چجۋ دي سىرتقى قاتىناستا قۋاتتى تەمىر يمپەرياسىنا قارسى كەلدى. جۇڭگو يمپەراتورى تەمىرگە ەلشى جىبەرىپ، قىتايعا تاۋەلدىلىگىن مويىنداپ، سالىق تولەپ تۇرۋىن، ان ەلشىنى بوساتۋىن تالاپ ەتتى. يمپەراتوردىڭ بۇل وعاش قىلىعى ازيادا وزىنە تەڭ قارسىلاس كورمەگەن تەمىردىڭ ىزاسىن كەلتىردى. تەمىر جۇڭگو يمپەراتورىن تاۋ مەن شولگە تىعىلسا دا سۋىرىپ الامىن دەپ اقىردى. ال يمپەراتورعا جاۋاپ رەتىندە ەلشىلەردىڭ الدىڭعىسىن دا، سوڭعىسىن دا زىندانعا تاستاۋعا بۇيردى. تەمىر قىتايلىقتاردى وزىنە تەڭ قارسىلاس دەپ مويىنداعان ەمەس. وسىنىڭ ارتىنشا 1404 جىلى قاراشادا قىتايعا جورىققا اتتاندى. ءبىراق 1405 جىلدىڭ 18 اقپانىندا وتىراردا قۇپيا جاعدايدا قازا تاپتى. جۇڭگو بيلەۋشىسى بۇلاي قوقاڭداعانىنىنىڭ ارتى ۇلكەن باقىتسىزدىققا ۇشىرايتىنىن ۇققان سياقتى. ارتى ۇلكەن اپاتقا اينالارىن ويلاعان يمپەراتور وتىرارعا ءوز جانسىزىن جىبەردى. پاتشا سارايىنا مىسىق تابانداپ كىرگەن جانسىز اتاقتى ءامىر تەمىردىڭ شاشىن الۋ كەزىندە ۋلى ۇستارانى قولدانىپ، سونىڭ ارقاسىندا جۇڭگو جۇرتى كەزەكتى قىرعىننان امان قالدى. پاتشا ءوزى جىبەرگەن جانسىزعا تولىق سەنبەدى. سول سەبەپتى وزىنە تىرەك ىزدەۋگە جان ۇشىرا كىرىستى.
كوشپەندىلەردىڭ ۇلى حانى شىڭعىستان قاشقان حورەزمشاحتىڭ كاسپيي تەڭىزىندەگى قايداعى ءبىر قاڭسىعان ارالدا ءبىر جۇتىم سۋعا زار بولىپ ولگەنىن، ءجالالادديننىڭ ءۇندى مەن اراب اسىپ، كاۆكاز تاۋلارىندا ءولىم قۇشقانىن جاقسى ءبىلدى. ول تەمىردى وسىنداي بيلەۋشى ساناپ جانە وعان قارسى تۇرعان ءوزىن ماقتان تۇتتى. ءبىراق قۇرلىقتا جەڭىلەر بولسا، تەمىردىڭ قىلىشىنان قاشىپ قۇتىلمايتىن. ال تەمىردىڭ تەڭىز جاعىنان ءالسىز ەكەنى بەلگىلى. سول سەبەپتى يمپەراتورعا ءوز وداقتاسىن قۇرلىقتان ەمەس، قيىرداعى ارال پاتشالىقتاردان ىزدەۋگە تۋرا كەلدى.
اقشانى ەسەلەپ قۇيۋدىڭ ارقاسىندا سۋچجوۋدا 62 كەمەدەن تۇراتىن فلوتيليا جاساقتالدى. بۇل كەمەلەرگە قىتايلىق تاۋارلارمەن قاتار 27 800 جاۋىنگەر وتىردى. فلوتتىڭ باسىندا تەگى ارابتىق ادميرال چجەن حە تۇردى. ونىڭ باسشىلىعىمەن فلوت جۇڭگو جاعالاۋىمەن وڭتۇستىككە قاراي جۇزە وتىرىپ، سۋماترا مەن ياۆا پورتتارىنا جەتتى. ەكى جىل بويى ساياحاتتا بولعان چجەن حەنىڭ فلوتى كوپ تابىسپەن قاتار تۇتقىنعا تۇسكەن پاتشا پالەمبانگامەن قايتىپ ورالدى. 1408 جىلى چجەن حە تاعى دا سەيلون پاتشالىعىنا اتتاندى. ونىڭ باسشىلىعىمەن سەيلون پاتشاسى مەن ونىڭ وزگە دە باسشىلارى تۇتقىندالىپ، جۇڭگو يمپەراتورىنا تاۋەلدىلىگىن مويىندادى. بۇل پاتشالىق 1457 جىلعا دەيىن قىتايعا سالىق تولەپ تۇردى. چجەن حە وڭتۇستىك تەڭىز ەلدەرىنە: مالاككاعا، بەنگالياعا، پارسى شىعاناعى، وڭتۇستىك ارابيا، شىعىس افريكاعا 7 اسكەري جورىق جاسادى. 20-عا جۋىق پاتشالىق قىتايعا تاۋەلدىلىگىن مويىندادى. ولار ءوز پورتتارىن قىتايلىق ساۋداگەرلەر ءۇشىن اشۋعا ءماجبۇر بولدى. جاعالاۋلاردا جۇڭگو كولونيالارى پايدا بولدى. وسىلايشا جۇڭگو يمپەراتورى ءوزىنىڭ سۇيەنەر تىرەكتەرىن تەك قۇرلىقتان ەمەس، تەڭىزدەن دە تاپتى. ميندىك سارايعا جاۋلاپ الىنعان تەڭىز پاتشالىقتارىنان باعالى سىيلىقتار، اسىل تاستار مەن ءتۇرلى ماتالار اعىلىپ كەلىپ جاتتى.
وسىلايشا چجۋ دي يمپەراتوردىڭ وعاش قىلىعىنان قىتايلار تەڭىزدە ءجۇزۋ ىسىندە ءبىر ساتى العا جىلجىدى. ءبىراق بۇل كەزدە قارۋ-جاراعىن اسىنىپ، وتتى قارۋ ۇستاعان ەۋروپا رىسارلارى شىعىس ەلدەرىنە جاقىنداپ قالعان ەدى.
رىسبەك رامازان ۇلى، تاريحشى، «الەم حالىقتارى جازۋشىلارى وداعىنىڭ» مۇشەسى
