋلانعان نەمىس اسكەرىن جالاڭ قولمەن قالاي جەڭدىڭىزدەر؟ وسىنىڭ سىرى نەدە؟» دەپ سۇراعان ەكەن. سوندا باۋىرجان باتىر: «سەندەر ايبىنى اسقاق، مىقتى ارميالى ەلگە اينالامىن دەسەڭدەر، الدىمەن ازاماتتارىڭدى ارىستان جۇرەكتى، ءور رۋحتى ەتىپ تاربيەلەپ الىڭدار» دەگەن ەكەن. بۇگىندە وسى تالاپتىڭ ۇدەسىنەن شىعاتىن جاستاردىڭ قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورىپ، جانىڭ سۇيسىنەدى. ءبىز، ەلباسىمىز، ەلىمىز سەنىم ارتقان جاستار، ءوز وتانىمىزعا قانداي پايدامىزدى تيگىزە الامىز؟ جەرىمىزدىڭ گۇلدەنۋى، قازاقستان حالقى تىرلىگىنىڭ بەرەكەلى دە باقۋاتتى بولۋى ءۇشىن بۇگىنگى جاستاردىڭ بىلىمگە قۇلاش سەرمەگەنى قۇبا-قۇپ. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن كوتەردى. بۇل يدەيانى دا جۇزەگە اسىراتىن -جاستار.

ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن قوسقان حان ابىلاي «بىلەككە سەنگەن زاماندا، ەشكىمگە ەسە بەرمەدىك. بىلىمگە سەنگەن زاماندا، قاپى قالىپ جۇرمەلىك» دەگەن ەكەن. شىنىندا دا، سان عاسىرلىق تاريحىندا قولىنداعى نايزاسىمەن ەلىن، جەرىن قورعاپ، العا باستاعان ەلدىڭ بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىنىڭ قاتتى اعىستارىنا توتەپ بەرۋدەگى باستى قارۋى ءبىلىم بولماق. بىلەكتىڭ كۇشىنەن گورى، ءبىلىمنىڭ كۇشى جوعارى تۇرعان قوعامدى العا سۇيرەيتىن دە ءبىلىمدى، تاربيەلى، جان-جاقتى جاستار ەكەندىگىندە ءسوز جوق.

بىرىنشىدەن، ۋاقىتىڭ، مۇمكىندىگىڭ بولىپ تۇرعاندا، جالقاۋلىققا سالىنباي، وقۋ وقى، ونەر ۇيرەن. جەل بەسىكتەن جەر بەسىككە دەيىن وقۋ ىزدەنىپ، قوعامعا پايداڭدى تيگىز.

ەكىنشىدەن، اركىم ءوز ماماندىعىنىڭ ناعىز شەبەرى بولسىن. سوندا عانا سالانى اقساتپاۋعا كۇش سالا الاسىڭ. ءبىلىمسىز دارىگەر اۋرۋدىڭ دياگنوزىن دۇرىس قويماسا، ەمدەلۋشىنىڭ ومىرىنە ءقاۋىپ تونەدى، ءبىلىمسىز ۇستازدان تاربيە العان بالا «ءالىپتى تاياق دەپ» شىعادى. قاراپايىم جول جۇرگىزۋشى ءبىلىمسىز بولسا، زاردابى ادام ولىمىمەن اياقتالۋى مۇمكىن. سوندىقتان، ماماندىعىڭنىڭ «جىلىگىن كەمىرىپ، مايىن جۇتقان» مايتالمانى بول.

ۇشىنشىدەن، الەمنىڭ ەڭ وزىق تەحنولوگيالارىن ۇيرەن. جاپونيادان ءبىر ازامات شەت مەملەكەتكە شىعىپ، ءبىر جاڭالىق كورسە، دەرەۋ اپارىپ، ەلىنە جاريالايدى ەكەن. ءبىز دە جۇرگەن جەرىمىزدە جاقسىلىق كورسەك ۇيرەنەيىك. ۇيرەنگەنىمىزدى ەلىمىزگە اكەلىپ شاشايىق.

تورتىنشىدەن، ەلىمىزدىڭ جەر استى تولعان بايلىعىن وزىمىزدەن شىققان جاستاردىڭ يگەرۋى ءۇشىن كۇش سالايىق. قازاقستان جەرى مەندەلەيەۆ كەستەسىنىڭ ۇستىندە ورنالاسقان. سول بايلىق وسى ۋاقىتقا دەيىن «تىستەگەننىڭ اۋزىندا، ۇستاعاننىڭ قولىندا» كەتكەن ەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىندا دا ەكونوميكالىق قيىندىقتارمەن بەتكە-بەت كەلىپ قالعان قيىن كەزەڭدەرگە تاپ بولىپ، شەتەلدىك كومپانيالارعا يگەرۋگە رۇقسات بەردىك. بۇگىندە، اللاعا شۇكىر، ەڭسەمىز تىكتەلە باستادى، قارا التىننىڭ 51 پايىزىن وتاندىق كومپانيالار وندىرۋدە. دەگەنمەن، مامان تاپشىلىعى الدە دە بولسا كورىنىس تابۋدا. كوپشىلىك اتا-انالار بالالارىن اباي ايتپاقشى «بالام زاكون ءبىلدى دەپ» قۋانىپ، زاڭگەر، قارجىگەر، باسقارۋشى ماماندىقتارىنا ءتۇسىردى. ءقازىر سولاردىڭ كوبىسى ديپلومدارىن ساندىققا سالىپ قويىپ، جۇمىستىڭ جوقتىعىنان، قۇرىلىسشى، كولىك جۋۋشى بولىپ كۇندەلىكتى ءناپاقاسىن ايىرىپ ءجۇر. ال، ءبىزدىڭ قازاققا ينجەنەر، تەحنولوگ، ناناتەحنولوگ سياقتى ماماندىقتار اۋاداي قاجەت. ەڭ باستىسى باستىق بولۋ ەمەس، ەلىڭە پايدالى، جۇرتىڭا قاجەت ماماندىقتى يگەرسەڭ، سول ماماندىقتىڭ ىستىعىنا كۇيىپ، سۋىعىنا توڭا بىلسەڭ، ەڭ باستىسى، حالىق قاجەتىن وتەپ جۇرسەڭ بولعانى.

مىنە، وسىلاي، ءبىز ءبىلىمدى بولساق، بارلىق سالانى قارىشتاتىپ دامىتىپ جاتساق، ەڭ وزىق تەحنولوگيالارمەن قارۋلانساق، بارلىق جەر استى، جەر ءۇستى بايلىعامىزدى ءوزىمىز يگەرىپ جاتساق، ەلىمىزگە قاجەتتى ماماندىقتاردى وقىپ، مامان تاپشىلىعى دەگەن ماسەلەنى جويساق، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇلىقتاپ، ءداستۇرىمىزدى دارىپتەي بىلسەك، ەلباسىمىز ماقسات ەتكەن «ماڭگىلىك ەل» بولارىمىزعا سەنىمىم كامىل.

ءسوز باسىندا ايتىپ كەتكەن قاسقا ايعىر ەركىندىكتى قالاي اڭساسا، ءبىز قازاق تا سولاي اڭسادىق. اللاعا شۇكىر، ازاتتىققا قول جەتكىزدىك. ەندى وسى تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىككە، سونىمەن قاتار، تاۋەلسىزدىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىنە قاراي ۇمتىلۋىمىز، قاجىماي ەڭبەك ەتۋىمىز شارت. ول ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىمىزدى جەتە دارىپتەپ، ۇلتتىق ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىزدى جاڭعىرتىپ، ءدىن، مادەنيەت جانە وركەنيەت سالالارىندا دا ەشبىر سىرت كۇشكە تاۋەلدى بولماۋىمىز قاجەت. ءوز-وزىن ونىم-بۇيىمدارمەن قامسىزداندىرا الاتىن، ازاماتتارى ساۋاتتى دا بىلىكتى، يننوۆاسيالىق ءھام ينتەللەكتۋالدىق پوتەنسيالى زور، ىشكى بىرلىگى مەن بەرەكەسى مىعىم ەلگە اينالساق، وتانىمىزدىڭ توپىراعىن ايالاپ، تابيعاتىن قورعاساق، حالقىمىزدىڭ سانىن كوبەيتىپ، ساپاسىن جاقسارتساق تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندى بولاتىنىنا ەش كۇمان بولماسى انىق. وسى امانات تاۋەلسىزدىكتى كورگەن بىزدەرگە، بۇگىنگى ۇرپاقتارعا ارتىلعان. الدا الاتىن اسۋلار مەن بەلەستەر ءالى كوپ، ءبىز ءالى ۇلى كوشتىڭ باسىندا تۇرمىز. سوندىقتان بولىنۋگە، ىدىراۋعا، السىرەۋگە ەش جول جوق. قازىرگى كەزەڭدە تەك بىرلىكپەن بولاشاققا سەنىمدى قادامدار جاساۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىگىڭ تۇعىرلى، بولاشاعىڭ باياندى، ەگەمەندىگىڭ ماڭگىلىك بولسىن، قازاق ەلى!!!

نۇريلا ءشىنادىلوۆا