"قازاق حاندىعىنا 550 جىل" شىعارماشىلىق بايگەسىنە

تۇسىنە ءجيى ەنەتىن بولدى. جەتى جاسار بالا وسى ءبىر بەيتانىس ولكەدەن بەزىپ كەتكىسى كەلەدى. الدى ارتىنا قاراماي. كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرگە جالاڭ اياعىمەن باسۋ ارمان بولدى. تيتتەي جاس جۇرەگى مۇڭ مەن شەرگە تولدى. اتا-باباسى قاسىق قانى قالعانشا قورعاپ وتكەن، ات تۇياعىنىڭ ءدۇبىرى ەستىلەتىن تۋعان جەرىن ساعىندى. اۋاسى - كەرىمسال، جۋسانى – جۇپار، ءتۇتىنى بۋداقتاعان اۋىلىن اڭسادى. كۇنى كەشە عانا كۇس-كۇس بوپ كەتكەن تابانىنىڭ تەرىسىن ءبىر شوق تىكەن تەسكەن، شىلدەنىڭ شىلىڭگىر اپتابى كۇيدىرگەن كۇندەردى ۇمىتا المادى. قۇتجولمەن جارىسىپ، اۋىلدىڭ شاڭىن كوككە ۇشىرعانى، كورشىنىڭ قىزى ادەمىمەن تاۋ گۇلىن تەرگەنى كوڭىلىندە سايراپ-اق تۇر. - كەتپەشى، - دەپ قيىلعان سۇيكىمدى قىز. - كەتكىم كەلمەيدى، - دەگەن ءادىلجان جابىرقاۋ كوڭىلى كۇپتى بولىپ. - اتاڭ مەن اجەڭنىڭ جانىندا قالساڭشى. - قالعىم كەلەدى. ءبىراق... اپام... - ۇشبيىكتىڭ باسىنا باقىت گۇلىن ەگەمىز دەپ ەدىك قوي. ۋادە بەرگەنسىڭ، بىلەسىڭ بە؟ - ءيا، ونى ۇمىتقان جوقپىن. سەن قورىقپا، مەن قايتىپ كەلەمىن. سوسىن ەكەۋىمىز بىرگە باقىت گۇلىن ەگەمىز. - و-وي، سەن قاشان كەلەسىڭ؟ مۇلدەم كەلمەيتىن شىعارسىڭ. مەنى ۇمىتىپ كەتەسىڭ عوي. - سەنى ەشقاشان ۇمىتپايمىن. سەن مەنىڭ دوسىمسىڭ عوي. مىناۋ مەنەن ەستەلىك بولسىن، - دەپ ءادىلجان شالبارىنىڭ قالتاسىنا قولىن سالىپ، قورعاسىن قۇيىلعان قىزىل ساقاسىن ۇسىندى. قىز اسىقتى شىر اينالدىردى دا، كوزدەرى كۇلىمدەپ، قۋلانا جىميدى. - وي، مىنانى قاراشى، قانداي ادەمى گۇلدەر! قىز جەرگە وتىرا كەتىپ، جايقالا وسكەن تابيعات ەركەسىن تەرە باستادى. - ساعان قىزعالداقتى يىسكەپ تۇرعان جاراسادى ەكەن. كەلشى، شاشىنا تاعىپ بەرەيىن! - شىركىن، سەن قايتىپ كەلگەندە وسىندا قايتا كەلسەك قوي. - كەلەمىز. كوك شالعىنعا اۋنايمىز ءالى. باقىت تالىن ەگىپ، شىر اينالامىز. ەكەۋى قول ۇستاسىپ، تاۋدان تومەن قاراي ءتۇسىپ، اۋىلعا قاراي بەت الدى. ۇيگە جەتكەندە بالا مەن قىز بىر-بىرىنە ۇزاق قاراپ، كۇلىمسىرەپ تۇردى. - مەن سەنى كۇتەم، تەزىرەك كەلشى! – دەدى ادەمى جىميىپ. - جارايدى، - دەپ ءادىلجان قىزدى ساعىنعان ادامىنداي قاپسىرا قۇشاقتادى دا، بەتىنەن ءشوپ ەتكىزدى. قىزدىڭ بەتى دۋ ەتتى. دەرەۋ تەرىس بۇرىلىپ، ۇيالىپ ۇيىنە كىرىپ كەتتى. بالا سوڭىنان ۇزاق قاراپ قالعان. ادەمى سودان بەرى كوپ كۇن كۇتتى. شەشەسى مايرادان «ءادىلجان قاشان كەلەدى؟» دەپ ءجيى سۇراي بەرەتىن. وسى قىلىعى ءۇشىن اناسى مۇنى جەكىپ تاستايتىن. ءتىپتى سۇراپ قويماعان سوڭ تالاي تاياق تا جەدى. - كەلمەيدى ول، كۇتپە! – دەپ اناسى بەتىن قايتارىپ تاستايتىن. - ءادىلجان كەلەم دەگەن. ماعان ۋادە بەرگەن. كەلەدى، كورەسىڭدەر ءالى، - دەيتىن قىز سەنىممەن. شەشەسى وقتاۋدى قولىنا الا بەرگەندە بۇل دالاعا زىپ بەرەتىن. پاك ءجۇزىن مۇڭ شالعان ادەمى دوسىن سۇراپ شال مەن كەمپىرگە كەلەتىن. - اتا، ءادىلجان قاشان كەلەدى؟ - دەپ سۇرايدى. كۇزدىڭ قارا سۋىعىنا ءبۇرىسىپ، ساكىدە وتىرعان قاريا ءجۇزىن تومەن سالىپ، تەرەڭ كۇرسىنگەن كۇيى ويعا شوماتىن. - ە-ە، شىراعىم، نەمەرەمنىڭ ماڭدايىنان ءبىر يىسكەسەم ارمانىم بولماس ەدى، - دەيتىن قاريا قوس قولىمەن جالعىز بالداعىنا سۇيەنىپ. - اجە، سىزگە قاشان كەلەتىنىن ايتقان جوق پا؟ – دەيتىن قىز كىشكەنتاي كوزدەرى اق جاۋلىعى جەلبىرەگەن كەيۋاناعا ۇمىتتەنە قاراپ. - كەلەدى اينالايىن، از قالدى. قۇلىنىمدى ءوزىم دە ساعىندىم، - دەيتىن كەمپىر كيمەشەگىنىڭ ەتەگىمەن جاساۋراعان جانارىن ءسۇرتىپ. ادەمى قۋانىپ قالاتىن. سول كۇنى اۋىلدى باسىنا كوتەرە اندەتىپ، قۋانىشى اقشامدا قوي-ەشكى جامىراپ، ءتاتتى ۇيقىعا كەتكەنشە سەيىلمەيتىن. ارادا ءبىر اپتا وتكەندە شال مەن كەمپىرگە قايتا اينالىپ كەلىپ، ءبىر جىلاتىپ الاتىن. كۇزدىڭ تۇنجىراعان قارا سۋىعىنان پەش تۇبىندە جىلىنعان شال مەن كەمپىر نەمەرەسىن ويلاپ، كۇرسىنىسىن جيىلەتكەن. شال ادەتىنشە نەمەرەسى ۇيگە جۇگىرىپ كىرەردەي اياعىن اپىل-تاپىل باسقان بالانىڭ بويىنداي تەرەزەدەن سىرتقا كوز تاستاپ قويادى. كەمپىر باسىنا جەڭىل كولىكتىڭ كىشكەنە دوڭگەلەك تەمىرى بەكىتىلگەن اعاش ۇرشىعىمەن ءجىر ءيىرىپ، شىر كوبەلەك اينالدىرسا دا، ۋاقىت توقتاپ قالعانداي بولعان. شالدىڭ كەشكە دەيىنگى ەرمەگى - ازىن-اۋلاق مالدىڭ قامى. كەش باتقاندا شامنىڭ جارىعىمەن كىتاپ-جۋرنال وقىپ، شولاق عۇمىرىنىڭ سوڭىن كۇتۋدە. بەس ۋاقىت نامازىن قازا قىلمايدى. جالعىز بالاسىن جەر قوينىنى بەرگەن سوڭ ەكەۋى ءبىر ۋىس بوپ كەتكەن. قالادان كەلگەن جەلوكپە روزا كەلىن كۇيەۋىنىڭ قىرقىسى وتىسىمەن بىرەۋدى تاپقانىنا نالىعان. بۇل كەزدە ءادىلجان اتا-اجەسىمەن بىرگە كوكەسىنىڭ اق كەبىنگە ورالىپ، جەر قۇشاعىنا بەرگەن شۋاقتى ءجۇزىن ۇمىتا الماي جۇرگەن. اينالا تۇگەل اي بەلگىسى جارقىراپ، ادامنىڭ جانىن دىردەك قاقتىرار قورقىنىشتى بەيىتكە ءجيى كەلەتىن. اتاسى كۇبىر-كۇبىر ەتىپ قۇران وقىپ، بەتىن سيپاعاندا اجەسى ەكەۋى قوسىلاتىن. كوكەسىن جەرلەگەندە الاقانىنداعى جىپ-جىلى توپىراقتى جەردە جاتقان كۇرەككە سالىپ، ەڭىرەپ جىلاعانى ەسىندە. تۋعان جەردىڭ توپىراعى مۇنشا قاسىرەتتى بولارىن سەزبەپ ەدى. ۇلكەن اعالار كەزەكپەن كۇرەكتى قولعا الىپ، شۇڭقىرعا قارا توپىراقتى توگىپ، جەرگە تاستاي سالعانىن كوردى. بالا دا ءسويتتى. كوڭىل ايتۋعا كەلگەن جۇرت اياعى سايابىرسىعان سوڭ قوڭىرقاي تىرلىك كەشىپ جاتقان قارا شاڭىراقتىڭ شىرقى بۇزىلدى. ۇيدەن بەرەكە كەتتى. كەلىن اتا-ەنەسىنە قاتتى داۋىس كوتەرىپ سويلەيتىندى شىعاردى. شال مەن كەمپىر مۇنى «بايقۇس كۇيەۋىنەن ايرىلعان سوڭ جۇيكەسى سىر بەرگەن شىعار، ۋاقىت وتە كەلە جونگە كەلەر» دەستى. ءبىر كۇنى ەكى ۇلكەن سومكەگە كيىم-كەشەكتەرىن جيعان كەلىن ۇيدەن ءبىرجولا كەتەتىن بولدى. اۋلاعا اۋىر جۇك كولىگى كىلت توقتاپ، كابينادان سەكىرىپ تۇسكەن سارى ورىستى كورشى-قولاڭ العاشىندا جالدامالى جۇمىسشى ەكەن دەپ قالعان. ۇزىن بويلى، دۋدار شاشتى سەرگەي كوپشىلىككە «زدراستتە» دەپ، ءاي-شايعا قاراماي، جۇكتەردى كولىككە تيەي باستاعان. - كەلىنجان، قانشا ايتقانمەن بەكەن ەكەۋىن تالاي جىل ءبىر شاڭىراق استىندا تۇردىڭدار. ەل-جۇرت نە دەيدى؟ جىلىن وتكىزگەنشە جانىمىزدا بولمادىڭ با؟ – دەدى شال ءاجىم تۇسكەن جۇزىنە اجار بەرىپ تۇرعان ويلى جانارىمەن ۇمىتتە قاراپ. - ەرتە مە كەش پە، ءبارىبىر كەتەم! مەنى ۇگىتتەپ اۋرە بولماي-اق قويىڭدار! سەگىز جىل بويى سەندەردەن تويىپ ءبىتتىم. ەندى ءوز ەركىممەن ءومىر سۇرگىم كەلەدى، - دەدى ءجۇزى كوكايىل تارتقان كەلىن كۇشەيىپ. - ە-ە، ونىڭ ءجون عوي. قازاق تاپپاي قالعانداي مىنا كاپىردىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ بارا جاتقانىڭا تاڭ قالامىن. ءجونى ءتۇزۋ جىگىت تابىلمادى ما؟ مىناۋىڭ مەنىڭ بەكەنىمنەن ساداعا كەتسىن! پشتۋ! سۇڭقارىمنىڭ ورنىن قارعا باسادى دەسەڭشى! – دەپ، جاقتىرماي بەتىن تىرجيتىپ، ەرنىن سىلپ ەتكىزگەن كەمپىر جاتىپ كەپ كۇيىندى. بۇلقان-تالقان بولعان كەلىن بالانىڭ قولىنان تاس قىپ ۇستاپ، سۇيرەي جونەلدى. - ءاي، كەلىن، ءوزىڭ كەتسەڭ دە، نەمەرەمدى تاستاپ كەت! ناباسىبىرگە بارام دەيسىڭ، قالىڭ ورىستىڭ اراسىندا تىلىنەن ايرىلىپ قالار. - وندا شارۋالارىڭىز بولماسىن! مەنىڭ بالام. ءوزىم بىلەم، - دەگەن كەلىن شاتىناپ. - ءتايت ءارى! سەگىز جىل بويى نەمەرەمدى ءوزىم باۋىرىما سالىپ ءوسىردىم. بەكەن ەكەۋىڭ قالاعا جۇمىس ىزدەپ كەتكەندە ءوز بالامداي باقتىم. ءوزىڭ كەتسەڭ دە تاستاپ كەت بالامدى! – دەدى كەمپىر شىر-پىر بولىپ. - اپا، مەن بارمايمىن، - دەدى ءادىلجان جىلامسىراپ. - باراسىڭ، بارماي قايدا باراسىڭ؟! - اتام مەن اجەمنىڭ قاسىندا قالام! - بولمايدى. - ورىستار دوڭىز ەتىن جەيدى. اتام شوشقانىڭ ەتى ارام دەگەن. مەن بارمايمىن. - ءجۇر، تەز! اياعىڭدى باس، جانىن بارىندا! رەسەيگە بارامىز، مىنا سەرگەي اعاڭ ساعان كوكە بولادى. - مەنىڭ كوكەم قايتىس بولعان. ماعان باسقا كوكەنىڭ كەرەگى جوق! - ءاي، كەلىن، نەمەرەمدى قيناماي بىزگە قالدىرىپ كەت. ەرتەڭ انا بايىڭنان بالا تاباسىڭ. ءسويت، اقىلعا كەل، شىراعىم! – دەدى شال. قول-اياعى قالتىراعانىن اڭعارتقانداي بالداق سەلكىلدەپ تۇردى. - مەن ەشتەڭە بىلمەيمىن. بالا مەنىمەن بارادى. - اپا، ءوزىڭ بارا بەر! مەن اتام مەن اجەمنىڭ جانىندا قالام، - دەپ قاسارىستى بالا. - قاراي گور مىنا ساتقاقتى! كانى، ءتۇس الدىما! ەرتەڭ شال مەن كەمپىر ولگەن سوڭ سەنى كىم اسىرايدى؟ قوس قاريا جاعاسىن ۇستادى. وسى ساتتە اشۋلى بالا شەشەسىنىڭ قولىنان زىپ بەرىپ قاشا جونەلدى. ءبىراق سەرگەي اعاسى جىلدام ەكەن، لەزدە شاپ بەرىپ ۇستاپ الىپ، كابيناعا ءبىر-اق تىقتى. ءادىلجان اباجاداي «كامازدىڭ» تەرەزەسىنەن باسىن شىعارىپ، «اتا، اجە، مەن ءالى قايتىپ كەلەمىن. مەنى كوپ ويلاي بەرمەڭدەر! مەن سەندەردى ساعىنام!» دەدى جىلامسىراپ. بوتاداي بوزداپ، ەكى كوزى قىزارىپ شىعا كەلدى. بالانى بۇعاۋلاعان ايداھارداي الىپ كولىك ارتىنا اۋىلدىڭ شاڭىن قالدىرىپ، گۇر ەتىپ ءجۇرىپ كەتتى. بەلى شويىلعان اتاسى قوس الاقانى قىسقان جالعىز بالداققا ماڭدايىن تيگىزىپ، تەرەڭ كۇرسىندى. اجەسىنىڭ ءجۇزىن كيمەشەگىنىڭ ەتەگى جاۋىپ كەتىپتى. سالدەن سوڭ قول بۇلعاعان قوس سۇلبا كورىنىپ، ارتىنشا ءىزىم-عايىم جوعالدى.

ءىى ءادىلجان ءتورتىنشى قاباتتان توڭىرەككە كوز تاستادى. بەيتانىس قالانىڭ ءبىرتۇرلى تاسباۋىر، كورىكسىز سۇر ۇيلەرىن جاتىرقادى. تاعدىر تاۋقىمەتىمەن تۋعان جەرىنەن جىراقتاعان ءوزىن وسىناۋ الەمنىڭ تۇكپىرىنە تۇسكەندەي جاتسىندى. بالا ابدەن تورىقتى. ىشتەي تىنىپ، كىشكەنتاي جۇرەگىن استان-كەستەڭ قىلعان ساعىنىشى مەن وكپەسىن كىمگە ايتارىن بىلمەدى. ءتورت قابىرعاعا تەلمىرىپ، تىق-تىق ەتكەن ساعاتقا قاراپ، ءار مينۋت، ءار سەكۋنتتى سانادى. ساناسا، تۇپ-تۋرا ءبىر اي، ون جەتى كۇن بولىپتى. بۇدان ءارى شىداي الار ەمەس. قاشان كورسەڭ قاباعىن ءتۇيىپ جۇرەتىن سەرگەي اعاسى مۇنى ورىس مەكتەبىنە اپارىپ تاستايدى دا، ساباق اياقتالعان سوڭ ۇيىنە اكەپ، ءبىر-اق قامايدى. بالا جۇرەگى ءوزىن سەرگەي اعاسىنىڭ جاقتىرمايتىنىن ىشتەي سەزەتىن. ورىس مەكتەبىنە توپ ەتە تۇسكەن بالا وزگە ءتىلدى ۇيرەنە الماي، ابدەن قينالدى. اۋىلدا ءبىرىنشى سىنىپتى ۇزدىك اياقتاعان ءادىلجان بوتەن ورتادا ءوزىن وتە جايسىز سەزىندى. كۇنى بويى ەرمەك قىلاتىنى، جالعىز سىرلاسى – كىتاپ. كىتاپتان وزگە دوسى جوق. تەلەديداردان ازاننان كەشكە دەيىن رەسەي جاڭالىقتارىن كورسەتەدى. قازاقستان جايلى ءبىر حابار بولسا، قۇلاعىن ءتۇرىپ، ۇيىپ تىڭدايدى. سەرگەي اعاسى مەن شەشەسىنىڭ كۇنى بويى جۇمىستان قولى بوسامايدى. اۋىلعا حابارلاسايىن دەپ ەدى، تەلەفوننىڭ جوق ەكەنى ەسىنە ءتۇسىپ، مۇڭايدى. ءادىلجان اۋىلدا قالىپ قويعان ادەمىنى ساعىندى. ءالى ەسىندە، بۇل قوش ايتىسىپ بارا جاتقاندا قولىنا اق قاعازعا بۇكتەلگەن ءتورتبۇرىش زاتتى ۇستاتا سالعان. ء-قازىر اشپا، كەيىن نوۆوسىبىرگە بارعاندا كورەسىڭ، - دەگەن قىز قيماستىقپەن قاراپ. مىنە، سول زات - ادەمىنىڭ سۋرەتى ەكەن. ءوزى ادەمى-اق. سۇيكىمدى. ءسۇيسىنىپ قاراي بەرگىسى كەلدى. ساعىنعانى سونداي، اتاسى مەن اجەسىنە، سوسىن سۇيكىمدى قىزعا حات جازعان. «اماندىق حات! اتا! اجە! مەن سىزدەردى قاتتى ساعىندىم. سەندەر دە مەنى ساعىنعان شىعارسىزدار. مەنى ويلاپ، كوپ ۋايىمداماڭدار! مەن وسكەن سوڭ ەلگە قايتامىن. ايتپاقشى، مەنىڭ كوك تايىم قالاي؟ ءقازىر ول اۋىلدىڭ شاڭىن شىعارىپ شاپقىلاپ، ويناق سالىپ جۇرگەن شىعار، ءا؟ بىردەڭەگە ۇرىنىپ قالماسىن دەپ قۇتجولعا تاپسىرىپ كەتكەم. مەنىڭ قالىم جاقسى. ساباقتى بەسكە وقيمىن. ءبىراق ورىس تىلىنەن قينالىپ ءجۇرمىن. ۇيدە سەرگەي اكەم مەن اپام ورىسشا سويلەيدى. مەن اپاما قازاقشا سويلەسەم، سەرگەي اعا جاقتىرمايدى. مەن دە ۇيدە، مەكتەپتە ورىسشا سويلەيتىن بولدىم. مۇندا قازاقشا سويلەيتىن ءبىر قازاق جوق. ءىشىم پىسىپ، ابدەن جالىعىپ كەتتىم. شىركىن، سول كەزدە اۋىلدىڭ كوك مايسا شوبىنە جاتا قالىپ، اۋزىما قياق ءشوپ تىستەپ، كوك اسپانعا قاراپ جاتقىم كەلەدى. اۋىلدا قوي باعىپ، اسىق اتىپ، ايران ءىشىپ جۇرگەن كۇندەرگە ەشتەڭە جەتپەيدى ەكەن. تۋعان جەردىڭ ءقادىرىن الىستا جۇرگەندە بىلەدى ەكەنسىڭ. ايتپاقشى، «ماسكەۋگە قىدىرىپ بارام» دەپ جۇرگەن تىلەۋبەككە اۋىلدان ەشقايدا كەتپەسىن دەپ ايتىڭدار. مىنا ورىستىڭ قالاسىنان قاشىپ كەتكىم كەلەدى. ءبىراق اپامدى جالعىز تاستاپ كەتكىم كەلمەيدى. اۋىلداعى بالالار، اسىرەسە ادەمى مەن قاشان كەلەدى دەپ سۇراپ جۇرگەن شىعار. ولارعا «ءادىلجان جاقىندا كەلەدى» دەپ ايتىڭدار. جارايدى، سەندەر مەنى ۋايىمداي بەرمەڭدار! اتا، اجە! كورىسكەنشە! ساۋ بولىڭدار! سالەممەن، ءادىلجان! 17 قازان، 2009 جىل. ساعات تۇنگى 11. 27.». بالا كىرپىگىنە جاس تۇرىپ قالعانان بايقادى. تۋعان جەر مەن وزىنە ىستىق ادامداردى ساعىنعاندا جىگىتتەر دە جىلايدى ەكەن عوي دەپ ويلادى. اق پاراققا تىرس-تىرس ەتىپ تامىپ كەتكەن ساعىنىش جاسىن جەڭىنىڭ ۇشىمەن ءسۇرتىپ تاستاپ، ادەمىگە حات جازۋعا كىرىستى. «سالەم حات! ادەمى، قالىڭ قالاي؟ ساعان وسى حاتتى پوشتاشى ساپار اعا اكەپ بەرگەندە قۋانعان شىعارسىڭ. مەن اۋىلدى قاتتى ساعىندىم. كۇندە ەكەۋىمىز وزەننىڭ جاعاسىنا بارىپ سىرلاسۋشى ەدىك قوي. ەسىڭدە مە؟ سوندا ەكەۋىمىز بىر-بىرىمىزدەن كوز جازباي، بىرگە جۇرسەك دەپ ارماندايتىنبىز. شىركىن، سول وزەننىڭ جاعاسىندا، قاراعاشتىڭ تۇبىندەگى ارقاننان جاسالعان اتكەنشەكتە تەربەتىلىپ، ءان سالىپ تۇرعان ءجۇزىڭدى كورگىم كەلەدى. ءبىز سونداي باقىتتى ەدىك قوي. بىلەسىڭ بە، مەن سەنى كۇندە كورگىم كەلىپ، اتاممەن بىرگە ورىسكە قورادان قوي ايداپ شىعاتىنمىن. سەن اپاڭمەن بىرگە تاڭەرتەڭ سيىر ساۋاتىن ەدىڭدەر عوي. سوسىن ەكەۋىمىزدىڭ جۇبىمىز جازىلمايتىن. ايتپاقشى، سەن مەن بەرگەن قىزىل ساقانى كۇندە نازىك قولدارىڭمەن ۇستاپ، قاراپ جۇرگەن شىعارسىڭ. مەن دە سەنىڭ ادەمى سۋرەتىڭە قاراپ، قىزىقتاپ وتىرام. ءبىزدىڭ سەمەي جاقتىڭ تاۋى دا، توپىراعى دا باۋىرمال كەلەدى عوي. بىردەڭە ايتايىن با، ءبىراق سەن كۇلمە! جاراي ما؟ بىلاي عوي، مەن اۋىلدىڭ جەل سوقسا كوزگە، مۇرىنعا كىرىپ كەتەتىن شاڭىن ساعىندىم. سەن مەنى بەرگەن ۋادەسىن ۇمىتىپ كەتتى دەپ ويلاعان شىعارسىڭ. ۇمىتقام جوق، مەن اۋىلعا كەلگەندە مىندەتتى تۇردە باقىت گۇلىن ەگەمىز. سەن ءوزى باقىت گ ۇلىنىڭ قانداي بولاتىنىن بىلەسىڭ بە؟ بىلمەسەڭ، ونى قالاي ەگۋ كەرەك ەكەنىن كىتاپتان وقىپ ال. مەنىڭ قالىم ونشا ەمەس، سەنى ساعىنىپ كەتتىم. ەكەۋىمىز بىرگە ويناعان كۇندەردى ساعىندىم. ساۋ بول، ادەمى! مىنە، كۇندە سەنىڭ ادەمى سۋرەتىنە قاراپ، ۇيىقتايمىن. سالەممەن، دوسىڭ ءادىلجان. 17 قازان 2009 جىل. ساعات 11.49».

ءىىى كۇن جەكسەنبى بولاتىن. ۇيگە سەرگەي اعاسىمەن ىلەسىپ، بەس-التى جاس شاماسىنداعى ءبىر سارى قىز كىردى. ءادىلجان التىن شاشتى، ءتامپىش مۇرىن، كوك كوزدى قىزدان كوزىن المادى. - پاپا، بۇل كىم؟ – دەدى سارى قىز تاقىلداپ، - سەن ايتقان بالا وسى ما؟ - ءيا، بۇل سەنىڭ اعاڭ بولادى. - مەنىڭ اعام؟ ماعان قاپ-قارا اعانىڭ كەرەگى جوق. ءادىلجان سارى قىزدىڭ ءوزىن ونشا ۇناتپاي قالعانىن سەزىپ، ءوز بولمەسىنە ەنىپ كەتتى. كەشكە اناسى جۇمىستان كەلىپ، اسقا شاقىرعانشا بولمەدەن شىققان جوق. الدىنا قويىلعان اسقا تابەتى تارتپاي، قىزىلشا قوسىلعان كوجەدەن ەكى-ۇش قاسىق ءىشتى دە، بەتىن سيپاپ، ورنىنان تۇرىپ كەتتى. اۋىلداعى اجەسىنىڭ دامدىلەپ دايىندايتىن اسىلعان ەتىن اڭسادى. - ءادىلجان، تاماعىڭدى ىشپەدىڭ بە؟ قارنىڭ اشادى عوي بالام! - بولدىم، - دەدى بالا اسىعىس ورىندىقتان تۇرىپ. سەرگەي مەن مارينا ۇندەمەدى. اناسى بۇل ۇيقىعا كەتەردە جانىنا كەلىپ، ماڭدايىنان ءوبىپ، سيپاعاندا عانا تىلگە كەلدى. - اپا، مەنىڭ اۋىلعا قايتقىم كەلەدى. اتام مەن اجەمدى ساعىندىم. - جازدا باراسىڭ. شەشەسى كىشكەنتاي بالاعا وتىرىك ايتتى. ءادىلجان بۇعان قۋانىپ قالدى. سوندا دا اتا-اجەسىن كورگىسى كەپ: - ءبىرىنشى توقساننان كەيىن كانيكۋل بولادى عوي. سوندا بارىپ كەلەيىكشى. - جارايدى. اناسى بالاسىنا ەكىنشى رەت وتىرىك ايتقانىنا قىمسىنعان جوق. - اپا، مەن اۋىلداعى اتا-اجەمە، ادەمىگە حات جازدىم. سەن پوشتاعا سالىپ جىبەرشى، -دەپ بالا تارتپادان العان، سىرتى اق پاراقپەن جەلىمدەلگەن حاتتاردى اناسىنىڭ قولىنا ۇستاتتى. - جارايدى، بالام! سەن ۋايىمداماي ۇيىقتا، - دەدى روزا بولمەدەن شىعىپ بارا جاتىپ. بالا ءتاتتى قيالمەن ۇيقى قۇشاعىنا ەنىپ بارا جاتتى. مىنە، ەندى ءبىر اپتادان سوڭ كانيكۋلعا شىعادى. سوندا اتاسى مەن اجەسىنە بارىپ، ماۋقىن باساتىن بولادى. «اتام ءقازىر نە ىستەپ ءجۇر ەكەن؟ كوك قاسقا سيىردى تاڭەرتەڭ ورىسكە ايداساڭ، جاڭا تۋعان بۇزاۋىنىڭ جانىنان شىقپاي، اينالسوقتاپ ءجۇر مە ەكەن؟ اۋىلدا بولسام عوي شىركىن، اتاما كومەكتەسەر ەدىم. اجەمنىڭ ينە ساباقتاۋعا كوزى جەتپەي، قينالىپ ءجۇر-اۋ! مەن بولسام، كىپ-كىشكەنتاي ءجىپتى تيتتەي ينەنىڭ كوزىنەن وتكىزىپ بەرەر ەدىم. اپام جىبەرگەن حاتتى الىپ، اتام مەن اجەم مەنىڭ دەمالىستا كەلەتىنىمدى بىلسە، قالاي قۋانىپ قالار ەدى». تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەتىپ بارا جاتقاندا «اپا، اتام مەن اجەمە حابارلاسىپ، مەنىڭ كەلەتىنىمدى ايتاسىڭ عوي» دەدى. شەشەسى ءسال ويلانىپ، «بوسقا اۋرە قىلىپ قايتەمىز، بارعان كەزدە توسىن سىي جاسايمىز» دەدى. ءادىلجان كەلىسكەندەي قۋانا باسىن شۇلعىدى. سەرگەي اعاسى ەرتىپ اكەلگەن مارينا ەسىمدى قىز بۇلاردىڭ جانۇياسىندا بۇرىننان تۇرادى ەكەن. تەك سەرگەي اعاسى بۇرىنعى ايەلىمەن ايرىلىسقاندا مارينا اپاسىمەن قوسا كەتىپتى. ءادىلجان قىزعا كوپ سويلەمەيتىن. مارينا بولسا سۇراقتى جاۋدىرىپ، ءبارىن سۇراي بەرەدى. ورىس مەكتەبىندە ەكى ايداي وقىعان بالا ءبىرشاما ءسوزدى جاتتاپ العان بولاتىن. - سەنىڭ اكەڭ قايدا؟ – دەپ سۇرادى بىردە مارينا. - ول... ول.. قايتىس بولعان. ءادىلجان ءسال مۇڭايىپ قالدى. - ءولدى مە؟ – دەپ تاڭىرقادى مارينا. – مەنىڭ پاپام مەنى ەشقاشان تاستامايدى. - ماماڭ قايدا؟ - ول ءبىزدى تاستاپ كەتكەن. وزىنە باسقا كۇيەۋ تاپتى. - م-م... - سەن نە، جۋىنبايسىڭ با؟ ءۇستى-باسىڭ قاپ-قارا عوي. - مەنىڭ تەرىمنىڭ ءوزى وسىنداي. - سەن تۋرا نەگر سياقتىسىڭ. - مەن نەگر ەمەسپىن، قازاقپىن! - وندا نەگە رەسەيگە كەلدىڭدەر؟ - مەنىڭ كەلگىم كەلگەن جوق. اپام ەرتىپ كەلدى. مەن وسكەندە قازاقستانعا قايتىپ كەتەم. مارينا ۇندەمەي قالدى. - سەن بىلەسىڭ بە، سەنىڭ ماماڭ بىزگە بوپە سىيلايمىن دەدى. سەنىڭ باۋىرىڭ بولادى، - دەدى مارينا قۋلانا جىميىپ. - ءيا، ساعان! ول مەنىڭ باۋىرىم ەمەس، سەنىڭ باۋىرىڭ! ءادىلجاننىڭ داۋىسى قاتتىراق شىعىپ كەتتى. - ساعان نە بولدى، اۋىرىپ تۇرسىڭ با؟ - دەپ تاڭىرقادى قىز. - جاي. ەشتەڭە. اۋىلداعى اتا-اجەمدى ساعىندىم. سەن شە؟ سەن ساعىندىڭ با؟ - ءبىز اتا-اجەمىزبەن ارالاسپايمىز. ويتكەنى ولار اكەمدى ەرجەتكەن سوڭ ۇيدەن قۋىپ جىبەرگەن. - قىزىق ەكەن. ولار قارتايدى عوي، كىم قارايدى؟ - بىلمەيمىن. سەن نەگە سەرگەي اكەمدى اعا دەيسىڭ؟ - مەنىڭ كوكەم قايتىس بولعان دەدىم ەمەس پە؟ - ەگەر ساعان اكەم دە، باۋىر دا كەرەگى جوق بولسا، اتاڭ مەن اجەڭە بارمايسىڭ با؟ - اپام جىبەرمەيدى. مارينا تاعى ءۇنسىز قالدى. ءىV ءادىلجان تەرەزەدەن تومەن قارادى. جان-جاعىن قورشاعان تاس ۇيلەردەن باسقا ەشتەڭە كورىنبەدى. وسىناۋ تاس ۇيلەر مۇنى كۇن وتكەن سايىن تاسباۋىر قىلىپ تاربيەلەپ جاتقانداي. اۋىلداعى الىسقا كوز جۇگىرتسەڭ مەرەيىڭدى وسىرەر، باسىن بۇلت شالعان تاۋلار سەكىلدى ەمەس. ارمانى دا الاسارىپ بارا جاتقانداي. ءانى، تومەندە، اۋلاداعى تەمىر اتكەنشەكتە بالالار تەربەتىلىپ ويناپ ءجۇر. بالا سولارعا قاراپ قىزىقتى. كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا بۇرسەكتەگەن بالالار ويىن قىزىعىنا تويماي، الىسىپ ءجۇر. بويىن كوڭىلسىزدىك باسىپ، كۇننىڭ بەتىن تۇمشالاعان سۇر بۇلتتاي تۇنەرىپ وتىردى. كەنەت قاراما-قارسى بەس قاباتتى ءۇيدىڭ بۇرىشىندا قۇيعىتا سوققان ىزعارلى، سۋىق جەلدەن ىق ىزدەگەن ءيتتى كوزى شالدى. تازىعا ۇقسايدى. جوعارىدان تومەنگە كوز سالعان بالا ءيتتىڭ تۇقىمىن شاتاستىرىپ العان شىعارمىن دەگەن ويمەن ۇڭىلە قارادى. سول. ءدال ءوزى. قازاقتىڭ جەتى قازىناسى - قۇماي تازى. ءادىلجان نوۆوسىبىردەن تازى كورەمىن دەپ ويلاماپتى. اكەسى بەكەننىڭ اتقا ءمىنىپ، مىلتىعىن اسىنىپ، ارتىنا اققۇلاق ەسىمدى تازى ءيتىن ەرتىپ، اڭعا شىعاتىنى ەسىنە ءتۇستى. سول تازى اكەسى و دۇنيەلىك بولعان سوڭ جوعالىپ كەتتى. ەستى يت يەسىنەن ايرىلعان ءتۇنى ۇزاق ۇلىپ ەدى. ءادىلجان دا اۋىل بالالارىمەن كوپ ويناماي، توماعا-تۇيىق بولىپ ءجۇردى. ارداقتى ادامىنان ايرىلعالى بەرى ءومىر مەن ءولىم جايلى كوپ ويلاناتىن بولعان. ەرتە ەسەيىپ قالعانداي ءار ءسوزىن ويلانا، سالماقتاي سويلەيتىن بولعان. بۇل دۇنيەنىڭ سىرىن بىلمەك بولىپ تالاي كىتاپتى اقتارىپ، ءومىر جايلى از دا بولسا وزىنشە تۇسىنىك قالىپتاستىردى. ءومىر دەگەن تەك قۋانىشتان، جاقسىلىقتان تۇرمايتىنىن سەزىندى. «ادامنىڭ ءومىرى – وت تۇتانعان بالاۋىز سەكىلدى ەكەن عوي» دەدى ىشتەي كۇبىرلەپ. تەرەزەگە قايتا قارادى. دالادا بۇرىسكەن تازىعا جانى سونداي اشىپ كەتتى. الگى تازى اكەسىنىڭ كوزى – اققۇلاق سەكىلدى. - مارينا، ءبىز نەگە دالاعا شىعىپ وينامايمىز؟ – دەدى ءادىلجان تازىدان كوزىن الماي. - ماماڭ دالادا كۇن سۋىق، اۋىرىپ قالاسىڭدار دەپ جىبەرمەيدى. مەن كۇندە ويناپ ءجۇرمىن عوي. مەن سەنى دالاعا شىعىپ ويناعىسى كەلمەيتىن شىعار دەپ ويلاعام، - دەدى قىز. ءادىلجان ۇندەگەن جوق. اناسى اس ۇيدە سەرگەي اعاسىمەن بىرگە ءشاي ءىشىپ وتىر ەكەن. - اپا، دالاعا بارىپ وينايىنشى. ۇيدە ءىشىم پىستى، - دەدى بالا اقىرىن سويلەپ، اناسىنا ەركەلەي الماي. - بولمايدى، كۇن سۋىق، - دەدى سەرگەي جاقتىرماي. ول ايەلىنىڭ قۇلاعىنا سىبىرلاي: - اۋىلدان كەتكەندە كولىككە ارەڭ ءمىنىپ ەدى، قاشىپ كەتىپ، ۇلكەن قالادا اداسىپ كەتسە قايتەسىڭ؟ - بالانى ونسىز دا ەكى اي قاماپ ۇستادىق قوي. ۇيدە وتىرىپ زەرىگىپ كەتكەن شىعار، - دەدى اناسى. ءادىلجانعا كۇلىمسىرىپ: - بارا عوي بالام. مارينا ەكەۋىڭ جىلى كيىنىپ، ويناپ كەلىڭدەر، - دەدى. سەرگەي اعاسى بۇعان ۇزاق تەسىلە قاراسا دا، ۇندەمەدى. ءادىلجان مەن مارينا سىرتقا شىقتى. كۇن بۇلىڭعىر. اۋا-رايى ادامنىڭ ەڭسەسىن باسىپ تۇرسا دا، بالا تازا اۋاعا سەرۋەندەۋگە شىققانىنا قۋاندى. جان-جاعىن قاۋمالاعان ورىس بالالارىمەن ءتىل تابىسىپ كەتەر ەدى، ويناۋعا زاۋقى سوقپادى. اۋىلدىڭ بالالارىنداي ەمەس، ءبىرتۇرلى جات. بالا بۇل ۋاقىتتا اتاسىمەن ورماننان كەپكەن وتىن تەرىپ، قىستىڭ قامىنا كىرىسەتىن. ۇلكەن قالادا بوسقا ءجۇرىپ زەرىكتى. مىنە، ەندى جان-جاعىن قاۋمالاعان تاس ۇيلەردىڭ ورتاسىندا، كوپشىلىكتىڭ اراسىندا جاپادان-جالعىز قالعانداي. قالانىڭ ءتۇتىن ساسىعان اۋاسىنا اسپانىن تۇنجىراعان سۇر بۇلتى قوسىلىپ، ەڭسەسىن ءتۇسىرىپ جىبەرگەن. كەنەت ەسىنە تازى يت ءتۇسىپ، كورشى بەس قاباتتى ءۇيدىڭ اۋلاسىنا قاراي ءجۇردى. مارينا بۇل كەزدە ورىس قىزدارىمەن تەمىر اتكەنشەك تەۋىپ جۇرگەن. تازى وزىنە تاياپ قالعان ادامعا جالت قارادى. بايعۇس ءيتتىڭ جانارى مولتىلدەپ، جاساۋراپ جىلاپ تۇر ەكەن. كادىمگى ادام جاسىنان ءبىر اۋساڭشى. شاراسىنا سىيماي سىرتقا توگىلگەن ءمولدىر-مونشاقتارىن كورسەتكىسى كەلمەگەندەي تەرىس قارادى. پودەزگە كىرە بەرىس ەسىكتىڭ ارتىنداعى كۇل-قوقىس توگەتىن جەردە باسىن كەۋدەسىنە تىعىپ، دىرىلدەپ جاتتى. - اققۇلاق، كا-كا! – دەپ اۋىلداعى جوعالىپ كەتكەن مارقۇم اكەسىنىڭ تازىسىنىڭ اتىمەن اتادى بالا. ءيتتىڭ قارسى الدىندا ءجۇزى مەيىرىمدى، قولىندا ءيىسى جاعىمدى اق دوڭگەلەك ۇستاعان بالا تۇردى. بۇل اجەسىنىڭ قالتاسىنا سالىپ بەرگەن قۇرتى ەدى. بالا قالاعا كەلگەندە اجەسىنىڭ الا دورباعا تۇيىنشەكتەپ وراعان جيىرما شاقتى قۇرتىن كۇندە سورىپ جەيتىن. كەيىن قۇرت ازايىپ قالعاندا بىرەۋىن كىشكەنە سورىپ، ەكى-ۇش كۇنگە جەتكىزەتىن. اتاسى اۋىلداعى ءشاي ىشەتىن لاپاستىڭ توبەسىندەگى شيگە مولىنان قۇرت جايىپ قويعاندا اسا ءسۇيسىنىپ جەمەيتىن. بالا ەلدەن ۇزاعاندا ءاربىر زات كوزگە ىستىق كورىنەتىنىن ءبىلىپ، قولدا باردى قادىرلەۋدى ءتۇسىندى. ءادىلجان وزىنە تەلمىرە قاراپ تۇرعان تازىعا ءبىر قۇرتىن تۇتاستاي بەرە سالدى. يت وزەگىن جالعايتىن ءناپاقا تاپقانىنا قۋانعانداي قۇرتتى ورتان بەلىنەن ءبىر تىستەپ، بىرت ەتكىزدى. كۇتىرلەتە شايناپ، تانىس دامگە تامسانعانداي ءتىلىن جالاپ، تاعى بەرەر مە ەكەن دەگەندەي بالاعا قاراپ قويدى. بالا ەكى قولىنىڭ الاقانىن كورسەتتى. يت مۇنى تۇسىنگەندەي اسفالتكە تۇسكەن قۇرتتىڭ اپپاق تۇيىرشىكتەرىن تامسانا جالاپ الدى. سوسىن ءوزىن تاماقتاندىرعان بالاعا قۇيرىعىن بۇلعاڭداتىپ، ەركەلەي باستادى. - اققۇلاق، سەن دە مەنىڭ اجەمنىڭ قۇرتىن ساعىندىڭ با؟ سەن مۇندا قايدان كەلدىڭ؟! – دەدى بالا ءيتتىڭ باسىنان سيپاپ. اقىلدى تازىنىڭ جانارى ءالى جاساۋراپ، جيەگى دىمقىل تارتقان. بالا تاڭ قالدى. تازى جىلاپ تۇر ەكەن! ول اۋلاداعى ورىس بالالارىنان بۇل كىمنىڭ ءيتى ەكەنىن سۇراستىرا باستادى. - ا-ا، انا تازى ما؟ ونى كيريلل دەگەن اڭشى كۇشىك كەزىندە قازاقستاننان اكەلىپتى. ءيتتى جىلى ۇيدە ۇستادى. يت وسكەن سوڭ اڭ اۋلاۋعا ورمانعا الىپ شىقپاي ما، سويتسە تازى بۇل جاقتىڭ ايازىنا شىداماپتى. ءسويتىپ، ارامتاماق ءيتتى ۇيدەن قۋىپ جىبەرىپتى، - دەدى ۆولوديا. - قاڭعىباس يت قوي، - دەدى ساشا. بالا ويعا باتتى. ءوزىن بەينە ءبىر وسى قاڭعىباس يت سەكىلدى سەزىنىپ كەتتى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز، تازىعا قاتتى جانى اشىپ كەتتى. مۇسىركەدى. تازىنىن باسىنان سيپاپ: - سەن ءبىزدىڭ اۋىلدا بولساڭ عوي، اڭعا شىعار ەدىڭ. قارنىڭ دا توق بولادى. مەنىمەن بىرگە باراسىڭ با؟ – دەپ، تىزەرلەي وتىرىپ، ءيتتى قۇشاقتادى. يت جانارىنان ءمولدىر تامشى سورعالاپ، دومالاپ كەتتى. بالا بىردە اجەسىنىڭ قۇرتى بىتكەن سوڭ اس ۇيدە جۇرگەن اناسىنان نان سۇراعان. - قارنىڭ تويعان جوق پا؟ ءقازىر عانا تاماق ءىشىپ شىقتىڭ عوي، - دەدى شەشەسى قاباق شىتىپ. - مارينا ەكەۋىمىز دالاعا بارعاندا قارنىمىز اشقاندا جەيمىز، - دەدى بالا بۇرتيىپ. - ءجارايدى، ءما، مىنالاردى ال! – دەپ اناسى شكاف سورەسىنەن ەكى-ۇش پراندىك بەردى. مۇنى بايقاپ قالعان سەرگەي قاباعىن شىتتى. بالانىڭ كىرە بەرىس بولمەدە كيىنىپ جاتقانىن بايقاماي: - سەنىڭ بالاڭ – قوماعاي. اۋىلدا ابدەن جامان ۇيرەتكەنسىڭ عوي، - دەدى سەرگەي جاقتىرماي. - مەنىڭ بالا باعۋعا جۇمىستان قولىم تيمەدى. اۋىلداعى اتا-اجەسىنە اپارىپ تاستاعانبىز. شال-كەمپىر ەركەلەتىپ وسىرگەن عوي. - ە-ە، شال-كەمپىردىڭ بالاسى دە. - ءيا. - اۋىلعا قالدىرىپ كەتپەدىڭ بە؟ مىنە، ءبىزدىڭ ۇيگە كىشكەنتاي ءسابي كەلە جاتىر. ءۇي تارلىق ەتەدى دەگەندەي. مارينا دا ءوسىپ قالدى. - شال-كەمپىرگە قالاي قالدىرام. ەرتەڭ ولار ولگەندە كىم قارايدى؟ - اۋىلدا جاقىن اعايىن-تۋىس بار ەمەس پە، سولار باۋىرىنا سالىپ اسىراپ الار. - بولمايدى. - وندا بالالار ۇيىنە وتكىزەيىك. ءوزى دە ءبىزدىڭ ءۇيدى جاتىرقاپ ءجۇر عوي. ءوزى سياقتى بالالارمەن ەمىن-ەركىن ويناپ، مىقتى ازامات بولىپ وسەدى. ءومىر كورەدى. ىسىلادى. - سەن نە دەپ تۇرسىڭ؟! ساعان كۇيەۋگە تيەردە بۇل ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ العان جوقپىز با؟ مەن ءتىرى تۇرعاندا بالام ەشقايدا كەتپەيدى. ۇلكەندەردىڭ اڭگىمەسىن قۇلاعى شالىپ قالعان بالا ۇندەمەي، قاباعىن ءتۇيىپ، دالاعا شىعىپ كەتتى. ادەتىنشە مۇڭىن شاعۋ ءۇشىن تازى دوسىنا كەلدى. يتكە تاماق بەرىپ، باسىنان سيپادى. - اققۇلاق، ەكەۋىمىز دە ەشكىمگە كەرەك ەمەسپىز. مەن اپامدى قيمايمىن، ال سەنىڭ ەشكىمىڭ جوق. مۇندا نەعىپ ءجۇرسىڭ؟ ەلگە قايتپايسىڭ با؟ يت مۇڭدى جانارىمەن بالاعا قاراپ «قالايشا، سەن بارسىڭ عوي» دەگەندەي مۇنىڭ بەتىنەن ءبىر جالاپ الدى. ءادىلجان ساباعىن جاقسى وقىدى. ءبىراق كوزىندە ءبىر مۇڭ بار ەكەننىڭ بايقاعان اننا يۆانوۆنا ۇستازى مۇنى العاشىندا جاڭا ورتاعا ۇيرەنىسە الماي جۇرگەن شىعار دەپ ويلاعان. الايدا بالانىڭ جانارىنداعى قوڭىر مۇڭ ءبىر ساتكە دە سەيىلمەي، ءتىپتى ساباق ۇستىندە وي قۇشاعىنا ورالاتىن. بالاعا ءنوۆوسىبىردىڭ ۇلكەن مەكتەبىنەن اۋىلدىڭ ەسكى، شاعىن مەكتەبى ىستىق كورىنەتىن. بىردە تەلەديداردان قازاقستان جايلى حابار بەرىلىپ جاتىر ەدى. بالا قۇلاعى ەلەڭ ەتە قالدى. مۇنى بايقاپ قالعان سەرگەي قىزى ماريناعا قاراپ: - قاسقىردى قانشا اسىراساڭ دا، ورمانعا قاراپ ۇليدى، - دەدى. بۇل كەزدە ءادىلجاننىڭ اناسى جۇمىستان كەلمەگەن بولاتىن. اپاسى بالاباقشادا تاربيەشى بولىپ ىستەيتىن. ول بارلىق اتا-انالار بالالارىن الىپ كەتپەيىنشە كۇتىپ قالاتىن. ۇيگە كەش ورالادى. بۇگىن دە كەشىكتى. ابدەن زەرىگىپ كەتكەن ءادىلجان: - اعا، دالاعا بارىپ ويناپ كەلەيىنشى، - دەدى. بۇل كەزدە ءتۇس اۋعان شاق ەدى. - بار، بارا بەر، - دەدى نەمكەتتى سەرگەي اعاسى. ءادىلجان جىلى ءقيىنىپ، اس ۇيگە كىردى دە، بەتى گازەتپەن جابىلعان كىشكەنە تارەلكەدەن ەكى ءتىلىم نان الىپ، قالتاسىنا سۇڭگىتتى. مۇنى سىرتىنان باقىلاپ تۇرعان مارينا بايقاپ قالدى. ءادىلجان سىرتقا شىعىپ كەتكەن سوڭ مارينا اكەسىنە قاراپ: - پاپا، ول تاعى نان الىپ كەتتى. دالاداعى قاڭعىباس يتكە بەرەدى، - دەدى بالانىڭ قىلمىسىن اشىپ قويعانداي. - نە؟ نەگە باياعىدا ايتپادىڭ؟ ول كۇشىكتىڭ ءقازىر سازايىن بەرەم، - دەپ اشۋعا ەرىك بەرگەن سەرگەي بالانىڭ سوڭىنان ىلەسە شىقتى. بۇل كەزدە ءادىلجان تازىعا نان بەرىپ، باسىنان سيپاپ تۇر ەدى. كەنەت وگەي اكە الاڭسىز تۇرعان كىشكەنتاي ۇلدىڭ تۋ سىرتىنان كەلىپ، جەلكەسىنەن قاتتى نۇقىپ قالدى. مۇنداي سوققىنى كۇتپەگەن بالا جەرگە قۇلاي كەتتى. ءابيىر بولعاندا قوس الاقانىن قويىپ ۇلگەردى. ايتپەسە، كۇزگى جاۋىن كىشىگىرىم كولشىككە اينالدىرعان بالشىققا ەتپەتىنەن قۇلاپ كەتەر مە ەدى. سەرگەي اعاسى مۇنى جەلكەسىنەن كوتەرىپ، بار كۇشىمەن سىلكىلەپ، زىركىلدەي باستادى. - ۇيدەن ناندى نەگە ۇرلايسىڭ؟ - ۇرلاعام جوق. يتكە بەرەيىن دەپ الىپ شىققام. - بۇل سەنىڭ ءيتىڭ بە؟ - جوق. - ەندەشە قاڭعىباس قايداعى ءبىر يتكە نەگە تاماق تاسيسىڭ؟ كوردىڭ بە، ءۇستى-باسى كىر-قوجالاق، مۇمكىن اۋرۋ يت شىعار. سەن بىزگە اۋرۋ جۇقتىرايىن دەدىڭ بە؟ - بۇل تازى عوي. قاسيەتتى يت. قازاقتىڭ تازىسى. - نە دەيسىڭ كۇشىك؟ - اعا! - ءادىلجان داۋىستاپ ايعايلاپ جىبەردى. – اعا، موينىم اۋىرىپ كەتتى. سەرگەي بالانىڭ باسىنان كۇرەكتەي قولىمەن تارتىپ جىبەردى. بالانىڭ كوزىنەن وت جارق ەتتى. باسى ەسەڭگىرەپ بارادى. ومىرىندە مۇنداي سوققى الىپ كورمەپتى. ءتىپتى، اۋىلدا اتتان قۇلاعاندا دا مۇنشا اۋىرعان ەمەس. شىركىن، كوكەسى ءتىرى بولعاندا مۇنداي قورلىق كورمەس ەدى. وگەي اكەنىڭ شاپالاعى تاعى سارت ەتتى. ءادىلجان بار داۋىسىمەن باقىرىپ، جىلاپ جىبەردى. كەنەت نان جەپ، بەيقام تۇرعان يت بەيتانىس ادامعا تاپ-تاپ بەرىپ، اتىلا بەردى. ەكپىنمەن كەلگەن يت ازۋ تىستەرىمەن سەرگەيدىڭ اياعىنان كىرش ەتكىزىپ ءبىراق تىستەدى. ەندى سەرگەيدىڭ كوزىنەن وت جارق ەتتى. اياعىنان قان ساۋلادى. ول بالانى يتەرىپ جىبەرىپ، ءوزى اقساڭداي قاشا جونەلدى. - وڭباعان يت! قۇتىرعان قازاقتىڭ تازىسى! كورسەتەمىن مەن ساعان! – دەگەن سەرگەي ارتىنا بۇرىلىپ، جىلاپ تۇرعان بالاعا تۇيىلگەن جۋان جۇدىرىعىن سىلكىلەپ: - ال سەن كۇشىكتى مە؟ قاڭعىتىپ جىبەرەم. ەكەۋىڭدى دە وڭدىرمايمىن! بۇل سۇمدىق كورىنىستى ەرىكسىز تاماشالاپ تۇرعان كورشى-قولاڭ، ارى-بەرى سابىلعان جۇرت ابدىردى. - سەرگەيگە نە بولعان؟ تاپا-تاپ تۇستە جاس بالانى ۇرعانى نەسى؟ - وگەي بالاسى عوي. ءوز بالاسى بولسا سونشا ۇرا ما؟ - بالاعا وبال بولدى. - سەرگەيگە ساۋاپ بولدى، - دەپ ءبىرى كەيىپ، ءبىرى اياۋشىلىق بىلدىرگەن جۇرت تالاي ۋاقىتقا دەيىن ومارتاداعى ارالارداي گۋلەستى. بۇل كەزدە ءادىلجان تازىنى سوڭىنا ەرتىپ، ادىلەتسىزدىككە شىداي الماي اششى ايعايمەن شىڭعىرعان پويىز جاققا قاراي بەت العان ەدى. V ولار تەمىرجول ۆوكزالىنا كەلگەندە كۇن ۇياسىنا باتىپ بارا جاتىر ەدى. بالا كۇزدىڭ سۋىق ىزعارىنان ۆوكزال ىشىنە كىرىپ جىلىنىپ الماقشى بولعان ەدى، تازىمەن بىرگە كىرۋگە بولمايتىنىن ءتۇسىندى. ءادىلجان «مەن ىشكە ەنىپ كەتسەم، تازى جوعالىپ كەتەر، كوكەمنىڭ اققۇلاعىنان ايىرىلىپ قالارمىن» دەپ قورىقتى. ەكەۋى تەمىرجول ۆوكزالى الدىنداعى ساكىگە جايعاستى. ءادىلجاننىڭ قارنى اشتى. يت بالاعا ۇمىتتەن گورى كۇدىگى باسىم، ايانىشتى جانارىمەن قاراي بەرەدى. - اققۇلاق، سەن مەنى وسىندا توس! مەن ءقازىر پويىز قازاقستانعا قاشان جۇرەتىنىن ءبىلىپ كەلەيىن. كەتىپ قالما. جاراي ما؟ يت ءتۇسىندىم دەگەندەي كوزدەرىن اشىپ-جۇمىپ، ءبىر ورنىندا قازديىپ وتىرا كەتتى. - مىنە، اقىلدى يت! مەن ءقازىر تەز كەلەمىن. ۆوكزال ىشىنە كىرگەن بالانىڭ بەت-جۇزىن جىلۋ شارپىدى. ورىس كەمپىرى ساتىپ تۇرعان ءبالىش مۇرنىن قىتىقتاپ، سىلەكەيىن شۇبىرتتى. قالتاسىندا كوك تيىن جوق. بالا كوپ كىدىرمەي پويىزداردىڭ ءجۇرۋ كەستەسىنە قارادى. كوزىمەن ءنوۆوسىبىر-الماتى پويىزىن ىزدەدى. ويتكەنى اتا-اجەسى تۇراتىن اۋىل تەمىرجولدىڭ بويىندا بولاتىن. اتاسى ەكەۋى قوي باعىپ جۇرگەندە قاي پويىز، قاي ۋاقىتتا وتەتىنىن جاقسى بىلەتىن. مارقۇم كوكەسى دە تەمىرجولشى ەدى. بالا كوپ بوگەلمەي، ارتقا قايتتى. تازى وتىرعان ورنىنان قوزعالماپتى. ءادىلجان تازىنىڭ باسىنان سيپاپ: - اتتەڭ، ەگەر جالعىز بولسام عوي، جولاۋشىلار ۆاگونىنا كىرىپ، ءۇشىنشى قاباتقا جاتىپ، اۋىلعا جەتىپ الار ەدىم. ءبىراق سەنى تاستاي المايمىن. سەن قازاقتىڭ تازىسىسىڭ عوي. كوكەمنىڭ كوزىسىڭ! سەن باسقا ەلدە بوسقا قاڭعىپ جۇرگەنشە، مەنىمەن بىرگە ەلگە قايت. باراسىڭ با، مەنىمەن؟ يت ماقۇل دەگەندەي بەتىنەن جالاپ الدى. بالا تازىمەن بىرگە تەپلوۆوز جۇرگىزۋشىسىنە جولىقتى. امانداستى. - اعا، ءسىز قازاقستانعا باراسىز با؟ - ءيا. - اعا، ءبىزدى قازاقستانعا الىپ كەتىڭىزشى! – دەدى جالىنىپ. - وندا كىم بار؟ – دەدى ماشينست تاڭىرقاي. - اتام مەن اجەم بار. ەلىم بار. - ەلىم بار دەيسىڭ بە؟ قاراي گور ءوزىن كىپ-كىشكەنتاي بولىپ. جوق، سەنى دە، ءيتىڭدى دە الىپ كەتە المايمىن. ودان دا ۇيىڭە بار. - اعا، الىپ كەتىڭىزشى. وتىنەم. اۋىلعا جەتكەن سوڭ اتام جول اقىسىن تولەيدى. - اقىلدىسىن قاراي گور. اكە-شەشەڭ قايدا؟ - كوكەم قايتىس بولعان. شەشەم باسقا اعاعا كۇيەۋگە ءتيدى. مەنىڭ مۇندا تۇرعىم كەلمەيدى. الىپ كەتىڭىزشى، اعاي! - ا-ا، قاشقىنمىن دە. سەنى الىپ كەتسەم، باسىما بالە تىلەپ الارمىن. ءقازىر پوليسيا شاقىرماي تۇرعاندا تايىپ تۇر بۇل جەردەن! بالا باسىن تومەن سالبىراتتى. اققۇلاق دوسىنىڭ مۇڭايعان ءجۇزىن كورىپ، كوڭىلىن كوتەرگىسى كەلگەندەي قۇيرىعىن بۇلعاڭداتتى. - اعا، ايتىڭىزشى، انا جۇك پويىزى قازاقستانعا بارا ما؟ - ءيا. سەن جىلدام ۇيىڭە قايت. كۇن باتىپ بارادى. بۇل كەزدە كۇزدىڭ قارا سۋىعىنان توڭعان كۇن جىلى ۇياسىنا ەنىپ بارا جاتىر ەدى. ءادىلجان ۇزىن بورەنە اعاش تيەلگەن كوپ ۆاگونداردى بويلاي ءجۇردى. سوسىن ءوزى كەسەگە ۇقساس، ەكى جاعى قۋىس، بيداي سالىناتىن ۆاگوندى كورىپ قۋانىپ كەتتى. بۇل كەزدە مۇنى ەلگە الىپ كەتكىسى كەلمەگەن جولاۋشىلار كولىگى كىلت قوزعالىپ، باياۋ ىرعاقپەن ءجۇرىپ كەتتى. بالا جۇك پويىزىنىڭ تەمىر شاعىن باسقىشىنا اياعىن ىلىكتىردى. اۋىلدا جۇرگەندە تالاي تالعا شىققانى بار. ۆاگونعا ءمىنۋ ەش قيىندىق تۋدىرمادى. - اققۇلاق، كەل، قارعى! ەلگە قايتامىز، - دەپ بالا قۋانا ەكى قولىن سوزدى. مۇنى تۇسىنگەن يت ەكى قارعىپ، جانىنا جەتىپ كەلدى. ارادا ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىت وتكەندە قوس دوس وتىرعان جۇك كولىگى ورنىنان باياۋ قوزعالىپ، قازاق جەرىنە بەت الدى. ءادىلجان بۇعان شەكسىز قۋاندى. ءتىپتى، كىشكەنتاي جۇرەگى ءلۇپىل قاقتى. بالا يتكە قاراپ ءبىر جىميىپ قويدى. پويىز باياۋ قوزعالا بەردى. قازاقستانعا بەت العان اۋىر جۇك ۆاگوندارى ورنىنان ءدۇڭق ەتىپ قوزعالعاندا بالانىڭ قۋانىشىندا شەك بولمادى. ساۋساقتاي سوم تەمىردەن قوس قولىمەن مىقتاپ ۇستاپ، تىزە بۇكتى. تازى كىشكەنتاي يەسىنە جاۋتاڭ-جاۋتاڭ قاراپ، باۋىرىنا تىعىلا ءتۇستى. ءدال ءقازىر كوكەسى مۇنىڭ ۇلكەن ەرلىك جاساعانىن كورسە عوي، قانداي قۋانار ەدى. ءسوزسىز ماقتاۋ ايتىپ، قۇشاعىنا قىسار ەدى. بۇل كەزدە التىن تاباق باتىسقا كۇپم ەتىپ، باتىپ كەتتى. تەك كۇننىڭ قىپ-قىزىل كىرپىكتەرى اينالاعا شۋاق شاشىپ تۇردى. سالدەن سوڭ پويىز ءجۇرىسى ۇدەي ءتۇسىپ، ءدۇرس-دۇرس ەتىپ، قۇم ۇستىندەگى وقجىلانداي زىمىراي جونەلدى. قاراڭعىلىق ورنادى. ءنوۆوسىبىردىڭ شىعا بەرىس رازەزدەرىنىڭ بويىندا قىزىلدى-جاسىلدى شامدار جارقىرايدى. پويىز ءجۇرىسى ءبىر قالىپقا تۇسكەن سوڭ بالا ءبىر قولىمەن تەمىر تۇتقادان مىقتاپ ۇستاپ، ەكىنشى قولىمەن ءيتتى قاپسىرا قۇشاقتادى. كوپ ۇزاماي قاراڭعىلىقتى سەيىلتىپ، جارقىراپ اي كورىندى. بالا قاتتى قۋاندى. ويتكەنى ول قاراڭعىلىقتان قاتتى قورقاتىن. بىرتە-بىرتە قۇلاعى پويىزدىڭ تارسىلىنا دا ۇيرەنىپ كەتتى. ۇيقىسى كەلدى. قارنى دا شۇرىلداپ، مازاسىن الا بەردى. قالتاسىنا قولىن سالىپ ەدى، ىلىنەر ەشتەڭە تاپپادى. ەكى ءتىلىم ناندى باعانا يتكە بەرگەنى ەسىنە ءتۇستى. بالانى اياعانداي ءيتتىڭ مۇڭلى جانارى جاۋدىرەپ تۇردى. - اققۇلاق، سەنىڭ دە قارنىڭ اشتى ما؟ ەشتەڭە ەتپەيدى. شىدا! اۋىلعا بارعان سوڭ اجەمنىڭ ايرانى مەن باۋىرساعىنا تويامىز. و، سەن مەنىڭ اجەمنىڭ قىزىل باۋىرساعىن جەپ كورسەڭ عوي، ءدامى ءتىل ۇيىرەدى. شىركىن، ءقازىر ەكەۋىمىز قىپ-قىزىل باۋىرساقتىڭ بىر-بىرەۋىن اۋىزعا سالىپ جەپ الساق قوي. قالانىڭ نانى ءقايبىر قۇنارلى دەيسىڭ،- دەپ سىلەكەيى شۇبىرعان بالا ءيتىن جۇباتىپ قويدى. ارادا ءبىر ساعاتتاي ۋاقىت ءوتتى. كۇزدىڭ قارا سۋىعىنان بالانىڭ اياق-قولدارى قالتىراپ، توڭا باستادى. ەكى تىزەسى تىزىلداپ شىداتپاي بارادى. باعانا ۇيدەن كەتەرىن بىلگەندە استىنا توسەر كوپشىك الا شىعار ەدى عوي. تاماقتى دا ۇمىتپاس ەدى. شىركىن، اجەسىنىڭ ءتۇرلى-تۇستى، جىپ-جىلى، ويۋ-ورنەكتى كوپشىكتەرىن ايتساڭشى. ءقازىر بىرەۋىن استىنا جايا سالىپ وتىرار ما ەدى. بالانىڭ ويىنان باعاناعى سۇمدىق وقيعا كەتپەي، تومسارىپ وتىردى. كوز الدىنا سۇستى كوك كوزدەرى شاپىراشتانىپ، ەجىرەيە قاراعان سەرگەي اعاسى كەلدى. «بارىنە كىنالى ءوزىم. اپام كىنالى ەمەس. ەگەر اۋىلدان كەتپەي، اتا-اجەمنىڭ قاسىندا قالعاندا وسىلاي توڭىپ وتىرماس ەدىم. اپام مەنى جاقسى كورەدى. ال سەرگەي اعانى ۇناتپايمىن. ول مەنى ۇرىپ، سوقتى. ونى جەك كورەم» دەدى يتىنە قاراپ. قاراسا، تازىنىڭ كوزدەرى جانىپ تۇر ەكەن. ءبىراق قورىققان جوق. - راقمەت ساعان، اققۇلاق! سەن مەنى قۇتقارىپ قالدىڭ. ايتپەسە سەرگەي اعا مەنى ۇرىپ ولتىرەتىن ەدى، - دەدى ءيتتىڭ باسىنان سيپاپ. ءيتتى قۇشاقتاسا اجەپتەۋىر جىلىنىپ قالاتىن سياقتى. پويىز كىلت توقتادى. «شەكاراعا كەلگەن ششىعارمىز» دەپ ويلادى بالا. مەكتەپتە ءار تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ءوز شەكاراسى بولاتىنىن وقىعان. بالا اياعىن ءسال جازىپ الماق بولىپ، ۆاگونان ءتۇستى. اققۇلاق سەكىردى. ءادىلجان پويىز ءجۇرىپ كەتپەسىن دەگەندەي ءبىر قولىمەن تەمىر تۇتقانى مىقتاپ ۇستاعان. كەنەت پويىزدىڭ باس جاعىنان جانىنا يت ەرتكەن، ۇستىندە اسكەري فورماسى بار ءبىر ادام كەلە جاتتى. بالا ىلە-شالا ۆاگوننىڭ ۇستىنە ءمىنىپ كەتتى. «اققۇلاق، كا-كا» دەدى سىبىرلاپ. يت ورنىنان تاپجىلعان جوق. ۆاگونداردى تىمىسكىلەپ كەلە جاتقان نەمىس وۆچاركاسى ءيتتىڭ ءيىسىن سەزىپ، كىلت توقتادى. ءيتتى جەتەكتەگەن فورمالى ادام قولىنا رەزەڭكە شوقپارىن سايلاپ الدى. اققۇلاق اقىرىن ءۇن شىعاردى. ەكى ۆاگوننىڭ ورتاسىندا تۇرعان ءيتتى كورگەن وۆچاركا ىرىلدادى. تازى يت تىلىمەن جالىنىشتى ءۇن شىعارىپ ەدى، وۆچاركا ىلگەرى ءجۇرىپ كەتتى. اسكەري ادام قۋىستا جاسىرىنعان يت ەكەنىن كورگەندە ءوزىن سۇيرەتكەن وۆچاركاعا ەرىكسىز ىلەسە جونەلدى. ارادا جارتى ساعات وتكەندە پويىز باياۋ قوزعالا بەردى. Vءى تاڭ بوزارىپ اتتى. الاكەۋىمدە پويىز شاعىن رازەزگە كىلت توقتادى. بۇل كەزدە قولىنا سابى ۇزىن بالعا ۇستاعان، ۇستىندەگى سارى جولاقتى كۇرتەشەسى بار، ورتا جاستان اسقان راحىمباي تۇنگى كەزەكشىلىكتەن رەلستى بويلاپ كەلە جاتتى. كۇزدىڭ بەتتى ۇسىتكەن ىزعارلى جەلى ۇيىتقيدى. ستانسيادان ون-ون بەس مەتر ۇزاعاندا سولتۇستىكتەن سوققان جەل ازىناي ءتۇستى. تەمىرجولشى جۇك تيەلگەن ىركەس-تىركەس قىزعىلت-قوڭىر ۆاگونداردى جاعالاي ءجۇردى. كەنەت يت ۇرگەندەي بولدى. وڭ جاعىنا جالت قارادى. كوزىنە وڭ قولىمەن بىلەك تەمىردى، سول قولىمەن ءيتتى قاپسىرا قۇشاقتاعان، تالىقسىپ جاتقان بالانى كوردى. تەمىرجولشى ءوڭى الدە ءتۇسى ەكەنىن ايىرا الماعانداي جان-جاعىنا جالتاقتاي بەردى. «مۇمكىن، تۇنگى كەزەكشىلىكتە بولىپ، ۇيىقتاماعان سوڭ كوزىمە ەلەس كورىنگەن شىعار» دەپ توپشىلادى. ءبىراق قۇلاعىنىڭ تۇبىنەن ۇرگەن ءيتتىڭ داۋىسى كەتەر ەمەس. راقىمباي جۇرەكسىنسە دە، بالاعا جاقىنداي ءتۇستى. يتتەن قايمىقسا دا، اسا ەپتىلىكپەن العا جىلجي ءتۇستى. ەندى بايقادى، بالانىڭ تاستاي ۇستاعان قولى ءيتتى بۇعاۋلاپ تاستاپتى. - جاقسى يت! سەن ماعان تيىسپە، جاراي ما؟ ءقازىر ەكەۋىڭدى دە بوساتامىن، - دەدى. يت مەيىرىمدى جانارىمەن بەيتانىس ادامعا قاراپ، قۇيرىعىن بۇلعاڭداتتى. راقىمباي بالانىڭ تەمىردەن قاتتى ۇستاپ، قارىسىپ قالعان قولدارىن اۋىرتىپ المايىن دەگەندەي باياۋ جازدى. موينى بوساعان يت ۆاگوننان جەرگە سەكىرىپ ءتۇسىپ، ءتىلى سالاقتاپ، بالاعا قارادى. - اتا، اجە، - دەدى بالا ساندىراقتاپ. كوزىن سىعىرايتىپ ارەڭ اشتى. - قورىقپا، مەن سەنى اتاڭ مەن اجەڭە اپارامىن، - دەدى راحىمباي. - اتا، اجە... تەمىرجولشى بالانى كوتەرىپ الدى. اققۇلاق سوڭىنان ىلەستى. راقىمباي دەرەۋ كولىك جالداپ، بالانى اۋدان ورتالىعىنداعى اۋرۋحاناعا جەتكىزدى. اق جەلەڭدى جاندار بالاعا ەم-دوم جاساعان سوڭ تىلگە كەلدى. - اتا، اجە... - بالاقاي، سەنىڭ اتىڭ كىم؟ - ءادىلجان. مەن قايدا جاتىرمىن؟ - اۋرۋحاناداسىڭ. سەن كىشكەنە اۋىرىپ قالدىڭ؟ - مەن قازاقستاندامىن عوي، ءيا؟ – دەپ بالا جان-جاعىنا قاراعان. دارىگەرلەر بالا ەسەڭگىرەپ، ساندىراقتاپ جاتقان شىعار دەپ ويلاعان. - ءيا، قازاقستانداسىڭ، ەندى قايدا بولۋشى ەدىڭ؟ ەكى ءبۇيىرى قاتتى اۋىرىپ تۇرسا دا، بالانىڭ جۇزىنەن قۋانعانى ءبىلىنىپ، زورىعا جىميدى. - اتام مەن اجەم قايدا؟ - ولاردىڭ ءاتى-جونى كىم؟ قايدا تۇرادى؟ بالا اتا-اجەسىنىڭ اتىن، قاي اۋىلدا تۇراتىنىن ايتتى. نەمەرەسىنىڭ اۋرۋحانادا جاتقانىنىن ەستىگەن شال-كەمپىردىڭ ەسى شىعىپ، ءوز قۇلاقتارىنا ءوزى سەنبەي، جەڭىل كولىكپەن اۋرۋحاناعا تارتقان. ارادا ەكى ساعات وتكەندە بالانىڭ جانىندا ەڭ قىمبات ەكى ادامى تۇردى قوس قاريانىڭ ءجۇزى كۇرەڭ تارتىپ، ەكى كوزدەرى قىزارىپ شىعا كەلگەن. - قۇلىنىم، بالاپانىم! كەلدىڭ بە؟ – دەپ كەمپىر اعىل-تەگىل جىلاپ، نەمەرەسىنىڭ ماڭدايىنان ءسۇيدى. - بالام-اۋ، ەلىڭدى، ءبىزدى ساعىندىڭ با؟ ازامات بولدى دەگەن وسى، ءوزىڭدى قاتتى ساعىندىق قوي، - دەدى شال نەمەرەسىن قۇشاقتاپ، ماۋقىن باسا الماي. - اتا... بالا ەسىنەن تاندى. شال-كەمپىر دارىگەردى داۋىستاپ شاقىردى. - بۇل سىزدەردىڭ نەمەرەلەرىڭىز بە؟ - ءيا. ءبىزدىڭ بالامىز، - دەدى قوس قاريا جارىسا. - ماسەلە بىلاي، - دەدى دارىگەر قارتتاردى وڭاشا دالىزگە شاقىرىپ، - بالاعا قاتتى سۋىق تيگەن. كەۋدەسىن ۇسىك شالعان. رەنتگەنگە تۇسىردىك. ەكى وكپەسىندە قارا داق بار. جارامسىز بولىپ قالدى ما دەپ قورقامىن. قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن.... - شىراعىم-اۋ، ەندى بىردەڭە جاساساڭشى! – دەدى كەمپىر كەمسەڭدەپ. - بالا ۇزاق ءومىر سۇرمەيدى. وزدەرىڭىزگە ب