ەلباسى عۇمىر جولى، وتكەن بەلەستەرى قاشاندا جاستار ءۇشىن ۇلكەن ونەگە. ەندەشە، تۇڭعىش پرەزيدەنت تۋرالى ايتىلاتىن اڭگىمە دە، جازىلاتىن شىعارما، قويىلاتىن قويىلىم مەن جارىققا شىعاتىن فيلمدەر دە جاستاردى تالاپتى بولۋعا، ماقساتسۇيگىشتىك پەن تاباندىلىققا جەتەلەيدى. شىندىعىندا، ماڭدايىنا ءبىر مەملەكەتتى قالىپتاستىرىپ، تاۋەلسىزدىگىن تۇعىرلى ەتۋ تاعدىرى جازىلعان تۇلعانىڭ وتباسى، مەكتەپتە، ستۋدەنتتىك كەزەڭدەردە، باسقا دا الەۋمەتتىك ينستيتۋتتاردا ليدەرلىك قاسيەتتەرىنىڭ قالىپتاسۋى قالاي بولدى؟ جالپى ليدەرلىك فەنومەنى ادامنىڭ بويىندا قالاي قالىپتاساتىن قۇبىلىس؟ بۇل كوپشىلىك ءۇشىن قاشاندا قىزىقتى سۇراق بولىپ قالارى حاق.
شىندىعىندا، كوشباسشىلىق تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىنا وتباسىنان باستاپ، ودان كەيىنگى كەزەڭدەردەگى ورتالاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا اسەرى مول بولاتىنى ءسوزسىز. سونىڭ ىشىندە بۇعان ادامنىڭ جاستىق شاعى، ءجاسوسپىرىم كەزەڭى دە ۇلكەن ءرول اتقارادى. ماسەلەن، نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءجاسوسپىرىم كەزەڭىندە دە ەلدەن ەرەكشە بولعانىن، كوشباسشىلىق قاسيەتى سول تۇستاردا دا كورىنىپ، بايقالىپ تۇراتىنىن زامانداستارى ايتادى. جاس نۇرسۇلتان تەك ءوز سىنىبىنداعى عانا ەمەس، مەكتەپتەگى ەڭ ۇزدىك وقۋشىنىڭ ءبىرى بولدى. مەكتەپتى ءبىتىرىپ، 18-گە تاياعان نۇرسۇلتان ءوز قاتارلاستارىنىڭ اراسىندا تەرەڭ بىلىمىمەن، ءوي-ورىسىنىڭ كەڭدىگىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. تىنىمسىز ەڭبەك، سپورتپەن جۇيەلى اينالىسۋ ونى تىعىنشىقتاي ەتىپ، شىڭداپ شىعارادى. ن. نازاربايەۆ سول كەزدىڭ وزىندە قۇربى-قۇرداستارىنا قاراعاندا الدەقايدا ەرەسەك سياقتى كورىنەدى ەكەن. ءبىراق ونى ەرەكشەلەگەن باستى نارسە – پىكىر ايتۋداعى جانە ارەكەت ەتۋدەگى دەربەستىك پەن جەتەكشىلىككە تۇراقتى ۇمتىلىس بولعان ەكەن. ول قۇربى-قۇرداستارىمەن العاش تانىسقان ساتتەن باستاپ، ءتىل تابىسىپ، ءوز ورتاسىنىڭ ۇيتقىسى جانە قوعامدىق ۇيىمداستىرۋشىسى بولدى. ءازىل-قالجىڭعا بەيىم بولدى، ءاندى جاقسى ايتاتىن، ەلدىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ، ءوز ورتاسىن تەز ءۇيىرىپ اكەتە ءبىلدى.
وتباسىنداعى ۇلكەن ۇلى بولعاندىقتان نۇرسۇلتان ەرتەرەك ەڭسەسىن تىكتەپ، ءوز احۋالىن جاقسارتىپ، اتا-اناسىنا، تۋعان-تۋىستارىنا ماتەريالدىق تۇرعىدان كومەكتەسكىسى كەلەدى. جاس نازاربايەۆ اۋقىمدى قۇرىلىستا جاڭا ۇلكەن ءومىر باستالاتىنىن، الدان جەكە مۇمكىندىكتەر مول اشىلاتىنىن قاپىسىز سەزىندى. سوندىقتان دا، ن. نازاربايەۆ ءوز ومىرىنە، ءوز تاعدىرىنا ءوزى يەلىك ەتۋگە بەل بايلاپ، تۇبەگەيلى شەشىمگە بەكىنەدى.
تەمىرتاۋعا كەلگەن سوڭ، ول بولاشاق مەتاللۋرگ رەتىندە ۋكرايناعا، دنەپرودزەرجينسك قالاسىنداعى دنەپر مەتاللۋرگيا كومبيناتى جانىنداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەگە وقۋعا جىبەرىلەدى. وسىلايشا، جاس نۇرسۇلتان شىنىققان شىمىر جاستاردان ىرىكتەلگەن دومناشىلار توبىنا قوسىلادى. جاس نازاربايەۆ بۇلشىق ەتى مەن مىنەزىنىڭ مىقتىلىعىن سپورتتا، بالۋانداردىڭ بوز كىلەمىندە دالەلدەي ءبىلدى. وسىنداي جەكپە-جەكتەردىڭ بىرىندە ول ءوزىنىڭ ارىپتەسى، جەرگىلىكتى ۋكراين جىگىتى نيكولاي ليتوشكونىڭ جاۋىرىنىن جەرگە تيگىزدى. «ميكولانىڭ» ادەپكىدەگى تاڭ قالۋى كەيىننەن قۇرمەتكە اۋىسىپ، قازاق نازاربايەۆ پەن ۋكراين ليتوشكو اراسىنداعى مىزعىماس دوستىققا ۇلاستى. نۇرسۇلتان ليتوشكو وتباسىنىڭ ءجيى بارىپ تۇراتىن ءقادىرلى قوناعىنا اينالدى. ال 1959 جىلى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كاسىپوداقتاردىڭ بۇكىلوداقتىق ورتالىق كەڭەسى (ۆسسپس) ۇيىمداستىرعان جارىستا جەڭىمپاز اتاندى. ءسويتىپ، ول ۋچيليششە بىتىرگەندە مەتاللۋرگتىڭ قيىن دا كۇردەلى ماماندىعىن يگەرىپ قانا قويماي، ۋكراينانىڭ سپورت شەبەرى اتاندى. تاباندىلىعى مەن قايسارلىعى ءوزى تاڭداعان ماماندىق بويىنشا بارلىق ءپاندى ۇزدىك يگەرۋگە جول اشتى. سونداي-اق، جاس نازاربايەۆ وقۋ بىتىرەتىن كەزدەگى بىلىكتىلىك ەمتيحاندارىنان ۇزدىك باعا الىپ، «دومنا پەشىنىڭ سەگىزىنشى رازريادتى ەكىنشى گورنوۆويى» كۋالىگىن يەلەندى.
كەيىننەن تەمىرتاۋعا ورالعاننان كەيىن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءومىربايانىنىڭ «جالىندى» كەزەڭى باستالدى. 1960 جىلى 3 شىلدەدە سول كەزدە قازاقستان مەن ورتالىق ازياداعى العاشقى جانە بىردەن ءبىر دومنا پەشى ىسكە قوسىلدى. بۇل قازاقستان ماگنيتكاسى – قاراعاندى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ ومىرگە كەلگەن كۇنى بولىپ سانالادى. قازاقستاننىڭ العاشقى شويىنىن قورىتۋعا تاجىريبەلى شەبەرلەرمەن بىرگە جاس مەتاللۋرگ نازاربايەۆ تا قاتىستى. الدىڭعى قاتارلى جۇمىسشى قازاق، كومسومول مۇشەسى رەتىندە نازاربايەۆ بلكجو سەزدەرى مەن جاستار فەستيۆالدەرىنە ءجيى جىبەرىلىپ تۇردى. ول تانىمال بولا باستادى، ءوندىرىس ۇزدىگى نازاربايەۆتىڭ سۋرەتى ورتالىق باسپاسوزدە دە باسىلدى. جاس مەتاللۋرگ جۇمىستاستارى اراسىندا ۇلكەن قۇرمەت پەن بەدەلگە يە بولدى. سوندىقتان ول پارتياعا وتكەننەن كەيىن سەح پارتورگى بولىپ سايلاندى.
كەيىننەن بولاشاق پرەزيدەنت زاۋىتتىڭ جولداماسى بويىنشا قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا ءتۇستى. ول وندا تەمىرتاۋدا تۇراتىن تالاپكەرلەردەن جاساقتالعان لپ-62-2 (قارا جانە ءتۇستى مەتالل قۇيما ءوندىرىسى) توبىنا ءبولىندى. ول جىلدارى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋدى وندىرىستەگى ەڭبەكپەن ۇيلەستىرۋدىڭ سىناق-تاجىريبەسى وتكىزىلەتىن. بۇل بولاشاق ماماندىقتىڭ پراكتيكالىق جاعىن يگەرۋگە سەپتىگىن تيگىزدى، الايدا جۇمىس ىستەۋ جانە سونىمەن ءبىر مەزگىلدە ينستيتۋتتا وقۋ وتە قيىن بولدى. وسىلايشا، بۇلار ءبىرىنشى كۋرستى ءبىتىرىپ شىقتى، ال كەلەسى ەكى كۋرس وندىرىستەن اجىراعان تازا ستۋدەنتتىك كەزەڭ بولدى. ناعىز ستۋدەنتتىك ءومىردىڭ بارلىق قاجەتتى اتريبۋتتارى – سىناقتار، سەسسيالار، زەرتحانالىق جۇمىستار ەدى. بۇل نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءۇشىن تىڭعىلىقتى ءبىلىم الۋدى ودان ءارى جالعاستىرعان جىلدار بولدى. ن.ءا.نازاربايەۆ قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىندا 3 جىل وقىپ، ودان سوڭ تەمىرتاۋدا قاراعاندى مەتاللۋرگيا زاۋىتى جانىنان قايتا قۇرىلعان زاۋىت-ۆتۋزعا اۋىستىرىلدى، ونى ينجەنەر-مەتاللۋرگ ديپلومىمەن ءبىتىرىپ شىقتى. مىنە، وسىدان باستاپ نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ الدىنان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى. ونىڭ ءاردايىم ءبىرىنشى بولۋعا دەگەن ۇمتىلىسى، وزگەلەردى قىزىقتىرۋعا جانە سوڭىنا ەرتە بىلۋگە قابىلەتتىلىگى بايقالىپ، باعالاندى.
جالپى كوشباسشىنىڭ تۇلا بويىنداعى ەلدەن ەرەك قاسيەتتەردى بىرگە وقىعان، بىرگە جۇمىس ىستەگەن جانداردىڭ ءبارى سول كەزدەرى-اق مويىنداعان. ونىڭ ادامدى جانە وعان قاتىستى وقيعانى ەستە ساقتايتىن كەرەمەت قابىلەتى، ۇنەمى ءبارىن ۇعۋعا، تۇپكى مانىنە جەتۋگە، سۇحباتتاسۋشىسىن مۇقيات تىڭداۋعا جانە تۇسىنۋگە تىرىساتىنى تۋرالى ايتىلىپ ءجۇردى. ەلباسىنىڭ كۋرستاستارى - ۋكراينادا كاسىبي-تەحنيكالىق ۋچيليششەدە نۇرسۇلتان نازاربايەۆپەن بىرگە وقىعان قايرات يسلامقۇلوۆ، مارات قىستاۋبايەۆ، تەلمان سپايەۆتار دا ستۋدەنتتىك كەزەڭدى ەسكە العاندا، قازىرگى ۇلت كوشباسشىسىنىڭ سول كەزدەگىدەي قاراپايىم قالپىندا قالعانىن ايتادى.
