حاكىم اباي ءوزىنىڭ قاراسوزدەرىندە «عىلىم» دەگەن ءسوزدى 93 رەت قولدانىپتى. ونىنشى قارا سوزىندە «عىلىم تابۋ كەرەك. ءوزىڭ تابا الماساڭ، بالاڭ تاپسىن. عىلىمسىز احيرەت تە جوق، دۇنيە دە جوق»، - دەپ كەسىپ ايتسا، «ادامنىڭ كوڭىلى شىن مەيىرلەنسە، ءبىلىم-عىلىمنىڭ ءوزى دە ادامعا مەيىرلەنىپ، تەزىرەك قولعا تۇسەدى»، - دەيدى تاعى ءبىر قارا سوزىندە.

ءسوزدى نەگە ابايدىڭ عىلىم تۋرالى پالساپاسىمەن باستادىق. ەل رەتىندە وزگەدەن كەم قالماۋدىڭ قامى عىلىم ۇيرەنبەك ەكەنى اقيقات. تاۋەلسىزدىكتىڭ بۇعان دەيىنگى پوستسوۆەتتىك كەزەڭىندە ەكونوميكانى اياقتان تۇرعىزامىز دەپ عىلىمىمىزدى كەنجەلەتىپ الدىق. تاعى دا دانىشپان ابايعا جۇگىنسەك، «سول مالدى سارىپ قىلىپ، عىلىم تابۋ كەرەك». ياعني، ەندىگى قام قازاق بالاسىنا عىلىم ۇيرەتۋ بولعا ءتيىس. بۇل تۇرعىدا مەملەكەت ارەكەتسىز وتىرعان جوق. ايانىپ تا قالمايدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءوزىنىڭ بيىل ناۋرىزدا جاريالاعان «بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ» ۇشىنشىسىندە «جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ، ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋ» قاجەتتىلىگىن ايتادى. ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك ريەۆوليۋسيا جاعدايىنداعى جاڭا ەكونوميكادا زور سۇرانىسقا يە بولاتىن سان مىڭ جاڭا ماماندى دايارلاۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتقان ەلباسى ەڭ الدىمەن ينجەنەرلەر، اقپاراتتىق تەحنولوگيا، روبوت تەحنيكاسى، نانوتەحنولوگيا سالاسىنىڭ ماماندارى دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن باسىپ ايتادى. «ءبىزدىڭ جاستارىمىز جاڭا بىلىمدەردى مەڭگەرۋدى، جاڭا داعدىلاردى يگەرۋدى ۇيرەندى، ولار العان بىلىمدەرى مەن ۇيرەنگەن تەحنولوگيالارىن كۇندەلىكتى ومىردە ءتيىمدى پايدالانا بىلۋلەرى ءتيىس» دەيدى پرەزيدەنت. قازاقستان بۇعان دەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن تالاپتى جاستاردى شەتەلدە وقىتۋعا نازار اۋدارسا، ەندى، ەل ىشىندە دە ايرىقشا كوڭىل اۋدارىلىپ وتىر. ءبىلىم مەن عىلىمعا جاۋاپتى سالا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قانشالىقتى كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن قايدام، سوڭعى كەزدەرى نۇر وتان پارتياسى مىقتاپ قولعا الدى.

بۇگىن «نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمبايەۆ كىتاپحانالار تەك كىتاپ وقيتىن ورىن عانا ەمەس، ءتۇرلى سەمينارلار، ترەنينگتەر، دارىستەر تۇراقتى وتەتىن، جاستاردىڭ عىلىمي جاڭالىقتار مەن قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايتىن ناعىز ءبىلىم ورتالىعى بولۋى ءتيىس ەكەندىگىن ايتتى. اشىمبايەۆتىڭ عىلىمعا قامقورلىعى ءبىر بۇل ەمەس. «نۇر وتان» پارتياسى باسشىلىعىنا تاعايىندالا سالا «باستى مىندەت - ەل مۇددەسىنە جۇمىس ىستەيتىن، ءححى عاسىرداعى يننوۆاسيا مەن جوعارى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن زاماناۋي پارتيا قۇرۋ» دەدى. پارتيانىڭ باعدارىن ايقىندادى. «نۇر وتان» پارتياسى ءۇشىن «عىلىم» ءسوزى ناۋقاندىق جەڭىل ءسوز بوپ قالا سالعان جوق. ناۋرىزدا وتكەن پارتيانىڭ IV سەزىندە پانەلدىك سەسسيانىڭ ءبىرى «ءبىلىم. عىلىم. يننوۆاسيا» اتتى تاقىرىپپەن ءوتتى. VR فورماتتا وتكەن وسى سەزگە ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا دا ءبىلىم تۋرالى ايتىلدى. «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالامدا مەن ءححى عاسىرداعى ۇلتتىق سانا تۋرالى جانە تاياۋ جىلداردا قولعا الۋدى قاجەت ەتەتىن مىندەتتەرگە ەرەكشە نازار اۋداردىم. سولاردىڭ قاتارىندا لاتىن الىپبيىنە كوشۋ، «سيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى، ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ سياقتى مىندەتتەردى ەلدىك مۇددەنىڭ جاڭا دەڭگەيى دەپ اتاپ وتەر ەدىم.

«ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك ريەۆوليۋسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋىمدا جاڭا زامان تالاپتارىنا بەيىمدەلۋ مەن جەتىستىكتەرگە جەتۋدىڭ جولدارىن قاراستىردىم.

كۇنى كەشەگى حالىققا ۇندەۋىمدە دە ءوزىمنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستامامدى ۇسىنىپ، ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىنە توقتالدىم.

وسىنىڭ بارلىعىندا مەن جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ، باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولىپ قالىپتاسۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ، سوعان باسىمدىق بەردىم»، - دەدى پرەزيدەنت.

اشىمبايەۆ وسى سەزدىڭ ەرتەڭىندە جامبىل وبلىسىنىڭ جاستارىمەن كەزدەسىپ، تاعى دا عىلىم تۋرالى ايتىپ، جاستاردى عىلىم مەن ءبىلىمدى يگەرۋگە شاقىردى. وسى تۇرعىدا پارتيانىڭ اتقارعان جۇمىستارى مەن باستامالارىن جەتكىزدى.

«قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى تانىستىرىلعان دا اشىمبايەۆ «جاستارىمىزدىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام جاسالدى. ەندى الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق سالادا الەمدىك شەديەۆر سانالاتىن ءارى دۇنيەجۇزىنىڭ ەڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن وقۋلىقتاردى قازاق جاستارىنىڭ ءوز انا تىلىمىزدە تانىپ، بىلۋىنە داڭعىل جول اشىلدى»، - دەگەن بولاتىن.

جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار عاسىرى – XXI عاسىردا «نۇر وتان» ءبىلىم مەن عىلىم ۇيرەتۋدە جالاڭ ۇرانعا سالىنعان جوق. ەلىمىز بويىنشا 1000 ءىت-سىنىپ اشىپ، وندا جىلىنا 150 مىڭ بالانى وقىتۋدى قولعا الاتىنىن جەتكىزدى. ودان بولەك، پارتيانىڭ باستاماسىمەن 20 ءىت-ورتالىق اشىلىپ، جىلىنا 35 مىڭ قازاقستاندىق وسى سالا بويىنشا ارنايى ءبىلىم الماق. پارتيا ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمبايەۆ ءوزىنىڭ FACEBOOK الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى رەسمي پاراقشاسىندا «بۇل باعىتتا ءبىز وتاندىق كىتاپحانالاردىڭ جۇمىسىن ترانسفورماسيالاۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. ياعني، ەلىمىزدەگى بارلىق كىتاپحانالاردى زاماناۋي ءبىلىم ورتالىقتارىنا اينالدىرۋ ءۇشىن ارنايى جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى. كىتاپحانالاردا ءتۇرلى تاقىرىپتا لەكسيالار ۇيىمداستىرىلىپ، ەركىن پىكىرتالاس الاڭدارى جۇمىس ىستەيدى. اۆتورلىق فيلمدەر كورسەتىلىپ، اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتەتىن كۋرستار اشۋ مۇمكىندىكتەرى دە قاراستىرىلادى. سونىمەن قاتار ءبىرىڭعاي ونلاين-كىتاپحانا جۇيەسىن قالىپتاستىرامىز»، - دەدى. ياعني، IT سالاسى وقىتىلىپ، ەلدىڭ ءتۇرلى شارۋاشىلىق كەڭىستىگىندە ءوز ماماندارىمىز جۇمىس ىستەيتىن بولسا، كىتاپحانالارىمىز ءبىلىم ورتالىقتارىنا اينالىپ، ءتىل دە ۇيرەتىلەدى. ماۋلەن ساعاتحان ۇلى ءتىپتى مەكتەپ اسحانالارىنا ارنالعان ءبىرىڭعاي ستاندارت دايىندالعانىن ايتتى. استانا قالاسىنداعى №15 مەكتەپ-ليسەيگە ارنايى بارعانىندا توق بالانىڭ بىلىمگە قۇشتارلىعى بولەك ەكەنىن ەسكە سالدى.

ءبىرىنشى ماۋسىمداعى "نۇر وتان" پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتىلعان مالىمەت بويىنشا بۇگىندە پارتيانىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ەلىمىز بويىنشا 56 ءىت-سىنىپ اشىلىپ ۇلگەردى.

جاستارمەن ءجيى كەزدەسەتىن اشىمبايەۆ «جاستارىمىزدىڭ جارقىن بولاشاققا دەگەن تالپىنىسى، ولاردىڭ ەل ەرتەڭىنە بەي-جاي قارامايتىنى مەنى ەرەكشە قۋانتادى. سوعان قاراپ ەلىمىزدە يننوۆاسياعا بەيىم، باسەكەگە قابىلەتتى، عىلىمعا، ونەرگە، سپورتقا قۇشتار، ازات ويلى جاڭا بۋىن قالىپتاستى دەۋگە تولىق نەگىز بار»، - دەيدى ءبىر سوزىندە.

مەملەكەتتەن قولداۋ بولسا، جاستاردا ىنتا بولسا، باستىسى مەملەكەتتىڭ ءبىلىم جۇيەسى جاڭارسا، قارا كوزدەرىمىز وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭەسىپ، مارتەبەسى بيىكتەپ، يىق تىرەسىپ سويلەسەتىن دەڭگەيگە جەتسە، جاستاردىڭ عانا ەمەس مەملەكەتتىك دە مەرەيى ۇستەم بولىپ، ىرگەسى بەكي تۇسەدى ەمەس پە؟ عىلىم مەن تەحنولوگيانى يگەرىپ، سيفرلانۋدا وزىق بولا بىلسەك ماڭگىلىك ەل دەگەن سول شىعار. ولاي بولاتىنى ەشبىر شەندىنىڭ شەكپەنى، ەشبىر ەلدىڭ قويماسىنداعى التىنى ماڭگىلىك ەمەس. قازاق «عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى، جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى» دەگەن. «ءبىلىم جانىپ تۇرعان شاممەن تەڭ»، «ءبىلىمنىڭ باسى – بەينەت، سوڭى – زەينەت»، «التىندى الماي، ءبىلىمدى ال» دەگەن اتا سوزدەرى دە انە سوعان دالەل.

ايتا كەتۋ كەرەك، «نۇر وتان» پارتياسى پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن ايرىقشا باقىلاۋعا الاتىن قوعامدىق كەڭەس قۇرعان. «نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى وسى كەڭەستىڭ جينالىسىندا «ءبىز پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا نەمقۇرايدىلىق تانىتقان كەز كەلگەن شەنەۋنىكتى دەر كەزىندە انىقتايمىز» دەگەن بولاتىن. دەمەك، «ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» ءجىتى نازاردا. ءبىز ماۋلەن ساعاتحان ۇلىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى ەكەنىن دە بىلەمىز. ول ءھام باستاماشى، ءھام باقىلاۋشى.  

ءسوز سوڭىندا، ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ قازاق مەملەكەتتىلىگى تۋراسى 5 ۇستانىمى ويعا ورالادى. بەسىنشىسى جانە ەڭ نەگىزگى ۇستانىم «عىلىمعا، سونىڭ ىشىندە تاۋەلسىز عىلىمعا، ۇلتتىق داستۇرگە نەگىزدەلگەن، زاڭعا سۇيەنە وتىرىپ، جاپونيا ۇلگىسىندەگى ۇلتتىق دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرۋ» ەكەنىن سانامىزدا ءبىر جاڭعىرتساق، جاپونيانىڭ بۇگىندە قاي دەڭگەيدە ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. يننوۆاسياعا، تەحنولوگياعا، عىلىمعا قامقورلىق بولاشاقتىڭ ينۆەستيسياسى. پارتيانىڭ عىلىمعا دەن قويعان ىقىلاسى سۋىماسا، باستامالارى اياقسىز قالماسا دەيمىز.

نۇرعالي نۇرتاي