قازىرگى سەناتور مۇحتار قۇل-مۇحاممەد «نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاۋىزىمىندا جۇرگەندە (2017 جىلدىڭ ءساۋىر ايى): «سوڭعى 16 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەكى ەسەگە ازايدى، اتاپ ايتساق، 13 پەن 5 پايىزعا تومەندەدى. بۇل – ەلباسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىنىڭ ايقىن دالەلى. اتالعان كورسەتكىش بويىنشا ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز ەۋروپا وداعىنان (8،2%)، ۋكراينادان (9،7%)، قىرعىزستاننان (8%)، برازيليادان (12%)، رەسەيدەن (5،6%) وزىپ، اقش پەن ۇلىبريتانيانىڭ (4،8%) كورسەتكىشىنە جاقىنداپ قالدى. شەت ەلدەن جانە بيۋدجەتتەن سان ميللياردتاعان قارجىلار تارتىلىپ، جاڭا زاۋىتتار مەن كاسىپورىندار اشىلىپ، يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلۋدە. بىزدە 445 مىڭ جۇمىسسىز تىركەلگەن. «نۇر وتان» پارتياسى مەن ۇكىمەت بۇل پروبلەمانى شەشۋى ءتيىس» – دەپ، ايدى اسپاننان ءبىر-اق شىعارعان ەدى... 
قاراپايىم جۇرت مۇقاڭنىڭ بۇل «جاڭالىعىنا»: «مەن – نە دەيمىن، دومبىرام – نە دەيدى» دەپ، تاڭ-تاماشا قالىپ ەدى. ءبىراق، رەسمي وتىرىك پەن جالعان دەرەكتەرگە ءقۇلاقسىڭىستى بولىپ قالعان جۇرت تاياۋ كۇندەرى تاعى دا ءوز قۇلاقتارىنىڭ ەسىتۋ دەڭگەيىنە «كۇمانداندى». دالىرەك ايتقاندا، ءبىزدىڭ ءورىستىلدى اتقارۋ قۇرىلىمىنىڭ جىلدا ءبىر وكىلى، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ءابىلقاسىموۆا بىلاي دەدى: «سوڭعى سەگىز جىلدا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ سانى 8 ميلليون 100 مىڭنان 8 ميلليونوۆ 600 مىڭعا وسكەن. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە جەتتى 4،9%".
مينيستر حانىمنىڭ مۇنداي "ەۆريكاسىنان" كەيىن جۇرت ەندى قۇلاق ەمدەۋ دارىگەرىنە ەمەس، پسيحولوگقا كورىنۋى كەرەك شىعار... 
بيىلعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا عانا ۇلتتىق ەكو­نوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى جۇم­ىسپەن قامتۋ ورگاندارىندا جۇمىسسىزدار رەتىندە تىركەلگەندەردىڭ سانى 149،5 مىڭ ادامدى قۇرا­عان­دى­عىن، ال، بۇل كورسەتكىشتىڭ ءوزى ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىق سانىنا شاققاندا 1،7 پايىز دەڭگەيىنە جەتكەندىگىن، سونىمەن قاتار، جالپى قازاقستانداعى جۇمىسسىزداردىڭ سانى 434،4 مىڭ ادامدى قۇراپ، بۇل – جالپى ەڭبەك كۇشىنىڭ 4،8% پايىزىنا جەتكەندىگىن مالىمدەگەن بولاتىن. ال، ەلىمىزدىڭ ەڭبەك نارىعىندا «تۇراقتىلىق ساقتالىپ وتىرعاندىعىن» تىلىنە تيەك ەتكەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا: «جالاقى ءبىرقالىپتى قارقىنمەن وسۋدە. بيىلعى جىل­دىڭ قاڭتار-شىلدەسىندە ورتاشا ايلىق جالاقى 157،7 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى جانە ناقتى مانىندە 2،3 پاي­ىز­عا ءوستى» – دەپ، «مىڭ ءبىر ءتۇن» ەرتەگىسىنە ۇلەس قوستى... 
قازاق ەلىندەگى بۇرىن قولدانىلىپ كەلگەن «ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتۋشى» دەگەن تۇسىنىك – مۇلدەم جويىلاتىن ءتارىزدى. ويتكەنى، ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ – استە دە وڭاي شارۋا ەمەس: الدىمەن، بىزدە زاڭنىڭ تالاپتارى ءالى دە تىم ءالسىز جانە مەيلىنشە قاتاڭ. جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ باعدارلامالارى ىبىرسىقتاي كوپ جانە ولاردى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرى جۇمىس ىستەمەيدى. 
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيستر­ءلى­گىنىڭ ەڭ سوڭعى مالىمەتتەرى مىناداي: «ءقازىر الەم­دە ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ادام­داردى ساناتقا ءبولۋ جۇيەسى وزگەرىپ بارادى. حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى ءقازىر جاڭا سانات ويلاپ تاپتى. قۇزىرىنا قاراي، جۇمىسكەرلەر «تاۋەلدى جۇمىسشىلار» جانە «تاۋەلسىز جۇمىسكەرلەر» دەپ، ەكىگە بولىنەتىن بولادى. ەكونوميكالىق تاۋەكەلدەر بويىنشا، تابىسقا باعىتتالعان نەمەسە جالاقىعا باعىتتالعان جۇمىسكەرلەر بولادى. جاڭا كلاسسيفيكاسيا جۇمىس ىستەيتىن حالىقتى 10 ساناتتا جىكتەيتىن بولادى. حەۇ كونفەرەنسياسىندا ماقۇلدانعان سوڭ، اتالعان جۇيە قازاقستانعا دا ەنگىزىلەدى. ءبىز اتالعان ءتاسىلدىڭ ءبىرىن تاڭدايتىن بولامىز. ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتۋشى «تاۋەلسىز جۇمىسكەر» اتاناتىن بولادى. جاڭا جۇيە قازان ايىندا ەنگىزىلەدى». 
دەمەك، «ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعان» ادامدار جاڭا كلاسسيفيكاسياعا ەنگىزىلىپ، قازاق توپىراعىندا ءوزىن «جۇمىسپەن قامتىعاندار» «تاۋەلسىز جۇمىسكەر» اتالاتىن بولادى... 
ءيا، ەستىمەگەن – ەلدە كوپ... 
ءبىزدىڭ بيلىك تە سوزگە جالقاۋ ەمەس... سويلەيدى-اق... 

قاجىمۇقان عابدوللا